Выданне Rzeczpospolita разважае пра праект Еўрапейскага Саюза SAFE, у рамках якога Польшча магла б атрымаць доўгатэрміновыя крэдыты на ўзбраенне. Прэзідэнт Караль Наўроцкі не спяшаецца падпісваць закон, прапануючы ўласны план.
Рэдакцыя нагадвае, што Канцылярыя прэзідэнта апублікавала законапраект, які раней назвалі «SAFE Zero Prоcеnt» (SAFE нуль працэнтаў). Ён прадугледжвае стварэнне Польскага фонду інвестыцый у абарону ў рамках Банку нацыянальнай гаспадаркі (Bank Gospodarstwa Krajowego - BGK), які будзе фінансавацца за кошт прыбытку Нацбанку. BGK зможа браць крэдыты і авансы, а таксама выпускаць аблігацыі на ўнутраным і знешнім рынках. Гэта ў канчатковым выніку дазволіць выдзеліць да 185 мільярдаў злотых на мадэрнізацыю польскіх узброеных сіл.
Рашэнні аб размеркаванні сродкаў з новага фонду будзе прымаць спецыяльны кіруючы камітэт. Ён будзе складацца з пяці чалавек: кіраўніка Міністэрства нацыянальнай абароны, прадстаўнікоў прэм'ер-міністра і Міністэрства ўнутраных спраў, а таксама па адным прадстаўніку ад прэзідэнта і Бюро нацыянальнай бяспекі (НБП). Для прыняцця рашэння патрабуецца большасць у дзве траціны галасоў. Згодна з існуючай дамоўленасцю, як адзначае выданне, апарат прэзідэнта зможа эфектыўна блакаваць рашэнні аб дзяржаўных выдатках.
Што кажуць эканамісты? «У такой форме гэтыя прапановы супярэчаць канстытуцыі, якая патрабуе ад Нацыянальнага банка Польшчы (НБП) пералічваць прыбытак у бюджэт. Гэта таксама вельмі рызыкоўна з эканамічнага пункту гледжання і, безумоўна, гэта звязана з рознымі выдаткамі, з якімі сутыкнецца Цэнтральны банк», — лаканічна каментуе эканаміст прафесар Вітольд Арлоўскі.
«Прыбытак НБП — толькі на паперы. У апошнія гады яго не было. Цэнтральны банк зафіксаваў страты. Але нават калі б ён быў, банк усё роўна звярнуўся б у цэнтральны бюджэт. Тут няма нічога незвычайнага, акрамя таго, што прэзідэнт і кіраўнік НБП хацелі б вырашаць, што рабіць з гэтым прыбыткам», — сказаў Rzeczpospolita Мацей Букоўскі, эканаміст і старшыня праўлення аналітычнага цэнтра WiseEuropa. Каб падтрымліваць ліквіднасць новага фонду, BGK прыйдзецца выпускаць аблігацыі, якія хтосьці павінен набыць.
Меркаваннем Якуба Карноўскага, генеральнага дырэктара KredoBank, «не існуе такой рэчы, як «SAFE нуль працэнтаў»». На яго думку, удзел у праграме Еўрасаюза SAFE найлепшым чынам адпавядае польскім фінансам, польскай эканоміцы і бяспецы Польшчы.