1 września 1939 roku oczyma Polaków

Ostatnia aktualizacja: 01.09.2021 23:12
31 sierpnia 1939 r. o godz. 0.30 w nocy Adolf Hitler podpisał rozkaz ataku na Polskę. Termin został wyznaczony na godzinę 4.45 dnia następnego, 1 września. Jak wspominali ten dzień żołnierze i cywile? Z czym jeszcze wiązały się dla nich wrześniowe wydarzenia? Z jakiego powodu Polska została osamotniona w działaniach? 
Mapa przedstawiająca kierunki natarcia armii niemieckiej na Polskę we wrześniu 1939
Mapa przedstawiająca kierunki natarcia armii niemieckiej na Polskę we wrześniu 1939Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

– We wspomnieniach wielu żołnierzy i cywilów, którzy byli eksponowani na ataki niemieckiego lotnictwa działającego zgodnie z dyrektywą, by wojsko niemieckie było bezwzględne i bezlitosne, można wyczytać, że tamtej jesieni lotnictwo bez pardonu uderzyło na kolumny ewakuacyjne, niosąc śmierć i rany. Piękna pogoda wrześniowa 1939 roku była dla Polaków i innych uciekających prawdziwym przekleństwem – mówił profesor Grzegorzem Berendt, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej.

Posłuchaj
53:32 2021_09_01 22_05_13_PR3_Klub_Trojki.mp3 1 września 1939 roku (Klub Trójki)

 

Westerplatte i Wieluń

– O Westerplatte wiedziano natychmiast. Już 1 września pojawiła się ta słynna fraza o walce obrońców z Westerplatte. Była powtarzana do 6 września. Co prawda Polacy usłyszeli ją z opóźnieniem. Wynikało ono ze zniszczenia przez Niemców głównego masztu przekaźnikowego Polskiego Radia. Pytanie, jak ten brak komunikatów, które nie miały jak być nadawane z Warszawy, wpłynął na decyzję kadry dowódczej Wojskowej Składnicy. Wspomniana legenda Westerplatte narodziła się już we wrześniu. Na tej kanwie zaczynały powstawać pierwsze i zarazem najsłynniejsze przekazy, jak ten o żołnierzach, którzy czwórkami szli do nieba. Ten wiersz nie był jednak jedynym, który nawiązywał do symbolu tamtego miejsca – wyjaśnił. 

Symbolika

– Jeden z profesorów wspominał, że tamtego września mieszkał z rodzicami w Gdyni. Opowiadał, jak wychodzili z domu i spoglądali na unoszące się nad Westerplatte dymy pożarów i obłoki kurzu. Ta walka napawała go i jego rówieśników nadzieją i dumą. Symbolika narodziła się już wówczas. Tragedia Wielunia została uświadomiona znacznie później, zresztą zupełnie tak samo jak innych, bezlitośnie bombardowanych miast. Większość naszych obywateli nie wie, że niemieckie lotnictwo uderzało również w węzły kolejowe na terenie Polesia, Wileńszczyzny, Wołynia czy małopolski wschodniej, czyli wszędzie tam, gdzie przerwanie komunikacji miało być korzystne dla niemieckiej ofensywy – mówił gość "Klubu Trójki". 

II wojna światowa oczami dzieci. Opowieść Kazimiery Miki, Wandy Rawskiej, Janusza Maksymowicza(cz.1) / GK PGE

Porozumienie agresorów

– Po dziesięciu dniach zawarto nowe porozumienie, które korygowało wstępne ustalenia dotycząca przebiegu kordonu dzielącego teren okupacji niemieckiej i sowieckiej. W ramach tych nowych porozumień Niemcy zajęli tereny do Bugu, mimo że pierwotnie część zachodnich terenów była już pod panowaniem Armii Czerwonej. Po ustaleniach wycofała się ona na wschodni brzeg. W zamian, w następnym okresie, Litwa zwiększona o Wilno znalazła się w sowieckiej strefie wpływów. To przejęcie państw nadbałtyckich zostało nieco odroczone w czasie. Należy przypuszczać, że stosowne ustalenia między agresorami były przyjęte już w końcu września, gdy negocjowano skorygowane porozumienie o przebiegu linii granicznej między Związkiem Sowieckim a terenami kontrolowanymi przez III Rzeszę – wyjaśnił profesor. 

Pozostawieni sami sobie

– Zagarnięcie połowy Polaki było szeroko komentowanie w świecie. Państwa zachodnie, które straciły doraźnego sojusznika, a dokładniej potencjał, który został zagarnięty przez Niemców i Sowietów, dokonały zimnej kalkulacji, z której wynikało, że stan wojny z Niemcami jest wystarczającym problemem dla Francji i Wielkiej Brytanii. W związku z tym nie zareagowano żadnymi protestami. Ciekawa była też postawa Brytyjczyków, którzy gwarantowali w marcu 1939 roku podjęcie działań w obronie niepodległości. Podeszli do kwestii bardzo asekuracyjnie, tak, by nie musieć reagować w każdej sytuacji. Prawdą jest, że nie zareagowali w momencie, gdy cała Polska została opanowana. Połowę terytorium kraju zagarnęli Sowieci i niepodległość została zniszczona. Pierwszy moment, gdzie państwa zachodnie bardziej stanowczo zareagowały na poczynania Józefa Stalina, nastąpił dopiero podczas wojny zimowej z przełomu 1939 i 1940 roku, kiedy to rozważano nawet wysłanie korpusu ekspedycyjnego. Alianci zachodni wycofali się jednak z tej idei – usłyszeliśmy w "Klubie Trójki". 

A więc wojna - Tak rozpoczęła się II Wojna Światowa! / NCKultury

***

Tytuł audycji: Klub Trójki
Prowadzi: Łukasz Jasina
Gość: prof. Grzegorz Berendt (dyrektor Muzeum II Wojny Światowej)
Data emisji: 01.09.2021
Godzina emisji: 22.05

zch

Czytaj także

Bitwa Warszawska oczyma Rosji. Jakie znaczenie miała dla nich Polska?

Ostatnia aktualizacja: 16.08.2021 23:10
Na Bitwę Warszawską warto spojrzeć z drugiej strony. Jak postrzegały jej rolę elity bolszewickiej Rosji? Jakie znaczenie miała dla nich Polska? Jak wyglądała propaganda?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Rocznica Sierpnia '80 – historyczne fakty, polityczne uwarunkowania

Ostatnia aktualizacja: 19.08.2021 23:13
Zbliża się kolejna rocznica Sierpnia '80. Jakie są znane i mniej znane fakty historyczne i polityczne związane z wydarzeniem?, Jakie były uwarunkowania strajków roku 1980 i ich znaczenie dla powstania Solidarności? 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Międzynarodowy kontekst sytuacji w Afganistanie

Ostatnia aktualizacja: 23.08.2021 23:15
Od ponad tygodnia Afganistan i sytuacja w tym kraju dominuje serwisy informacyjne na całym świecie. Poruszające zdjęcia i filmiki z lotniska w Kabulu, doniesienia z różnych miast zajętych przez talibów rozgrzewają media społecznościowe, ale również dyskusje ekspertów i komentatorów. Tym bardziej że dochodzi również kontekst krajowy, czyli sytuacja na granicy z Białorusią.
rozwiń zwiń