Справаздача Цэнтра ўсходніх даследаванняў (OSW), з якой азнаёміліся журналісты Rzeczpospolita, паказвае, што час біць трывогу, патрэбны большы кантроль.
Навадненне Еўропы электрычнымі «разумнымі» транспартнымі сродкамі стварае гіганцкую рызыку сачэння і нават дыверсійных дзеянняў. Аўтамабілі, якія пастаянна манітораць наваколле, збіраюць даныя і дазваляюць дыстанцыйна захопліваць кантроль над сабой, сёння з’яўляюцца рэальнай пагрозай – асабліва калі адчувальная інфармацыя трапляе за мяжу.
Цэнтр усходніх даследаванняў (OSW), які вывучыў гэтую вострую праблему, пераконвае: такія аўтамабілі могуць «шпіёніць» на карысць Пекіна, а ўскосна – і Масквы. Што гэта азначае? Напрыклад, тое, што сабраныя ў Польшчы кітайскімі аўтамабілямі даныя пра перамяшчэнні войскаў каля мяжы могуць трапіць у Крэмль.
– Справа, безумоўна, сур’ёзная і заўважаная ўрадам. Вядучую ролю тут адыгрываюць Міністэрства замежных спраў і Міністэрства лічбавізацыі, – кажа Rzeczpospolita Томаш Семоняк, каардынатар спецслужбаў пры прэм’ер-міністры.
– Для пабудовы кіберустойлівасці ключавым з’яўляецца прыняцце паправак да закона аб Нацыянальнай сістэме кібербяспекі, – тлумачыць віцэ-прэм’ер і міністр лічбавізацыі Кшыштаф Гаўкоўскі.
Чорныя сцэнары
Тэхналогіі, якімі абсталёўваюцца сучасныя кітайскія аўтамабілі, робяць іх ужо не проста сродкам перамяшчэння, а развітай мультысенсарнай платформай, што збірае велізарныя аб’ёмы даных. Камеры і LiDAR-сістэмы здольныя ствараць трохмерныя карты мясцовасці (у тым ліку ваенных баз і крытычнай інфраструктуры) з дакладнасцю да сантыметраў і адсочваць перамяшчэнні войскаў НАТА. Мікрафоны ў салоне могуць запісваць размовы пасажыраў, сістэмы сувязі – атрымліваць доступ да тэлефонаў, а біяметрычныя сістэмы – аналізаваць твары, галасы і адбіткі пальцаў.
Рызык яшчэ больш. Магчымасць дыстанцыйнага захопу кантролю над легкавымі аўтамабілямі і аўтобусамі – у тым ліку над сістэмамі запальвання і кіравання – можа прывесці да наўмыснай наземнай катастрофы. Эксперты кажуць пра такія чорныя сцэнары, як блакаванне дарог падчас перадыслакацыі войскаў (вытворца можа дыстанцыйна прывесці ў няспраўнасць тысячы машын у ключавых кропках гарадоў, паралізуючы транспартныя вузлы) або немагчымасць эвакуацыі насельніцтва ў выпадку канфлікту.
– Разумны аўтамабіль – гэта, па сутнасці, набор некалькіх соцень камп’ютараў, які, дарэчы, яшчэ і ездзіць. Аўтамабілі, падрыхтаваныя да аўтаномнай язды, штодзённа перадаюць ад гігабайтаў да нават тэрабайтаў даных, – кажа Якуб Якубоўскі, намеснік дырэктара OSW.
– Я быў у Шанхаі ў гарадскім цэнтры апрацоўкі даных, дзе да аднаго хабу было падключана амаль паўтара мільёна аўтамабіляў, якія ў рэальным часе перадавалі больш за сто параметраў. З упэўненасцю магу сказаць: Кітай мае надзвычай развітую здольнасць апрацоўваць такія масівы інфармацыі і рабіць з іх высновы, – тлумачыць Якубоўскі.
Сігнал трывогі
Найноўшая справаздача OSW «Смартфоны на колах: разумныя аўтамабілі з Кітая і кібербяспека Еўропы» не пакідае сумневаў: нават калі вытворца аўтамабіля з’яўляецца прыватнай кампаніяй, кітайскае заканадаўства (арт. 7 закона аб нацыянальнай разведцы) можа прымусіць яго перадаваць ураду даныя, сабраныя за мяжой. Больш за тое, OSW папярэджвае пра рызыку перадачы гэтых даных Расіі ў межах саюзніцкіх адносін.
