X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Section03
Section04

Koniec cudu gospodarczego

23.05.2016 12:00
W połowie lat siedemdziesiątych kończył się cud gospodarczy Gierka. Po kredytach z zachodnich banków nie było już śladu. Przed sklepami pojawiły się kolejki.
Puste półki w sklepie - najczęstszy widok w końcu lat 70. i w latach 80. Warszawa, 1981
Puste półki w sklepie - najczęstszy widok w końcu lat 70. i w latach 80. Warszawa, 1981Foto: PAP/Cezary Marek Langda

Serwilizm Gierka w stosunku do Związku Radzieckiego przybierał karykaturalne rozmiary. Z oburzeniem przyjęto w 1974 roku odznaczenie Leonida Breżniewa, ówczesnego sekretarza generalnego Komitetu Partyjnego Związku Radzieckiego, orderem Virtuti Militari. Kolejny pomysł Gierka wprowadzenia do konstytucji PRL wiernopoddańczych zapisów o sojuszu z ZSRR stał się zaczynem pierwszych działań opozycyjnych.

W grudniu 1975 roku z inicjatywy Jana Olszewskiego, 59 intelektualistów wystosowało "Memoriał do władz państwowych", w którym zaprotestowali przeciwko projektowanym zmianom w konstytucji. Żądali m.in. gwarancji wolności sumienia, prawa do strajków, zniesienia cenzury prewencyjnej i wolności nauki. Wśród sygnatariuszy memoriału znaleźli się m.in. Stanisław Barańczak, Andrzej Drawicz, Jerzy Ficowski, Leszek Kołakowski, Jacek Kuroń, Adam Michnik, Leszek Moczulski, Wisława Szymborska i Jacek Trznadel.

W styczniu 1976 roku "Memoriał" podpisało 7 kolejnych osób, a paryska "Kultura" ogłosiła "Głos solidarności pisarzy polskich na obczyźnie", pod którym podpisało się 78 intelektualistów emigracyjnych, w tym Adam i Lidia Ciołkoszowie, Gustaw Herling-Grudziński i Leopold Tyrmand. Mimo protestów Sejm powołał komisję nadzwyczajną dla przygotowania projektu ustawy o zmianie Konstytucji PRL.

To tylko zmobilizowało opozyję do działania. 9 stycznia 1976 swój list protestacyjny przesłał do Sejmu Episkopat Polski. Władze ignorowały te sygnały. Dopiero "Memoriał 101" wystosowany do komisji sejmowej zajmującej się konstytucją 31 stycznia 1976, wywołał poruszenie w kręgach władz i zapoczątkował represje wobec sygnatariuszy, którzy zostali objęci zapisem cenzury.

Mimo protestów 10 lutego 1976 Sejm uchwalił poprawki do konstytucji, umieszczając haniebne zapisy o sojuszu z ZSRR i przewodniej roli PZPR. Cywilną odwagą wykazał się Stanisław Stomma, który jako jedyny wstrzymał się od głosu, psując władzom statystyki.

Protesty wobec polityki władz nie ustawały. Jednym z najgłośniejszych był list otwarty prof. Edwarda Lipińskiego do Edwarda Gierka, w którym słynny ekonomista oskarżył władzę o doprowadzenie do upadku nauk społecznych, drastyczne ograniczanie dostępu do obywateli i doprowadzenie do zapaści gospodarczej. W zakończeniu listu pisał: "Konieczne są zmiany fundamentalne lub przynajmniej ich wyraźne zapoczątkowanie. W przeciwnym razie nie da się uniknąć tragedii, która przybrać może kształt gwałtownych zaburzeń."

3 maja 1976 utworzona została pierwsza organizacja opozycyjna – Polskie Porozumienie Niepodległościowe. Jej założycielem i nieformalnym liderem był Zdzisław Najder.

W lecie 1976 roku w Polsce wrzało. Prognoza prof. Lipińskiego zaczynała się spełniać. Kryzys gospodarczy, którego władzom nie udało się ukrywać dłużej i łatać kolejnymi kredytami, zaczął dotykać społeczeństwo. W sklepach zabrakło podstawowych produktów. W takiej sytuacji 24 czerwca 1976 Sejm uchwalił podwyżkę cen mięsa, masła, cukru i innych produktów. Podwyżka była ogromna, wahała się między 30 proc. (drób) a 100 proc. (cukier). W odpowiedzi następnego dnia m.in. w Radomiu, Ursusie, Płocku, Warszawie doszło do strajków i starć z milicją.

Władze brutalnie rozprawiły się z robotnikami, stosując wobec złapanych "ścieżki zdrowia", czyli brutalne bicie ustawionych w szpaler milicjantów. Wybuch społecznego buntu przyniósł natychmiastową reakcję władz. Wieczorem 25 czerwca premier Piotr Jaroszewicz w wystąpieniu telewizyjnym odwołał podwyżki, a w ciągu następnych dni w całym kraju odbywały się wiece i masówki "potępiające warchołów z Radomia i Ursusa". Rozpoczęły się pierwsze procesy zatrzymanych w czasie starć z milicją. 20 sierpnia 1976 władze wprowadziły reglamentację cukru. Tak kończył się cud gospodarczy Gierka i był to początek końca jego ekipy.

Grzegorz Sołtysiak