У справаздачы прадстаўлены вынікі апытання імігрантаў з Беларусі, праведзенага з 7 красавіка па 20 чэрвеня 2025 года. Гэта было другое апытанне, праведзенае ў сямі ваяводствах, дзе пражывае прыблізна 85% беларускага насельніцтва Польшчы.
Аўтары даследавання дзеляцца наступнымі высновамі:
1. Палітычная сітуацыя ў Беларусі застаецца асноўным фактарам, які правакуе маштабную іміграцыю, але эканамічныя фактары таксама адыгрываюць пэўную ролю. Прыкладна 56% імігрантаў называюць палітычную сітуацыю і страх рэпрэсій прычынай прыезду ў Польшчу, у той час як 32% рэспандэнтаў назвалі эканамічныя фактары.
2. Пасля дынамічнага павелічэння колькасці відаў на жыхарства для грамадзян Беларусі ў 2021-2023 гадах і павелічэння колькасці імігрантаў з Беларусі, зарэгістраваных для атрымання сацыяльнага страхавання ва Установе сацыяльнага страхавання (ZUS), дынаміка гэтага росту зараз запаволілася.
3. Сярод імігрантаў з Беларусі значную групу складаюць людзі з польскімі каранямі. Сярод рэспандэнтаў людзі з картай паляка або ўжо польскім грамадзянствам складаюць 28% рэспандэнтаў апытання.
Інфаграфіка ад Нацыянальнага банка Польшчы.
Фактары, якія адрозніваюць імігрантаў з Беларусі:
- лепшае валоданне польскай мовай
- больш стабільны статус пражывання ў Польшчы і прычыну прыезду ў Польшчу.
- эканамічныя фактары адыгрываюць падобную ролю да палітычных.
4. Імігранты маюць добрую адукацыю, часта пражываюць у Польшчы з сем'ямі. Больш за 63% з іх заяўляюць пра добрае або свабоднае валоданне польскай мовай. Сярод імігрантаў 58% – мужчыны і 42% – жанчыны.
- Прыкладна 62% рэспандэнтаў маюць вышэйшую адукацыю.
- Амаль палова рэспандэнтаў пражываюць у Польшчы з мужамі або жонкамі, а 25% маюць дзяцей да 18 гадоў.
5. Сітуацыя імігрантаў з Беларусі на польскім рынку працы палепшылася ў 2025 годзе. Беспрацоўе знізілася, а доля самазанятых імігрантаў павялічылася. Па меры павелічэння часу знаходжання ў Польшчы растуць і шанцы гэтай групы на атрыманне стабільнай працы.
6. Сярод імігрантаў з Беларусі назіраецца выразная палярызацыя ў тым, якія працоўныя месцы займаюць мужчыны і жанчыны.
Жанчыны-імігранткі з Беларусі значна часцей, чым мужчыны, атрымлівалі працу нізкай кваліфікацыі. Жанчыны-імігранткі, якія працавалі ў сектарах, дзе веданне польскай мовы дазваляла ім выкарыстоўваць сваю вышэйшую адукацыю (адукацыя і культура, ахова здароўя), мелі магчымасць атрымліваць адносна больш высокую заработную плату.
Сярод мужчын адносна добра аплачваліся працоўныя месцы, якія патрабуюць пэўнай кваліфікацыі (ІТ, транспарт, будаўніцтва).
Інфаграфіка ад Нацыянальнага банка Польшчы.
7. Іміграцыя з Беларусі характарызуецца высокім працэнтам ІТ-спецыялістаў і людзей, якія пачынаюць уласны бізнес у Польшчы. Сярод рэспандэнтаў, якія працуюць, 17% былі людзьмі, звязанымі з ІТ-індустрыяй, – большасць працавала поўны працоўны дзень.
Характэрнай рысай іміграцыі з Беларусі зʼяўляецца высокі адсотак самазанятых. У 2025 годзе гэты паказчык дасягнуў 14% ад агульнай колькасці занятага насельніцтва.
