X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Рамуальд Траўгут у Беларусі амаль невядомы, а ён — паплечнік Каліноўскага

21.01.2021 13:13
22 студзеня спаўняецца 158 год з пачатку паўстання 1863–1864 гадоў, адным з лідараў якога быў Рамуальд Траўгут.
Аўдыё
  • "Варшаўскі мост". Р. Траўгут.
. .   .
Вул. Р. Траўгута ў Варшаве.Commons.wikimedia.org/I, Gophi/CC BY-SA 3.0

22 студзеня 1863 года Часовы нацыянальны ўрад ў Варшаве выдаў маніфест аб пачатку паўстання за вызваленне Польшчы ад расійскага панавання. 1 лютага паўстанне было абвешчана ў Літве і распаўсюдзілася на Беларусь, частку тэрыторый сучасных Латвіі і Украіны — там, дзе жыла памяць пра Рэч Паспалітую і дзе мясцовая шляхта яшчэ марыла пра адраджэнне дзяржавы, знішчанай Расіяй, Аўстрыяй і Прусіяй у 1795 годзе. Тады рэшткі дзяржавы ад далучэння да суседзяў не ўратавала паўстанне пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі. Не прынесла свабоды ад Расіі і паўстанне 1830-1831 гадоў. У 1863 годзе з’явілася надзея на вызваленне.

У Беларусі Студзеньскае паўстанне, якое ахапіла Польшчу, а затым Літву, частку тэрыторый сучасных Беларусі, Латвіі і Украіны, перш за ўсё звязваецца з асобай Вінцэнты Канстанты, або Кастуся Каліноўскага. Аднак ён быў не адзіным, а адным з лідараў паўстання 1863-1864 гадоў.

Рамуальд Траўгут (16 студзеня 1826 года, в. Шастакова, Брэсцкі павет, Гродзенская губерня — 5 жніўня 1864 года, Варшава) па бацьку паходзіў з нямецкай сям’і, якая прыбыла ў Рэч Паспалітую ў XVIII ст. Яго продкі па маці — Блоцкія. Бабуля Юстына, лічыцца, прывіла Рамуальду патрыятычныя пачуцці.

У 1836–1842 гадах Траўгут вучыўся ў гімназіі ў Свіслачы, якую скончыў  з сярэбраным медалём. Гімназічныя парты тут у свой час таксама займалі Вінцэнты Канстанты Каліноўскі, Юзаф Крашэўскі, Напалеон Орда.

У 1845 годзе Траўгут перабраўся ў польскі горад Жалехуў, які ляжыць на захад ад Брэста, у сучасным Мазавецкім ваяводстве. Тут ён вучыўся ў афіцэрскай школе, пасля заканчэння якой у 1849 годзе ў рангу афіцэра расійскімі ўладамі быў накіраваны ў Венгрыю — на задушэнне рэвалюцыі, г.зв. Вясны народаў.

Батальён сапёраў пад камандаваннем Траўгута ваяваў у т.л. супраць венгерскіх сіл, якіх падтрымлівалі Польскія легіёны.

Расійскія ўлады ацанілі Траўгута за ваенныя поспехі ў Венгрыі: ён атрымаў кватэру, 245 рублёў серабром і ордэн Святой Ганны ІІ класа.

У 1852 годзе Траўгут пабраўся ў Варшаве з дачкой ювеліра Аннай Эміліяй Пікель. Яны пасяліліся ў Жалехуве, а ў 1853 годзе ў польскім горадзе Дэмбліне ў іх нарадзілася дачка.

У тым жа годзе расійскія ўлады накіравалі Траўгута ў Крым на вайну з Асманскай імперыяй. Тут Траўгут займаўся ўзмацненнем расійскіх крэпасцей, прымаў удзел у абароне Севастопаля падчас аблогі горада асманамі.

