Geneza, siła i znaczenie drugiego obiegu wydawniczego

Ostatnia aktualizacja: 12.12.2020 14:35
W 39 rocznicę wprowadzenia stanu wojennego program mógł mieć tylko jeden temat: podziemie wydawnicze i tzw. literatura drugiego obiegu lat 70. i 80. XX w. Program powstaje we współpracy z Instytutem Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.
Literatura drugiego obiegu
Literatura drugiego obieguFoto: Jan Morek/PAI/PAP

Zakazane książki Drugi obieg.jpg

Serwis specjalny Polskiego Radia

Drugi obieg - ruch wydawniczy kształtujący się poza reglamentowanym, objętym cenzurą rynkiem w Polsce. Obejmował nie tylko periodyki i literaturę, ale także szeroko pojętą kulturę: teatr, film oraz, szczególnie w latach 80., muzykę wraz z festiwalami muzycznymi i fanzinami.


Posłuchaj
49:01 2020_12_13 13_08_43_PR3_Trojka_Literacka.mp3 Drugi obieg wydawniczy w PRL (Trójka literacka)

- Trzeba mieć świadomość, że niezależnego ruchu wydawniczego lat 1976-1989 nie byłoby bez tego, co się działo z kulturą polską 150 lat wcześniej, szczególnie po powstaniu listopadowym. Chodzi o działalność drukarni Ossolińskich w kraju oraz paryską księgarnię Władysława Mickiewicza. Syn Adama Mickiewicza drukował dużo literatury w tzw. miniaturkach, które były przeznaczone do przemytu na tereny zaborów - tłumaczy prof. Mikołaj Sokołowski.

>>>Zobacz serwis specjalny Polskiego Radia – STAN WOJENNY <<<

- Drugim fundamentem jest tekst Józefa Piłsudskiego "Bibuła" z 1903 roku. Pojawia się w nim definicja bibuły, czyli drugiego obiegu, nielegalnych publikacji właśnie w odniesieniu do cenzury. Bibułą jest wszystko to, co ukazuje się bez pozwolenia cenzury - dodaje prof. Sokołowski.

Drugi obieg wydawniczy w PRL/YouTube Culture.pl


- Za moment powstania drugiego obiegu w Polsce można przyjąć rok 1976, po wydarzeniach czerwcowych w Ursusie i Radomiu. Powstała wtedy grupa intelektualistów, ale także robotników, która postanowiła pomóc represjonowanym robotnikom - KOR. A także informować o tym, co się dzieje, opinię publiczną w Polsce i na świecie. Tak zaczął się ukazywać "Biuletyn informacyjny" - wskazuje prof. Jerzy Kandziora.


Drugi obieg wydawniczy w PRL: Henryk Wujec/YouTube Culture.pl


- Nieco wcześniej powstało czasopismo "U progu", seria zeszytów Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. Te periodyki zaczęły się rozwijać, powstawały nowe tytuły. To miało też oczywiście związek z powstawaniem kolejnych grup i organizacji opozycyjnych - wyjaśnia prof. Kandziora.


Drugi obieg wydawniczy w PRL: Jan Strękowski/YouTube Culture.pl


***

Tytuł audycji: Trójka literacka
Prowadzi: Magdalena Piejko
Goście: prof. Jerzy Kandziora (IBL), Łukasz Ossowski (dyrektor biblioteki IBL w latach 80., podziemny drukarz), prof. Mikołaj Sokołowski (dyrektor IBL PAN).
Data emisji: 13.12.2020
Godzina emisji: 13.06

pr

Czytaj także

Jak innym narodom opowiadać o polskiej literaturze?

Ostatnia aktualizacja: 22.11.2020 14:00
Kolejny z cyklu programów poświęconych kondycji współczesnej humanistyki i literatury. Tym razem pretekstem do dyskusji jest "Historia literatury polskiej" autorstwa prof. Anny Nasiłowskiej. Jednotomowe opracowanie ukazało się rok temu i w dużej mierze skierowane jest do czytelnika anglosaskiego, a więc mało zorientowanego w naszej literaturze, kulturze i historii. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czy istnieje kanon literatury?

Ostatnia aktualizacja: 29.11.2020 14:00
Tematem trzeciego wydania audycji "Trójki literacka" był kanon literatury – czy istnieje, czym jest i jak się ma wobec współczesnych, gwałtownych przemian kulturowych. – Po pierwsze mówimy o szeroko rozumianym kanonie kultury, a po drugie o kanonie literackim, czyli o liście autorów czy dzieł, które uważamy za szczególnie ważne dla dziedzictwa narodowego, dla polskiej tożsamości, i o których dyskutujemy – definiuje dyrektor Instytutu Badań Literackich prof. Mikołaj Sokołowski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Media społecznościowe i tradycyjne. Co skrywają kulisy ich działania?

Ostatnia aktualizacja: 06.12.2020 14:00
– Chciałabym Państwu dziś polecić dwa niezwykle wartościowe reportaże, które odpowiadają na kilka najważniejszych pytań obecnego czasu. W tym na to, kto lub co czerpie konkretne zyski z internetowego hejtu, który coraz częściej zastępuje realną debatę publiczną – zapowiadała Magdalena Piejko. 
rozwiń zwiń