191. rocznica wybuchu powstania listopadowego

Ostatnia aktualizacja: 29.11.2021 13:25
Tajne sprzysiężenie zostało zawiązane w Szkole Podchorążych w Warszawie w roku 1828 przez podchorążego Piotra Wysockiego. Dwa lata później niespełna setka młodych, w większości ok. 25-letnich ludzi chwyciła za broń i rzuciła wyzwanie rosyjskiemu cesarstwu.
Marcin Zaleski, Wzięcie Arsenału, 1831, Muzeum Narodowe w Warszawie
Marcin Zaleski, "Wzięcie Arsenału", 1831, Muzeum Narodowe w WarszawieFoto: Domena publiczna/CC0

W konspiracji uczestniczyło ponad 70 wojskowych. To byli wyłącznie młodsi podoficerowie, porucznicy, podporucznicy i tylko jeden major  nikt bardziej doświadczony nie chciał się do nich przyłączyć. Mimo to udało im się doprowadzić do tego, że właściwie cały kraj stanął do walki. Co działo się w pierwszych godzinach powstania? Dlaczego pierwsze 24 godziny były decydujące dla jego rozwoju?


emilia plater 1200.jpg
Emilia Plater: bohaterska i niezłomna

Posłuchaj
04:29 TROJKA Trojka do trzeciej 2021_11_29 13-20-11.mp3 191 lat temu wybuchło powstanie listopadowe (Trójka do trzeciej)

Jeden zamiast dwóch pożarów

Godz. 18. Właśnie na tę godzinę był zaplanowany wybuch powstania, a sygnałem miały być dwa pożary w mieście: w browarze na Solcu oraz w kamienicy przy ulicy Dzikiej. – Jednak wybuchł tylko jeden, na Solcu, który w dodatku został ugaszony przed czasem, co zdezorientowało spiskowców – wyjaśnia prof. Adam Kożuchowski z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk.

Tymczasem podporucznik Piotr Wysocki, założyciel sprzysiężenia, udał się do Szkoły Podchorążych Piechoty w Łazienkach, gdzie przerwał zajęcia z taktyki i wygłosił mowę: "Polacy! Wybiła godzina zemsty. Dziś umrzeć lub zwyciężyć potrzeba! Idźmy, a piersi wasze niech będą Termopilami dla wrogów!". I wyprowadził podchorążych na miejsce zbiórki pod pomnik króla Jana III Sobieskiego.

"Śmierć tyranowi!", czyli zdobycie Belwederu

Godz. 20. Grupa 18 spiskowców, złożona głównie z młodych inteligentów (m.in. Ludwik Nabielak, Seweryn Goszczyński, Leonard Rettel) wraz z częścią podchorążych, zaatakowała Belweder, rezydencję powszechnie znienawidzonego Wielkiego Księcia Konstantego. – Belweder był właściwie niepilnowany, ale wojskowi nie chcieli atakować, gdyż formalnie Wielki Książę był ich zwierzchnikiem – tłumaczy prof. Kożuchowski. – Spiskowcy przebywali tam 10, może 15 minut. Kiedy się wdarli do sypialni Konstantego, wykonali bardzo symboliczny gest: pokłuli jego łóżko, krzycząc "Śmierć tyranowi!" i symbolicznie go zabijając – mówi. Jednak sam Wielki Książę Konstanty zdołał uciec.

Cisza na Nowym Świecie, wsparcie ze Starówki

Za to na Nowym Świecie, w centrum miasta, spotkało spiskowców rozczarowanie: nikt nie odpowiedział na ich okrzyki: "Bracia Polacy, do broni!" czy "Śmierć tyranowi!"  warszawscy mieszczanie pospiesznie zatrzaskiwali okiennice. – Kiedy dotarli do Starego Miasta, które było dzielnicą biedną, proletariacką, tam spotkali się z żywiołowym przyjęciem mieszkańców, którzy do nich dołączyli. Wtedy zrobiło się już parę tysięcy ludzi – opowiada Trójkowy gość.

Atak na Arsenał

Godz. 22. Zdobycie Arsenału. Tam było kilkadziesiąt tysięcy sztuk broni i to było kluczowe wydarzenie tej nocy, które zadecydowało, że to powstanie się utrzymało. Od tej pory nikt tego nie kontrolował: kilkanaście tysięcy cywilów dostało broń i rozeszło się po mieście, krzycząc: "Rewolucja!", "Śmierć tyranowi!", "Precz z Rosjanami!" – mówi prof. Adam Kożuchowski. – Oficjalnie tej nocy zginęło kilkadziesiąt osób, ale prawdopodobnie ofiar było sto kilkadziesiąt – dodaje.

Powstanie listopadowe. Klęska na własne życzenie/YouTube Z P B P

***

Tytuł audycji: Trójka do trzeciej
Prowadzi: Mateusz Drozda
Autor materiału reporterskiego: Przemysław Cięgotura
Data emisji: 29.11.2021
Godzina emisji: 13.20

pr


Czytaj także

Korzenie Miasta. Nowa inicjatywa Muzeum Powstania Warszawskiego

Ostatnia aktualizacja: 28.07.2021 18:20
Muzeum Powstania Warszawskiego udostępniło unikatową bazę fotografii lotniczych Warszawy z okresu okupacji, Powstania Warszawskiego i po jej zagładzie. Jest to blisko 2000 niepublikowanych wcześniej zdjęć, które pozyskano z archiwów amerykańskich. Równocześnie MPW rozpoczyna projekt "Korzenie miasta".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Enigma – wielki sukces polskiego wywiadu

Ostatnia aktualizacja: 09.11.2021 14:28
W dniach 9-28 listopada br. w warszawskiej galerii Kordegarda prezentowana jest wystawa "Enigma. Zagadka rozwiązana", przygotowana we współpracy Muzeum Historii Polski i Narodowego Centrum Kultury. Po raz pierwszy w Polsce zostanie pokazana szerokiej publiczności wykonana przez polski wywiad replika niemieckiej Enigmy, wykorzystywana w działaniach militarnych. Ten eksponat, dokumentujący wielki sukces wywiadu II Rzeczypospolitej, jest jednym z najcenniejszych obiektów w kolekcji Muzeum Historii Polski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szczątki Maurycego Mochnackiego w drodze do Polski. Jeszcze dzisiaj uroczystości w Warszawie

Ostatnia aktualizacja: 27.11.2021 08:35
Z lotniska Le Bourget we Francji w sobotę po godz. 7.00 wystartował samolot z trumną ze szczątkami Maurycego Mochnackiego, działacza emigracyjnego, pisarza, uczestnika i kronikarza Powstania Listopadowego. Spocznie on jeszcze dzisiaj na warszawskich Powązkach, gdzie po południu rozpoczną się uroczystości pogrzebowe z udziałem przedstawicieli najwyższych władz.
rozwiń zwiń