X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Прадстаўнікі якой хвалі польскай эміграцыі найлепш клапоцяцца пра захаванне роднай мовы?

26.10.2019 09:33
Пра гэта гутарка з экспертам мовазнаўства ў рубрыцы "Польская мова без межаў".
Аўдыё
  • Па ўсім свеце пражывае 18-20 млн. палякаў. Ці яны размаўляюць на польскай мове, а калі так, то якая яна?
zdjęcie ilustryjne
zdjęcie ilustryjnePixabay

Гісторыя польскай дзяржавы складаная. У выніку розных гістарычных падзей многія палякі пакідалі родную зямлю. Па ўсім свеце пражываюць, паводле розных падлікаў, ад 18 да 20 мільёнаў чалавек польскага паходжання. Шмат з іх ужо забылі мову продкаў, але іншыя беражліва захоўваюць сваю польскасць, у тым ліку мову.

У чым спецыфіка мовы, якой карыстаюцца палякі, якія пастаянна пражываюць за межамі Польшчы? Пра гэта пойдзе сёння гаворка ў перадачы «Польская мова без межаў». Госць нашай рубрыкі – доктар мовазнаўства Пётр Каяк (PIotr Kajak), які напісаў нямала тэкстаў, прысвечаных тэматыцы польскай мовы, віцэ-дырэктар Цэнтру польскай мовы і культуры для іншаземцаў Варшаўскага ўніверсітэту.

Гісторыкі кажуць пра розныя перыяды эміграцыі палякаў і розныя яе прычыны. Ці тое, што стала прычынай выезду чалавека з Айчыны, нейкім чынам уплывае на яго адносіны да польскай мовы і тое, якой мовай ён валодае?

- Так, гэта вельмі істотна, да якой эміграцыйнай хвалі належыць чалавек, але таксама, з якой польскай мовай ён пакінуў Польшчу. Я магу тут прывесці свае назіранні. На працягу некалькіх гадоў я супрацоўнічаў са спецыялістамі па польскай мове, якія жывуць і працуюць у Канадзе. Я вывучаў асяроддзе эмігрантаў, якія ў розныя часы з’язджалі з польскіх земляў, а на сваёй новай Айчыне засноўвалі розныя культурныя ўстановы. І заўважыў, што найлепш захаваліся тыя ўстановы, якія былі заснаваныя прадстаўнікамі ваеннай і пасляваеннай эміграцыі. Як гэта патлумачыць? Гэтыя людзі часта працавалі ніжэй сваёй кваліфікацыі, займаліся пераважна фізічнай працай. І пасля працоўнага дня яны хацелі заняцца чымсьці, што давала ім кантакт з польскай культурай і мовай, адным словам, з домам.

Такім чынам, ці можна сказаць, што гэта была тая хваля эміграцыі, прадстаўнікі якой мелі багаты слоўнікавы запас, карысталіся добрай польскай мовай?

- Нельга, канешне, казаць за ўсіх, былі таксама і рабочыя, аднак сапраўды сярод гэтай эміграцыі было на столькі шмат прадстаўнікоў лепш адукаваных слаёў, што дазволіла стварыць эфектыўныя ўстановы, якія клапаціліся пра польскую культуру і мову. Трэба таксама назваць другую хвалю эміграцыі, якая старалася захаваць мову. Гэта тыя асобы, якія былі прымушаныя з’ехаць з Польшчы ў 80-ыя гады мінулага стагоддзя, калі пачаліся ганенні за актыўнасць у прафсаюзе Салідарнасць, было ўведзена ваеннае становішча. Асобы, якія тады пакінулі Польшчу, адчувалі абавязак клапаціцца пра польскую мову і культуру. І таму мова, якой карысталіся прадстаўнікі гэтых двух згаданых хваляў, іншая па якасці, чым мова эканамічных эмігрантаў.

Палякі эмігравалі ў розныя перыяд і з розным узроўнем валодання роднай мовай. Ці можна прасачыць нейкія заканамернасці, якія назіраліся на новым месцы жыхарства, якія працэсы адбываліся ў моўным плане. Ці сёння можна адназначна сказаць, якой польскай мовай карыстаюцца розныя групы палякаў замежжа?