Пасля вайны Траўгут атрымаў павышэнне па службе, стаў ад’ютантам галоўнага штаба 2-й арміі. У 1856 годзе перабраўся з Крыма ў Адэсу, а потым у Харкаў, дзе разам з ім пасяліліся жонка, дачка, а таксама бабуля. Тут нарадзілася другая дачка.

А ў 1858 годзе Траўгут быў пераведзены ў інжынерны аддзел галоўнага штаба расійскай арміі — у Санкт–Пецярбург. У 1859 годзе быў адзначаны ордэнам Святой Ганны IІІ класа. Пачаў выкладчыцкую дзейнасць у Вышэйшай вайсковай школе. У тым жа годзе сям’я папоўнілася блізнятамі — хлопчыкам і дзяўчынкай, але неўзабаве памерлі бабуля, жонка, малодшыя дачка і сын.

Каб справіцца са стратамі, Траўгут паехаў на бацькаўшчыну, да сястры Алёйзы.

У 1860 годзе лёс зблізіў Траўгута з унучкай брата Тадэвуша Касцюшкі — Антанінай.

У чэрвені 1862 года Траўгут пайшоў у адстаўку з расійскай арміі ў званні падпалкоўніка. Захаваў права нашэння ўніформы і пенсію ў памеры 230 сярэбраных рублёў. Аднак яшчэ адна навіна засмуціла вайскоўца. У Кобрыне памёр яго сын Раман.

Калі ў студзені 1863 года пачалося паўстанне, Траўгут не адразу яго падтрымаў. Да змагання ён далучыўся толькі ў красавіку, узначаліўшы кобрынскі аддзел, з якім 17 мая ажыццявіў удалую атаку з засады на расійскі аддзел пад вёскай Горкі. Бой 13 ліпеня пад Калодным, аднак, быў няўдалы.

Траўгут схаваўся ў маёнтку зямлячкі, пісьменніцы Элізы Ажэшка, пад Кобрынем. Аднак ужо ў жніўні з яе дапамогай перабраўся ў Варшаву, каб працягваць змаганне.

Нацыянальны ўрад — кіраўніцтва паўстання — надаў Траўгуту званне генерала. Ён быў накіраваны ў Парыж па дапамогу. Аднак вярнуўся ні з чым. А ў кастрычніку стаў кіраўніком паўстання, што, аднак, захоўвалася ў таямніцы. У гэты ж час лідарам паўстання ў Літве з’яўляўся Каліноўскі. Але гэта быў час безнадзейнага змагання. Паўстанне было амаль задушана, хаця яшчэ канчаткова не дадушана. Цікава, што яго кіраўнікамі сталі два ўраджэнцы памежжа Падляшша і Беларусі. Але гэта супадзенне было, вядома ж, выпадковасцю.

Траўгут у той час жыў пад псеўданімам Чарнэцкі ў Варшаве, як Каліноўскі пад прозвішчам Вітажэнец тайна ў Вільні. На іх след расійскія ўлады напалі амаль у адзін час.

Траўгута арыштавалі ў ноч з 10 на 11 красавіка 1864 года ў кватэры Хэлены Кіркор. Героя паўстання павесілі каля Варшаўскай крэпасці 5 жніўня 1864 года. Цяпер тут парк Траўгута.

Варшаўская крэпасць цяпер з’яўляецца філіялам Музея Незалежнасці. На днях тут публіцы была прадстаўлена (праз інтэрнэт) лекцыя Бэаты Міхалец пра Хэлену Кіркор, актрысу віленскіх і варшаўскіх тэатраў, якая хавала ў сваёй кватэры ў Варшаве Рамуальда Траўгута.

Бэата Міхалец: — У яе кватэры на вуліцы Смольнай Траўгут спыніўся на некалькі месяцаў. І там быў арыштаваны. А потым была арыштавана Кіркор, якая ім апекавалася. Абое былі змешчаны за краты ў Варшаўскую крэпасць. Кіркор сядзела над камерай Траўгута. Паводле прыгавора яна была саслана ў далёкую Сібір. Можна пра яе коратка сказаць: як і многія іншыя жанчыны, Кіркор была ціхай гераіняй, удзельніцай Студзеньскага паўстання.

