У Гданьску завяршаецца міжнародная канферэнцыя, прысвечаная аднаўленню Украіны. У ёй бралі ўдзел больш за 100 замежных дэлегацый, якія прадстаўляюць 61 краіну і 40 міжнародных арганізацый.
Канферэнцыя ў Гданьску — гэта не толькі афіцыйныя сустрэчы, але і шматлікія дыскусійныя панэлі, а таксама нефармальныя перамовы. Адна з дыскусій была прысвечаная барацьбе з карупцыяй. У ёй узяў удзел міністр юстыцыі Польшчы Вальдэмар Журэк, які падкрэсліў, што Варшава разумее, наколькі складана змагацца з карупцыяй у краіне, якая адначасова вымушана змагацца за сваё выжыванне:
— Ва Украіны была праблема з карупцыяй, і яна застаецца, але што мяне асабіста радуе, дык гэта тое, што я бачу прыклады выстаўлення абвінавачанняў, арыштаў і судовых працэсаў супраць людзей, якія займаюць найвышэйшыя пасады. Што гэта азначае? Гэта азначае, што дзяржава дзейнічае. Безумоўна, я разумею, што такія інстытуты нярэдка становяцца аб’ектам нянавісці з боку карумпаваных палітыкаў. Але я таксама ведаю пакаленне маладых украінцаў, якое падарожнічае па свеце, бачыць польскую рэчаіснасць, якая таксама часам бывае складанай. Бо і ў нас былі парушэнні прынцыпу падзелу ўлады, і цяпер мы выходзім з перыяду, які можна назваць перыядам пабудовы аўтарытарызму. Але мы яго перажылі, таму што мелі моцныя дзяржаўныя інстытуты. Таму мая парада такая: павінен існаваць падзел уладаў. Судовая ўлада павінна быць моцнай, незалежнай ад палітыкі, але пры гэтым не па-за грамадскім кантролем. І надзвычай важныя таксама моцныя незалежныя медыя.
Еўракамісарка па пытаннях пашырэння Марта Кос звярнула ўвагу, што ва Украіне ўжо дзейнічаюць дзве незалежныя антыкарупцыйныя інстытуцыі — Нацыянальнае антыкарупцыйнае бюро Украіны (НАБУ) і Спецыялізаваная антыкарупцыйная пракуратура (САП).
— Калі мы гаворым пра выяўленыя карупцыйныя справы, гэта азначае, што гэтыя незалежныя інстытуцыі працуюць. Многія кажуць мне: «Ва Украіне ёсць карупцыя». Так, ёсць. Але НАБУ і САП дзейнічаюць. І невыпадкова першы кластар перамоваў аб уступленні Украіны ў Еўрапейскі Саюз прысвечаны вяршэнству права: незалежнасці судовай сістэмы і незалежнасці антыкарупцыйных органаў.
Важнае месца на канферэнцыі займала і рэгіянальнае супрацоўніцтва. Кіраўнік Мікалаеўскай вобласці Віталь Кім адзначыў, што дзякуючы такім сустрэчам рэгіёны могуць развіваць партнёрства з краінамі ўсяго свету. Паводле яго, Мікалаеўская вобласць цесна супрацоўнічае з Даніяй. З 340 млн еўра, якія рэгіён атрымаў за апошнія гады, палова паступіла менавіта ад Капенгагена:
— Данія падпісала пагадненне, якое гарантуе яшчэ 225 млн еўра фінансавання на працягу наступных трох гадоў. Раней у нас было пяць спецыялістаў па міжнародным супрацоўніцтве, цяпер гэтым займаюцца ўжо шэсць асобных офісаў. У 50 з 52 тэрытарыяльных грамад Мікалаеўскай вобласці ёсць спецыялісты па міжнародным супрацоўніцтве і асобныя эксперты па лічбавізацыі. Кожная грамада мае гарады-пабрацімы, разам з якімі рэалізуе крэдытныя і грантавыя праекты, а таксама абменьваецца досведам. За тры гады мы навучыліся працаваць паводле еўрапейскіх правілаў і эфектыўна развіваем гэтае супрацоўніцтва.
Каардынатарам супрацоўніцтва Даніі з Мікалаевам на працягу многіх гадоў быў былы амбасадар Даніі ва Украіне Оле Эгберг Мікельсэн, які ўзначальваў дыпламатычную місію ў Кіеве ў 2020–2025 гадах:
— Спачатку трэба было стабілізаваць сітуацыю ў горадзе, дзе нават не было пітной вады, хоць там жыве больш за 400 тыс. чалавек. Мы забяспечылі водазабеспячэнне, потым заняліся сістэмай цэнтральнага ацяплення. Калі ў людзей з'явіліся вада і цяпло, яны перасталі з'язджаць. Затым мы перадалі смеццявозы, бо без іх горад не можа функцыянаваць. Потым — трамваі і аўтобусы, бо без грамадскага транспарту сучасны горад таксама не можа існаваць.