- Перш за ўсё неабходна сказаць, што польская мова палякаў замежжа – гэта вельмі агульнае паняцце. Можна, канешне, вывучаць розныя польскія дыялекты. Мовазнаўцы называюць амерыканскі польскі дыялект, канадскі, брытанскі, лацінаамерыканскі. Няма адной польскай мовы палякаў замежжа, мова ўступае таксама ў кантакт з моваю той краіны, дзе пражывае дадзены чалавек.

Ці можна праводзіць паралелі і казаць пра аднолькавыя моўныя працэсы ў мове людзей, якія з’ехалі з Польшчы на Захад і тых асобаў, якія жывуць на тэрыторыі, якую палякі называлі крэсамі, гэта значыць, на землях сённяшняй Беларусі і Украіны, што калісьці былі польскімі?

- Тут галоўнае – памятаць пра цану, якую заплацілі нашы суайчыннікі, што стараліся на тых землях захаваць сваю мову і культуру. Я заўсёды паўтараю гэта студэнтам, якія прыязджаюць да нас з Вільні або Львова. Я ім кажу – не хвалюйцеся за свой акцэнт, гэта цудоўны спеўны акцэнт, характэрны для людзей, якія жывуць за ўсходняй мяжой Польшчы. Я падкрэсліваю – вы павінны ганарыцца тым, што захавалі мову сваіх продкаў. Лягчэй было размаўляць па-польску ў Польскай Народнай Рэспубліцы, чым у рэспубліках Савецкага Саюзу. У СССР людзей, якія прызнаваліся ў польскай нацыянальнасці, часта пераследавалі. Таму некаторыя проста не хацелі ў гэтым прызнавацца, не размаўлялі па-польску. Я кажу студэнтам – вам удалося захаваць мову, дзякуючы вашым бацькам і дзядам, і вы павінны гэтым ганарыцца. Гэта мова, якой удалося выжыць, і мы павінны зусім інакш ацэньваць тое, што там здарылася, і што адбываецца да нашых часоў.

Ёсць такія месцы на свеце, дзе польская мова захавалася, нават у чацвёртым-пятым пакаленні эмігрантаў. Здараецца, што гэтая мова значна адрозніваецца ад той, якой карыстаюцца жыхары Польшчы. Гэта і не дзіўна, калі не было кантакту з Айчынай, развіццё мовы не магло праходзіць у такім жа напрамку, як у Польшчы. Цяпер, канешне, усё прасцей, паколькі свет стаў глабальнай вёскай. Скажыце, калі ласка, ад чаго залежыць, што многія палякі замежжа здолелі захаваць мову продкаў?

- Мяне гэта не здзіўляе, паколькі для палякаў мова з’яўляецца адной з важнейшых каштоўнасцяў. Важна, на колькі моцная наша мова. Кажуць, што твая замежная мова такая ж багатая, як твая родная. І таму, калі эмігранты былі з простай сям’і, у якой не клапаціліся пра такія каштоўнасці, як мова і культура, то раней ці пазней мова продкаў вымірала. Калісьці многія польскія эмігранты саромеліся сваёй польскасці, хацелі як мага хутчэй забыць, што яны палякі. Іншыя былі надта лянівыя, каб клапаціцца пра мову. Я не хачу іх ацэньваць. Цяпер мы жывем у зусім іншым свеце, значна прасцей захоўваць кантакт з іншай моваю праз інтэрнэт, радыё. Зразумела, першае пакаленне эмігрантаў яшчэ размаўляла на роднай мове, асабліва калі людзі не вельмі камфортна адчувалі сябе ў новым асяроддзі, яны стараліся трымацца ў польскамоўнай кампаніі. Аднак другое пакаленне ўжо як правіла адыходзіла ад мовы, паколькі яго прадстаўнікі лепш адчувалі сябе ў тым месцы, дзе пражывалі.

Дзякуй вялікі за гутарку. Госцем рубрыкі быў доктар мовазнаўства Пётр Каяк. Перадачу падрыхтавала Марыя Вечаркевіч пры падтрымцы Фонду «Дапамога палякам за ўсходняй мяжой» у рамках апекі Сенату Рэспублікі Польшча над палякамі замежжа. Пераклад чытаў Юры Ліхтаровіч.

нг

Больш на гэтую тэму: Польская мова без межаў