Інфармацыйным спонсарам лекцыі Бэаты Міхалец пра Хэлену Кіркор і Рамуальда Траўгута з’яўлялася Польскае радыё.

Імем Рамуальда Траўгута ў Польшчы названы школы, ліцэі, вуліцы гарадоў і мястэчак, у т.л. вуліца ў Варшаве. Партрэт Траўгута аздабляў банкноту наміналам 20 злотых, якая знаходзілася ў абарачэнні ў 1982–1994 гадах.

У 1928 годзе ў Свіслачы, якая тады ўваходзіла ў склад Польшчы, быў устаноўлены помнік Траўгуту, адноўлены ў 1989 годзе.

У Кобрыне імем паўстанца — Trauguttowa — называлася вуліца, якая ў часы Расійскай імперыі, Савецкага Саюза і дагэтуль носіць імя Аляксандра Суворава, аднаго з душыцеляў паўстання 1794 года пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі.

У Беларусі імя Траўгута амаль невядома, а яго ўклад у вызваленчую барацьбу супраць Расійскай імперыі не ўшанаваны.

Вяртаючыся да дзейнасці Музея Незалежнасці ў Варшаве, які займаецца сярод іншага ўвекавечваннем памяці Рамуальда Траўгута і іншых паўстанцаў, якія страцілі жыццё ў сценах Варшаўскай крэпасці, дададзім, што музей вядзе разнастайную работу па вывучэнні і папулярызацыі польска-беларускіх гістарычных, культурных сувязей. Матэрыялы на гэту тэматыку з’яўляюцца, у прыватнасці, у часопісе „Rocznik Kresowy”. Найноўшы нумар прысвечаны у т.л. хрысціянскім традыцыям, якія займалі важнае месца ў светапоглядзе паўстанцаў 1863–1864 гадоў. Гэта тэма закранаецца ў новым нумары часопіса „Rocznik Kresowy”.

Кшыштаф Банкала з Музея Незалежнасці: — Гісторык, які займаецца праблематыкай былых усходніх ускраін Рэчы Паспалітай, не можа ні каліва сумнявацца, што хрысціянства, незалежна ад канфесіі, было адным з асноўных элементаў ідэнтычнасці ў многіх сферах грамадска-палітычнага жыцця Рэчы Паспалітай. Пасля заняпаду гэтай дзяржавы ўзнікла выразная мадэль патрыятычных паводзін, якая характарызавалася істотнай прысутнасцю ў іх сакральных матываў.

Яшчэ адной тэмай выдання „Rocznik Kresowy” з’яўляецца Рыжскі мірны дагавор, заключаны сто гадоў таму — у 1921 годзе. У выніку, тэрыторыя Беларусі была падзелена паміж Польшчай і савецкай Расіяй. Для многіх людзей гэта была трагедыя — і ў Беларусі, і ў Польшчы. Пра лёс адной з сямей з Беларусі — Друцкіх–Любецкіх пасля «рыжскага падзелу» можна прачытаць на старонках часопіса „Rocznik Kresowy”.

Віктар Корбут

Слухайце аўдыё

Больш на гэтую тэму: Варшаўскі мост

У Вільні праводзяць у апошні шлях Каліноўскага і яго таварышаў

21.11.2019 16:04
22 лістапада ў Вільні прэзідэнт Польшчы Анджэй Дуда прыме ўдзел у цырымоніі дзяржаўнага перапахавання ўдзельнікаў паўстання 1863-1864 гадоў.

Ксёндз: Паўстанне 1863 года вучыць, што нашчадкі Рэчы Паспалітай павінны быць разам

13.02.2020 10:04
Ксёндз Дар’юш Станьчык на Віленшчыне і Сібіры разам са скаўтамі захоўвае памяць пра паўстанцаў 1863 года.