Чырвоны кляштар — адно з самых захапляльных месцаў на польска-славацкім памежжы. Яго гісторыя непарыўна пераплецена з гісторыяй Польшчы. Стагоддзямі гэты былы камальдульскі і картэзіянскі скіт кіпеў жыццём на скрыжаванні культур, чэрпаючы як духоўнае натхненне, так і матэрыяльную падтрымку з суседняй Польшчы.
Чырвоны кляштар — адно з самых захапляльных месцаў на польска-славацкім памежжы. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Сёння гэты маляўнічы комплекс ля падножжа Трох карон з'яўляецца ўнікальным сімвалам агульнай польска-славацкай спадчыны ў самым сэрцы Пянінскіх гор.
Сёння мы запрашаем вас у Пяніны (поль. Pieniny)— маляўнічы, кампактны горны хрыбет на поўдні Польшчы і ў паўночнай Славакіі, вядомы сваімі вапняковымі скаламі і ўнікальнымі ландшафтамі.
Тры кароны. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Візітнай карткай Пянінскіх гор і ўсяго Пянінскага нацыянальнага парку — найстарэйшага нацыянальнага парку ў Польшчы — зʼяўляюцца Тры кароны (поль. Trzy Korony). Нягледзячы на тое, што гэта не самая высокая вяршыня ў Пянінскіх гарах, то гэта рэкордная турыстычная славутасць дзякуючы сваёй цудоўнай панараме на горную раку Дунаец, Татры і рэгіён Спіш, якую можна ўбачыць са спецыяльнай агляднай пляцоўкі.
Горная рака Дунаец. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Адна з самых папулярных сцежак, якія вядуць на Тры кароны — гэта сцежка са Срамоўцаў Ніжніх (поль. Sromowce Niżne), а калі вы ўжо апынецеся ў гэтай мясціне, было б шкада не наведаць адну з самых вядомых турыстычных славутасцяў на славацкім баку Пянін — Чырвоны кляштар. Каб зрабіць гэта, дастаткова прайсці па пешаходным мосце на другі бераг памежнай ракі Дунаец (поль. Dunajec).
Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Чырвоны кляштар (славацк. Červený Kláštor) — самы вядомы рэлігійны аб’ект у Пянінскіх гарах — захапляе сваёй прыгажосцю. Ён быў заснаваны Кокашам Бэржэвічам у якасці пакарання за забойства. Каб забяспечыць спакой душы сваёй ахвяры, магнат павінен быў пабудаваць шэсць кляштараў і замовіць 4 000 набажэнстваў.
Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Будаўніцтва кляштара, які спачатку называўся Лехніцкім, пачалося ў 1330 годзе. Першапачаткова кляштарныя будынкі былі драўлянымі. Аднак у 1360 годзе яны былі заменены цаглянымі і каменнымі будынкамі ў гатычным стылі.
Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
У XIV стагоддзі Чырвоны кляштар складаўся з аднанефавага касцёла з двума бакавымі капліцамі, а таксама законных і гаспадарчых будынкаў. Назва ўсяго комплексу, верагодна, паходзіць ад першапачаткова неатынкаваных сцен з чырвонай цэглы.
Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Нягледзячы на тое, што тэрыторыя, на якой быў узведзены комплекс, у той час належала Венгерскаму каралеўству, кляштар карыстаўся польскай абаронай. Дзякуючы ахвяраванням каралевы Ядвігі і Казіміра Вялікага, ён атрымаў, сярод іншага, права на рыбалку на рацэ Дунаец, млын на польскім баку і квоту солі з шахты ў Вялічцы (поль. Wieliczka).
Гісторыя кляштара была бурнай — ён неаднаразова разбураўся, а яго ўладальнікі мяняліся. Пасля буйнога пажару ў 1907 годзе аб’ект стаў дзяржаўнай уласнасцю, а ў 1950-х і 1960-х гадах ён быў падвергнуты комплекснай рэканструкцыі. У 1970 годзе комплекс быў унесены ў спіс нацыянальных культурных помнікаў Славакіі з-за яго велізарнай гістарычнай і архітэктурнай каштоўнасці.
Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Першапачаткова комплекс быў сядзібай картэзіянскага ордэна — суровай супольнасці, дзе законнікі жылі амаль у поўнай цішыні і адзіноце, кожны ў асобнай камеры. Картэзіянцы не мелі апостальскай місіі. Вялікае значэнне мелі для іх кнігі, як «вечнае харчаванне для душы», і яны прысвяцілі сябе іх запісу.
Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Пасля адыходу картэзіянцаў і роспуску ордэна будынак занялі камальдулы, якія лячылі хворых, збіралі і вырошчвалі лекавыя расліны, а таксама рыхтавалі лекі. Нягледзячы на тое, што абодва ордэны былі вядомыя сваімі строгімі законнымі правіламі, якія патрабавалі цішыні, адзіноты і ізаляцыі, законнікі вялі інтэнсіўнае інтэлектуальнае жыццё.
«Гербарый» брата Цыпрыяна, Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Найбольш вядомай асобай, звязанай з Чырвоным кляштарам, зʼяўляецца брат Цыпрыян — законнік-камальдульец, вядомы як «лятучы манах». Ён быў аўтарам «Гербарыя» з 1766 года, у якім апісаў 300 узораў раслін з Пянін і Татр. Ён апісаў іх на чатырох мовах: грэчаскай, лацінскай, польскай і славацкай. З 1756 па 1775 год ён кіраваў законнай аптэкай — адной з найстарэйшых у Цэнтральнай Еўропе. Брат Цыпрыян таксама займаўся алхіміяй.
Паводле легенды, шматгранна таленавіты Цыпрыян сканструяваў лятальны апарат, які дазволіў яму дасягнуць вяршыні Трох карон.
Перакладу Бібліі на славацкую мову, Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Чырвоны кляштар адыгрываў важную ролю як цэнтр перадачы ведаў і культуры. Мясцовы законнік Рамуальд Хадбаўны (славацк. Romuald Hadbavný) стаў аўтарам лаціна-славацкага слоўніка — першага слоўніка ў гісторыі славацкай мовы. Ён таксама зʼяўляецца аўтарам першага перакладу Бібліі на славацкую мову, які аказаў неацэнны ўплыў на развіццё славацкай мовы і культуры.
Kасцёл Святога Антонія, Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Адна з прычын наведаць Чырвоны кляштар — гэта касцёл Святога Антонія, частка комплексу, які датуецца канцом XIV стагоддзя. Гэта прыгожы гатычны будынак, рэканструяваны ў стылі барока. Касцёл уражвае насычанымі колерамі сваіх познягатычных насценных роспісаў і прыгожай барочнай архітэктурай. Касцёл разам з прылеглымі капліцамі зʼяўляецца сэрцам усяго комплексу.
Kасцёл Святога Антонія, Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Варта таксама звярнуць увагу на два сонечныя гадзіннікі, адзін з якіх паказвае час з 5:00 да 13:00, а другі — пасляабедзенны час.
Дом прыёра, Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
У доме прыёра, на вежы якога размешчаны «пасляабедзенны» сонечны гадзіннік, знаходзіцца археалагічная экспазіцыя.
Дом прыёра, Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Цяпер Чырвоны кляштар зʼяўляецца турыстычнай славутасцю і не выконвае рэлігійных абавязкаў. У музеі паказваюцца выставы, прысвечаныя жыццю законнікаў картузіянскага і камальдульскага ордэнаў. У яго калекцыях ёсць шмат добразахаваных экспанатаў. Ля законнага комплекса працуе рэстаран, кафэ і сувенірныя крамы.
Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Чырвоны кляштар захоўвае шмат таямніц. Да сённяшняга дня ходзяць легенды пра скрыні са скарбамі і зніклыя рукапісы, якія, быццам бы, схаваны недзе ў сценах кляштара. Вёска з аднайменнай назвай, дзе размяшчаецца Чырвоны кляштар, таксама зʼяўляецца турыстычным цэнтрам — як для славацкіх, так і для польскіх турыстаў. Славакі едуць на польскі бок, каб падняцца на Тры кароны, а палякі перасякаюць пешаходны мост праз раку Дунаец, каб наведаць Чырвоны кляштар.
Чырвоны кляштар. Здымак: Анна Задрожна, Беларуская служба Польскага радыё
Варта адзначыць, што да Чырвонага кляштара вядзе адзін з самых прыгожых маршрутаў на польска-славацкай мяжы — Пянінская дарога. Яна пачынаецца ў Шчаўніцы (поль. Szczawnica), вядзе ўздоўж ракі Дунаец і заканчваецца ў Чырвоным кляштары. Гэты маляўнічы маршрут мае даўжыню прыблізна 10 км і ён вельмі папулярны сярод веласіпедыстаў.
Анна Задрожна