У справаздачы нагадваецца, што ў мінулым Кітай ужо выкарыстоўваў аўтамабілі ў шпіёнскіх мэтах: у 2022 годзе ў транспартных сродках, якія належалі ўраду Вялікабрытаніі, былі выяўлены кітайскія прылады сачэння. Гэта стварае неабходнасць асабліва ўважлівых праверак разумных аўтамабіляў на прадмет выкарыстання іх, напрыклад, для сканавання крытычнай інфраструктуры. Асаблівае значэнне гэта мае для ўсходняга флангу НАТА ў сувязі з паглыбленнем кітайска-расійскіх адносін і рызыкай перадачы Маскве даных, сабраных кітайскімі аўтамабілямі на еўрапейскіх дарогах.
Хто кантралюе CIM – той кантралюе ўсё
Асобную ролю адыгрываюць так званыя CIM-модулі – клеткавыя модулі памерам з тоўстую крэдытную картку, якія змяшчаюць працэсары, памяць, антэны і eSIM. Яны забяспечваюць падключэнне да інтэрнэту і з’яўляюцца варотамі да злучаных сістэм: пастаянна перадаюць даныя, манітораць, кантралююць і абнаўляюць праграмнае забеспячэнне.
– Роля CIM у разумных аўтамабілях ключавая: бартавыя камп’ютары кіруюць рухавіком, аўдыя- і інфармацыйнымі сістэмамі, датчыкамі, камерамі і LiDAR-амі. Аўтамабілі становяцца мабільнымі машынамі сачэння, – падкрэсліваў Чарльз Партан падчас слуханняў у ЗША.
На яго думку, у выпадку напружанасці або вайны шкоднаснае праграмнае забеспячэнне магло б быць укаранёна ў CIM-модулі, каб спыняць або разбураць аўтамабілі і элементы крытычнай інфраструктуры. Хто кантралюе CIM – той кантралюе прыладу. Залежнасць ад кітайскіх CIM-модуляў, паводле экспертаў, можа быць нават небяспечнейшай за залежнасць ад рэдказямельных металаў: Кітай кантралюе каля 69 працэнтаў сусветнага рынку гэтых модуляў.
Ці гатовая Еўропа?
Эксперты OSW лічаць, што Еўропа павінна пераняць кітайскую мадэль. Пекін разглядае разумныя аўтамабілі як фундаментальную пагрозу ўласнай бяспецы і адкрыта называе іх інструментамі выкрадання дзяржаўных сакрэтаў і картаграфавання ваеннай інфраструктуры.
Менавіта таму Кітай увёў жорсткія абмежаванні для заходніх аўтамабіляў, у тым ліку Tesla, забараніўшы ім уезд на тэрыторыі дзяржаўных устаноў і ваенных аб’ектаў.
Аналітыкі прапануюць у Еўропе ўвесці абавязковае захоўванне даных еўрапейскіх кіроўцаў выключна на серверах у ЕС, укараненне «аўтамабільнага рэжыму палёту» – фізічнай кнопкі, якая адным націскам адключае ўсе сэнсары і перадачу даных, пашыраную ананімізацыю (размыванне твараў і нумарных знакаў перад адпраўкай у воблака) і абавязковую дадатковую сертыфікацыю бяспекі.
Кітайскі аўтамабільны наступ
Продаж электрамабіляў у Кітаі імкліва расце і ўжо складае амаль палову рынку новых легкавых аўтамабіляў. Экспарт таксама паскараецца: у Еўропе доля кітайскіх электрамабіляў перавысіла адну дзясятую рынку. Поспех кітайскіх вытворцаў тлумачыцца моцнай дзяржаўнай падтрымкай і высокім узроўнем тэхналагічнай інтэграцыі.
Для еўрапейскіх спажыўцоў галоўнай перавагай застаюцца нізкая цана і багатая камплектацыя. Гэта прыводзіць да імклівага росту іх долі на рынку, аднак, як папярэджваюць эксперты, стварае доўгатэрміновыя рызыкі – ад кіберпагроз да магчымых праблем з пастаўкамі запчастак у выпадку геапалітычнага канфлікту.
вх