На канферэнцыі шырока прадстаўлены і бізнес, у тым ліку прадпрыемствы абароннай прамысловасці. Арцём Палікарпаў, які працуе ў кампаніі — вытворцы беспілотнікаў, прадставіў новую распрацоўку.
— Гэтым дронам можна кіраваць з любога месца ў свеце праз інтэрнэт. Для яго не патрэбны GPS, таму ён часткова абаронены ад сродкаў радыёэлектроннай барацьбы. Гэта павышае бяспеку аператара. Падрыхтоўка пілота займае не менш за месяц, а для працы з дронам-перахопнікам неабходна яшчэ некалькі тыдняў навучання, бо гэта іншая тэхналогія і іншыя прынцыпы кіравання.
Карэспандэнт Польскага радыё ва Украіне Уладзімір Гармацюк наведаў сустрэчу, арганізаваную амерыканскай энергетычнай кампаніяй Westinghouse, адной з вядучых сусветных распрацоўшчыкаў ядзерных рэактараў. Менавіта гэтая кампанія пабудуе першую атамную электрастанцыю ў Польшчы, а цяпер плануе буйныя інвестыцыі ва Украіне:
— Прадстаўнікі Westinghouse заявілі, што разглядаюць Украіну як стратэгічны элемент сваёй глабальнай стратэгіі, а таксама як важную частку будучага еўрапейскага энергетычнага хаба, які будзе развівацца ў супрацоўніцтве з Польшчай. Гаворка ідзе не толькі пра вытворчасць электраэнергіі, але і пра выпуск асобных кампанентаў для атамнай энергетыкі непасрэдна ва Украіне. Безумоўна, гэта пакуль аддаленая перспектыва, аднак ужо цяпер вядома, што Westinghouse актыўна супрацоўнічае з Украінай. Украінскія атамныя станцыі савецкага тыпу ўжо выкарыстоўваюць, у тым ліку, амерыканскае ядзернае паліва гэтай кампаніі. Найважнейшае пасланне сустрэчы заключаецца ў тым, што Украіну разглядаюць як стратэгічны складнік будучага еўрапейскага энергетычнага цэнтра.
Канферэнцыі, якая адкрылася ў чацвер, папярэднічалі экспертныя дыскусіі, палітычныя кансультацыі і 15-я сесія Парламенцкай асамблеі Польшчы і Украіны. Таксама адбыўся Форум грамадзянскай супольнасці, у якім узялі ўдзел прадстаўнікі недзяржаўных арганізацый.
Прадстаўніца Фонду «Адукацыя для дэмакратыі» Мартына Багачык адзначыла, што галоўным вынікам сустрэчы стала прыняцце супольнай дэкларацыі Gdańsk Common Message:
— На Форуме грамадзянскай супольнасці арганізацыі з Польшчы, Украіны і міжнародныя партнёры прынялі Gdańsk Common Message — сумесны зварот да ўладаў Украіны і Польшчы, а таксама да міжнародных арганізацый і інстытутаў. У ім падкрэсліваецца, што ў цэнтры працэсу аднаўлення Украіны і яе еўрапейскай інтэграцыі павінен заставацца чалавек, мясцовыя супольнасці, іх патрэбы і доўгатэрміновыя інвестыцыі ў чалавечы патэнцыял. Аднаўленне павінна грунтавацца на правах чалавека, адказнасці, мясцовым лідарстве і прынцыпе, паводле якога мясцовыя супольнасці самі павінны быць уладальнікамі гэтых працэсаў. На маю думку, гэта надзвычай важна. Грамадскія арганізацыі выразна заявілі, што хочуць быць не толькі ўдзельнікамі або выканаўцамі, а паўнавартаснымі партнёрамі ў працэсе аднаўлення краіны.
Гэта ўжо пятая міжнародная канферэнцыя, прысвечаная аднаўленню Украіны пасля пачатку поўнамаштабнай расійскай агрэсіі ў 2022 годзе. У папярэднія гады такія форумы праходзілі ў Лугана, Лондане, Берліне і Рыме.
Падчас двухдзённага форуму было падпісана некалькі соцень пагадненняў, накіраваных на падтрымку і будучае аднаўленне Украіны. Іх агульны кошт ацэньваецца прыкладна ў 10 млрд еўра.
Пётра Пагажэльскі/ez