Апошні даклад Фонду Казімежа Пуласкага заклікае кіраўнікоў распрацаваць комплексную водную стратэгію, паколькі вада — гэта не толькі праблемы ў кантэксце навакольнага асяроддзя, але і пытанне бяспекі дзяржавы.
Водныя рэсурсы — гэта не толькі ахова навакольнага асяроддзя. Наяўнасць гэтага рэсурсу вызначае бесперапыннасць вытворчасці, энергетычную бяспеку, канкурэнтаздольнасць прамысловасці, інвестыцыйную прывабнасць рэгіёнаў і здольнасць адаптавацца да змены клімату. Эксперты адзінагалосна заклікаюць да распрацоўкі паслядоўнай стратэгіі кіравання воднымі рэсурсамі як ключавога элемента нацыянальнай бяспекі і стабільнага эканамічнага развіцця.
Комплекснае кіраванне воднымі рэсурсамі мае вырашальнае значэнне па некалькіх прычынах. Водныя рэсурсы на душу насельніцтва ў Польшчы амаль у тры разы ніжэйшыя за сярэднія па Еўропе, а падчас засух — нават больш чым у чатыры разы. Праблема дэфіцыту вады пастаянна пагаршаецца. Прычыны ўсё часцейшых і моцных засух складаныя: яны спалучаюць кліматычныя, гідралагічныя і экалагічныя фактары, а таксама існуючыя практыкі кіравання рэсурсамі. У многіх рэгіёнах сітуацыя ўжо выйшла за рамкі сельскагаспадарчай і гідралагічнай засухі. Узровень гідрагеалагічнай засухі дасягае ўзроўню, пры якім узровень грунтовых вод апускаецца ніжэй за бяспечную мяжу іх натуральнага аднаўлення.
Наступствы пагаршэння якасці вады маюць як экалагічныя аспекты — у выглядзе страты біяразнастайнасці ў рэках, — так і эканамічныя і сацыяльныя. Яны абмяжоўваюць развіццё рыбалоўства, турызму, адпачынку і ўнутранага суднаходства.
Еўрапейскі Саюз змяняе свой падыход — замест таго, каб проста рэагаваць на водныя крызісы, ён засяроджваецца на павышэнні ўстойлівасці, разглядаючы яе як ключавы элемент палітыкі нацыянальнай бяспекі. Тым часам у польскім заканадаўстве ўсё яшчэ адсутнічаюць механізмы аховы водных рэсурсаў, а сабраныя дадзеныя застаюцца фрагментаванымі і непаслядоўнымі.
Дырэктар праграмы «Энергетыка і ўстойлівасць» Фонду Казімежа Пуласкага Мацей Букоўскі звяртае ўвагу, што справаздача аб воднай бяспецы Польшчы апублікаваная з пункту гледжання нацыянальнай бяспекі. Гэта азначае, што дакумент разглядае кіраванне воднымі рэсурсамі ў Польшчы праз прызму, якая раней не была асабліва прааналізавана: вада як стратэгічны рэсурс.
— Без гэтага рэсурсу шырока вызначаная бяспека Польшчы ў галіне энергетыкі, вытворчасці прадуктаў харчавання, абароны і больш шырокага эканамічнага развіцця проста не можа адбыцца. Адразу коратка адзначым, што Польшча — адна з самых бедных, калі казаць пра ваду, краін Еўропы, і ў той жа час праблема сёння — не толькі засуха. У адно і тое ж лета, як мы бачылі ў гэтым годзе, мы маглі сутыкнуцца з вельмі моцнымі ліўнямі ў адным месцы і засухай за некалькі сотняў кіламетраў. У гэтым дакладзе мы разглядаем пытанні, якія, на нашу думку, заслугоўваюць значнай увагі. Напрыклад, спажыванне вады ў энергетычным сектары, пра які мала хто памятае, складае прыблізна 60% ад агульнага спажывання вады ў польскай эканоміцы. І нават сёння нізкі ўзровень вады ў рэках абмяжоўвае працу электрастанцый, такіх як электрастанцыі ў Паланцы. Хтосьці з Варшавы, магчыма, таксама чуў пра электрастанцыю «Сякяркі», якая забяспечвае значную частку горада і змагаецца з недахопам вады ў Вісле, яе нізкім узроўнем. Але з іншага боку, у нас таксама ёсць такія праблемы, як выбар месца для другой атамнай электрастанцыі, стварэнне новых цэнтраў апрацоўкі дадзеных і маштабы інфраструктуры штучнага інтэлекту. І гэта праекты, якія будуць спажываць велізарную колькасць вады, якой у нас сёння проста няма. І цяжка знайсці згадкі пра гэта ў заявах палітыкаў, якія на камеры абвяшчаюць свае грандыёзныя праекты, але не кажуць пра тое, дзе ўзяць гэтую ваду і як збалансаваць яе з іншымі эканамічнымі патрэбамі.
У эпоху кліматычнага крызісу і паўтаральных экстрэмальных падзей ваду нельга разглядаць не толькі як элемент навакольнага асяроддзя, але і як стратэгічны рэсурс нацыянальнай бяспекі, звяртае ўвагу старэйшы аналітык праграмы «Энергетыка і ўстойлівасць» Фонду Казімежа Пуласкага Караліна Паўлік.
— Гэта тэма апошняга дакладу Фонду Пуласкага. У дакуменце разглядаюцца пытанні, звязаныя з бяспекай і ўстойлівасцю розных сектараў эканомікі да водных праблем. Тут ключавую ролю адыгрывае сельская гаспадарка, ад якой залежыць наша харчовая бяспека, але таксама такія эканамічныя сектары, як энергетыка і цэнтры апрацоўкі дадзеных. Апошні элемент тычыцца пытанняў, звязаных з экасістэмамі як кампанентам нацыянальнай бяспекі, павышэння нашай абароны, вядомай як «Зялёны шчыт Усход». Даклад завяршаецца шэрагам рэкамендацый, але наша самая важная рэкамендацыя заключаецца ў тым, каб палітыкі і асобы, якія прымаюць рашэнні, ставіліся да вады і водных рэсурсаў комплексна і цэласна, а не рэактыўна. Гэта павінна быць адлюстравана ў нашых стратэгічных і планавых дакументах, якія часта распрацоўваюцца ў ізаляцыі ад рэалій, звязаных з воднымі рэсурсамі. Тут мы проста выступаем за лепшую ўвязку паміж існуючымі стратэгічнымі дакументамі і стварэнне цалкам новай стратэгіі ўстойлівасці водных рэсурсаў, створанай па ўзоры Еўрапейскай стратэгіі ўстойлівасці водных рэсурсаў.
У дакладзе Фонду Пуласкага чытаем, што рашэнні, заснаваныя на прыродзе, могуць эфектыўна дапаўняць традыцыйныя абарончыя меры, часта пры адносна нізкіх выдатках. У Польшчы гэтую ролю можна было б выканаць шляхам рэнатурацыі рэк і забалочаных тэрыторый, аднаўлення балот, а таксама аднаўлення лясоў уздоўж межаў з Расіяй, Беларуссю і Украінай. Прыроднае асяроддзе таксама стварае бар'еры — яно перашкаджае варожым атакам і пашырае тэрыторыі, цяжкадаступныя для танкаў і цяжкай тэхнікі. Такім чынам, яго можна выкарыстоўваць для абмежавання манеўру праціўніка і павелічэння контрмабільнасці.
ав
слухайце аўдыё