У кінатэатрах Польшчы ў пракат выйшаў фільм «Арляняты. Гродна 39» (арыгінальная назва: «Orlęta.Grodno 39»). Фільм рэжысёра Кшыштафа Лукашэвіча – гэта драматычная карціна вайны з Саветамі вачыма 12-гадовага хлопчыка Леона.
17 верасня 1939 году паводле савецка-германскіх пагадненняў Чырвоная Армія ўвайшла ў Польшчу. 20 верасня яна пачала наступ на Гродна, абаронцы горада пачалі безнадзейную, гераічную барацьбу за яго абарону. Нешматлікія вайсковыя часткі ўтрымліваюцца грамадзянскім насельніцтвам, у асноўным школьнікамі.
Кшыштаф Лукашэвіч падчас прэм'еры адзначыў, што яго фільм – гэта даніна памяці абаронцам горада.
-З аднаго боку, гэта фільм пра пераход у даросласць, з іншага боку, гэта фільм пра польскасць. Акрамя таго, гэта даніна памяці ўсім палякам, якія там паміралі на Усходзе, змагаліся з саветамі.
Акторы: Віт Чарнецкі, Фелікс Матэцкі і Альміра Наўрот, рэжысёр Кшыштаф Лукашэвіч на прэм'еры фільма
Ролю галоўнага героя, яўрэйскага хлопчыка Леона Ротмана, які хацеў ваяваць за польскае Гродна, сыграў Фелікс Матэцкі.
-Леон – гэта 12 гадовы габрэй, закаханы ў Польшчы, польскай культуры і літаратуры. У фільме Леон паказаў характар і адвагу, што нямногія былі б у стане паказаць у цяперашні час, але і ў той таксама. Ён не баяўся дапамагаць войску. Леон ведаў, што ідучы на гэтую вайну, пакідаючы дом і маці, можа іх больш не пабачыць.
Явіта Буднік сыграла ролю маці Леона, брат якога быў камуністам і змагаўся з польскімі жаўнерамі на баку саветаў. Актрыса падкрэслівае, што гэты фільм паказвае не толькі гераізм гродзенскіх арлянят, але і адкрывае перад гледачамі складаную рэчаіснасць усходніх тэрыторый ІІ Рэчы Паспалітай.
-Крэсы, неспакойны час, людзі, якія жывуць у шматкультурным закутку, але маюць зусім іншыя погляды, зусім інакш глядзяць на сваіх суседзяў, таму гэтая гісторыя, магчыма, на многія фільмы. Тут гэтая праблема толькі крыху накрэсленая, каб усведаміць гледача, што ўсё не было ажно так проста, што кожны ўстае і ідзе біцца за Айчыну. Бо што такое Айчына, за каго і што мы будзем змагацца?
Нягледзячы на сацыяльны рознагалоссі ў баях за абарону горада, мірныя жыхары, і перш за ўсё дзеці і падлеткі, гераічна падтрымлівалі нешматлікія аддзелы польскага войска. Гродна абаранялася два дні, да 22 верасня 1939 года. Пасля ўзяцця горада чырвонаармейцы з помсты жыхарам забілі каля 300 чалавек.
Выстава Нацыянальнага цэнтра культуры
Здымкі кадраў з фільму паказаныя на выставе перад галерэяй Нацыянальнага цэнтра культуры «Кардэгарда». Гэта адна з трох выставаў НЦК. Яны нагадваюць пра нямецкую і савецкую агрэсіі на Польшчу ў верасні 1939 году. Тры розныя выставы, але адзін галоўны матыў – вайна, агрэсія Германіі і савецкай Расіі, расказвае дырэктар НЦК Рафал Віснеўскі.
-Выстава перад «Кардэгардай» звязаная непасрэдна з фільмам пра абаронцаў Гродна. Гэта кадры з фільму, вельмі добрай якасці, у грамадскай прасторы. У самой галерэі знаходзяцца экспанаты выбітных польскіх артыстаў, якія перажылі жахі Другой сусветнай вайны. Гэта вельмі шчымлівая выстава. Таксама ў «Кардэгардзе» можна паглядзець кінахронікі з нямецкай агрэсіі, паводзіны нямецкіх жаўнераў, якія знішчаюць, забіваюць у Польшчы. У сваю чаргу на дзядзінцы Міністэрства культуры можна паглядзець выставу «Вайна», на якой вельмі сутнасна паказаныя розныя падзеі з Другой сусветнай вайны, пачынаючы з 1 верасня 1939 ажно да 1945 году. З аднаго боку мы бачым боль і цярпенне, але і гераізм польскіх афіцэраў, польскіх партызанаў і мірных жыхароў.
Рафал Віснеўскі адзначае важнасць таго, каб польская кінематаграфія запаўняла прабелы і займалася мала папулярызаванымі гістарычнымі падзеямі, як абарона Гродна ў 1939 годзе.
-Я вельмі ўдзячны, што рэжысёр заняўся гэтай тэмай. У публічнай дыскусіі яна не папулярызавалася. Важна, што белыя гістарычныя плямы ў кінематографе запаўняюцца. Гэта вельмі шчымлівы фільм. Лёсы маладых герояў вельмі кранаюць. Яны з вялікай адвагай, геройствам, нават за кошт жыцця сталі на бок праўды. Гэта фільм, які павінен паглядзець кожны з нас.
«Арляняты. Гродна» – гэта першы мастацкі фільм пра савецкае ўварванне ў Польшчу ў 1939 годзе. Гэта не дакументальная пастаноўка, хоць яна старанна адлюстроўвае рэчаіснасць. Аўтар паказвае гледачам і што ганебна, і што можа выклікаць захапленне. Тут ёсць месца для жорсткасці польскага нацыянальнага руху, для падрыўной антыдзяржаўнай дзейнасці камуністаў, для ўзнёслай адданасці польскай моладзі.
Фільм здымаўся ў Познані, Радаме, Варшаве, Канстанціне, Модліне і Скерневіцэ.
ав