Od rzymskiej drukarni do Maisons-Laffitte. Narodziny Instytutu Literackiego

Jakie były okoliczności powstania Instytutu Literackiego? Jakie idee przyświecały Giedroyciowi i ludziom zaangażowanym w tym pierwszym, rzymskim okresie działalności tej instytucji? Jaki jest dorobek Instytutu z tego okresu? W kolejnej audycji przygotowanej z okazji Roku Jerzego Giedroycia opowie o tym prof. Sławomir Michał Nowinowski - historyk, kierujący Centrum Jerzego Giedroycia przy Uniwersytecie Łódzkim, autor książki "Jerzy Giedroyc w 1946 roku".

Jerzy Giedroyc założył Instytut Literacki w Rzymie w 1946 roku. Od 1954 roku jego stałą siedzibą było Maisons-Laffitte pod Paryżem (n.z.)

Foto: PAP/Jerzy Ruciński

"Teraz najważniejsza historia. Wyobraź sobie, że jestem w przededniu założenia Instytutu. Mianowicie po przyjeździe poszedłem na wariata do Bąkiewicza i opowiedziałem mu swoje perypetie w tej sprawie. Zainteresował się, powiedział, że jeżeli prawnie to jest do przeprowadzenia, to on pieniądze da. W Rzymie znalazłem genialny obiekt, mianowicie drukarnię z pięcioma linotypami i z 12 maszynami płaskimi, z maszyną rotacyjną, introligatornią, bogatymi urządzeniami biurowymi. (…) Prawnie sytuacja niestety wygląda bardzo źle, dlatego, że praktycznie biorąc cudzoziemcy tu nie mają prawa być właścicielami przedsiębiorstw, w każdym razie załatwianie tego może trwać co najmniej pół roku. Znalazłem wyjście znajdując Polaka, obywatela włoskiego, (…) który będzie Strohmanem (figurantem)" – pisał Jerzy Giedroyc z Rzymu do Józefa Czapskiego na początku 1946 roku.

I wkrótce potem, właśnie w stolicy Włoch, rozpoczyna działalność Instytut Literacki. Pierwsze wydane przez Instytut książki, czyli powieść "Legiony" Henryka Sienkiewicza oraz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" Adama Mickiewicza, z przedmową Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, ukazują się w czerwcu 1946 roku. Rok później wychodzi w Rzymie pierwszy zeszyt "Kultury" zamierzonej jako kwartalnik. Rzymski okres działalności Jerzego Giedroycia i jego zespołu twa do lata 1947 roku. Jesienią tego roku Jerzy Giedroyc oraz Zofia i Zygmunt Hertzowie zamieszkują w podparyskim Maisons-Laffitte.

***

Tytuł audycji: Życie dla Polski i Kultury - Rok Jerzego Giedroycia

Prowadzenie: Dorota Gacek

Gość: prof. Sławomir Michał Nowinowski (historyk, kierujący Centrum Jerzego Giedroycia przy Uniwersytecie Łódzkim, autor książki "Jerzy Giedroyc w 1946 roku")

Data emisji: 15.04.2026

Godz. emisji: 22.30