«Чалавек рэнесанснага тыпу». Да стагоддзя айца Аляксандра Надсана

Сёння значэнне працы айца Аляксандра стала зноў асабліва адчувальным для навукоўцаў, вымушаных пакінуць Беларусь.

Айцец Аляксандр Надсан

Крыніца: https://skaryna.org/be

Даследчыкі не заўсёды маглі самастойна знайсці патрэбныя выданні ў Беларускай бібліятэцы імя Францішка Скарыны ў Лондане. Але айцец Аляксандр Надсан ведаў, дзе шукаць.

— Ён знікаў на нейкі час у кнігасховішчы, а тады вяртаўся з усімі пазіцыямі, якія ў яго прасілі. У ягонай памяці была вельмі ясная карціна, дзе што знаходзіцца, — расказвае супрацоўніца бібліятэкі, даследчыца Караліна Мацкевіч.

Гэтая гісторыя дапамагае зразумець, наколькі непадзельнымі былі Надсан і справа, якой ён прысвяціў жыццё. Адзін са стваральнікаў і шматгадовы кіраўнік бібліятэкі, ён збіраў кнігі, даследаваў іх, перакладаў і выдаваў.

— Гэта той рэдкі выпадак чалавека рэнесанснага тыпу, які быў адначасова і асветнікам, і навукоўцам, і святаром, і грамадскім дзеячам, і чалавекам, якога хапала на ўсіх, — кажа Мацкевіч. — І дадае дэталь, якой не перадасць бібліяграфія, — ён быў вельмі цёплым, вельмі сяброўскім, вельмі вясёлым чалавекам.

За гэтай чалавечнасцю стаяла выключная працаздольнасць. Сацыялінгвіст Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Вільні Уладзіслаў Іваноў апісвае маштаб зробленага так:

— Ён стварыў цэлую бібліятэку, замяніў сабой цэлае міністэрства, даследчы інстытут. Ён рабіў тое, чым займаюцца міністэрствы культуры, інфармацыі, — адзін, без падтрымкі дзяржавы.

Сёння значэнне гэтай працы асабліва адчувальнае для навукоўцаў, вымушаных пакінуць Беларусь. Паводле Мацкевіч, даследчыкі прыязджаюць з польскіх універсітэтаў і кажуць:

— Для іх гэта найбліжэйшая бібліятэка, дзе яны могуць знайсці беларускія матэрыялы, а для многіх — і адзіная.

Калі рэжым Лукашэнкі зноў закрывае Беларусь для свету, справа Надсана набывае новую вагу: сабраныя ім кнігі становяцца асновай для новых даследаванняў, а ягоны досвед дапамагае працаваць у выгнанні.

— Было б поўным абсурдам, калі б мы не карысталіся гэтым досведам, — перакананы Уладзіслаў Іваноў. — Ён бачыць працяг гэтай справы ў кнігах і перакладах, якія сёння выходзяць за мяжой, — Ён шмат перакладаў, ён быў паліглотам. Мы цяпер таксама працягваем перакладаць з французскай, з англійскай, з іншых моў на беларускую. У тым ліку, дзякуючы гэтаму спадчына Надсана жыве ў працы тых, хто падхапіў ягоныя пачынанні.

Біяграфічная даведка

Аляксандр Надсан (Бочка; 1926–2015) нарадзіўся 8 жніўня ў Гарадзеі. Удзельнічаў у французскім Супраціўленні, служыў у корпусе Андэрса. З 1946 года жыў у Вялікабрытаніі. Атрымаў матэматычную адукацыю, у 1958-м стаў святаром. Быў апостальскім візітатарам для беларускіх грэка-католікаў замежжа. Даследаваў старадрукі і татарскія кітабы, удакладніў датаванне Скарынавай «Малой падарожнай кніжкі», перакладаў літургічныя тэксты са старажытнагрэчаскай на беларускую. Сярод іншага, напісаў біяграфію біскупа Чэслава Сіповіча. Дапамагаў пацярпелым ад Чарнобыльскай катастрофы.

Слухайце аўдыё!

эж