8. Імігранты з Беларусі бачаць сваю будучыню ў Польшчы. Амаль 67% рэспандэнтаў плануюць застацца ў Польшчы назаўсёды або на тэрмін больш за год. Тыя, хто прыехаў сюды па палітычных прычынах і баяцца рэпрэсій, часцей за ўсё маюць планы адносна Польшчы, а тыя, хто застаецца ў Польшчы з адукацыйных прычын, найменш схільныя звязваць свае планы менавіта з Польшчаю.
Жыццё і эканамічная сітуацыя імігрантаў з Беларусі ў Польшчы ў 2025 годзе
Найважнейшымі формамі дапамогі, якія б палегчылі знаходжанне і працу ў Польшчы імігрантаў з Беларусі, зʼяўляюцца:
- больш лёгкая легалізацыя знаходжання, бясплатны доступ да сістэмы аховы здароўя
- арганізацыя курсаў польскай мовы
- спрашчэнне прызнання дыпломаў.
Агулам беларусы складаюць другую па велічыні імігранцкую групу ў Польшчы пасля грамадзян Украіны. Паводле дадзеных Упраўлення па справах замежнікаў, па стане на 30 верасня 2025 года амаль 146 000 грамадзян Беларусі мелі від на жыхарства ў Польшчы ў параўнанні з толькі 16 392 у 2020 годзе. Пасля дынамічнага павелічэння колькасці відаў на жыхарства паміж 2021 і 2023 гадамі гэты рост цяпер значна запаволіўся.
Што тычыцца структуры дазволаў, то, як і ў мінулым годзе, дамінавалі дазволы на часовае пражыванне (62% ад агульнай колькасці). Дазволы на пастаяннае пражыванне складаюць 29% усіх дазволаў. Часцей за ўсё іх маюць людзі з польскімі каранямі. У сваю чаргу, 7% дазволаў былі выдадзены ў сувязі з абаронай, якая прадстаўляецца асобам, для якіх вяртанне на радзіму пагражае сурʼёзнай шкодай.
Прычыны эміграцыі
Да 2019 года асноўнымі прычынамі прыезду імігрантаў з Беларусі ў Польшчу былі эканамічныя фактары і адукацыя. Тэндэнцыя да павелічэння колькасці дазволаў на пражыванне і працу пачалася паміж 2020 і 2021 гадамі. Гэта было звязана, сярод іншага, з прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 9 жніўня 2020 года і наступнымі пратэстамі ды рэпрэсіямі ўладаў.
Яшчэ адным штуршком да эміграцыі з Беларусі стаў напад Расіі на Украіну 24 лютага 2022 года.
Сярод фактараў, якія спрыялі міграцыі, былі змены ў польскіх правілах, уведзеныя паміж 2020 і 2022 гадамі, якія спрасцілі для грамадзян Беларусі атрыманне дазволаў на пражыванне і працу ў Польшчы.
Інфаграфіка ад Нацыянальнага банка Польшчы.
Гэтыя змены ўключалі, сярод іншага, падаўжэнне тэрміну дзеяння дазволу на працу, або так званай дэкларацыі аб даручэнні працы замежніку, з шасці да 24 месяцаў. Акрамя таго, было спрошчана атрыманне дазволаў на часовае пражыванне ў Польшчы, у тым ліку на падставе гуманітарных віз. Таксама была ўведзена праграма Poland business harbor, якая дазваляла спрасціць працэдуры адкрыцця бізнесу ў Польшчы.
Нацыянальны банк Польшчы правёў другое апытанне сярод дарослых імігрантаў з Беларусі ў 7 ваяводствах (у 2024 годзе – у 6 ваяводствах), дзе пражывае больш за 85% усіх імігрантаў з Беларусі з відамі на жыхарства, выдадзенымі ў Польшчы. Гэта Мазавецкае, Падляшскае, Люблінскае, Лодзінскае, Дольнаслёнскае, Велікапольскае і Паморскае ваяводствы.
вх