Czytaj także

Wisława Szymborska nie żyje

Ostatnia aktualizacja: 01.02.2012 09:10

Noblistka zmarła w Krakowie, miała 88 lat. Przypominamy archiwalne nagrania Polskiego Radia. Poetka goszcząc u nas, dawała się czasem namówić i czytała na antenie swoje wiersze.

Posłuchaj

01'29 Reakcja Wisławy Szymborskiej na nagrodę Nobla. (PR, 1996)

03'47 Wisława Szymborska w Polskim Radiu nieraz czytała swoje wiersze

23'30 Wisława Szymborska czytająca kilka wierszy na antenie

więcej

Wisława Szymborska urodziła się 2 lipca 1923 roku na Prowencie (obszarze dworskim tworzącym odrębną jednostkę administracyjną, obecnie Kórnik), przez większość życia związana była jednak z Krakowem. Była poetką, eseistką, krytykiem literackim, tłumaczem i felietonistką. Przede wszystkim była jednak uwielbianą przez czytelników ironiczną i mądrą kobietą, obdarzoną cudownym, inteligentnym poczuciem humoru. Wisława Szymborska uznawana jest za twórczynię i propagatorkę takich żartobliwych gatunków literackich jak lepieje, moskaliki, odwódki i altruiki. Sama o sobie o sobie mówiła :

- Ja jestem sceptyk z natury, a sceptyk ma przede wszystkim obowiązek być sceptycznym wobec samego siebie.

W listopadzie 2008 roku ukazała się publikacja biograficzno-albumowa "Wisławy Szymborskiej dary przyjaźni i dowcipu. Teksty i wyklejanki poetki z kolekcji Ryszarda Matuszewskiego". Składa się z reprodukcji widokówek – kolaży, wykonanych przez Wisławę Szymborską, adresowanych do Ryszarda Matuszewskiego – krytyka literackiego, znawcy polskiej literatury współczesnej oraz jego żony, Ireny Szymańskiej-Matuszewskiej, edytora i wydawcy, których łączyła z Szymborską wieloletnia przyjaźń.

- Pomysł wydania książki zrodził się już w połowie lat 90 XX w. Moment, w którym po raz pierwszy zaświtała mi myśl upublicznienia owych darów przyjaźni i dowcipu Wisławy, okazał się najbardziej niefortunny. Był to bowiem moment największego, choć skądinąd wspaniałego kataklizmu w jej życiu, a mianowicie moment, gdy jej twórczość poetycka uwieńczona została Nagrodą Nobla. Ci co poetkę znają, pamiętają, jaki to był piorun, uderzający w jej starannie pielęgnowaną prywatność i kameralność... – napisał Matuszewski w publikacji.

Wisława Szymborska w 1996 została laureatką literackiej Nagrody Nobla. Dziennikarzom, którym udało się ją znaleźć po ogłoszeniu werdyktu szwedzkiej Akademii, powiedziała:

- Mam nadzieję, że mi się nie przewróci w głowie. Bo tu już nie jest ten wiek, żeby się komuś przewracało w głowie, prawda?

Debiutem książkowym poetki jest wydany w roku 1952 tomik wierszy "Dlatego żyjemy". Wcześniej, w latach 1947-1948, była sekretarzem dwutygodnika oświatowego "Świetlica Krakowska" i – między innymi – zajmowała się ilustracjami do książek. Publikowała także pojedyncze utwory w krakowskim "Dzienniku Polskim" a następnie w "Walce" i "Pokoleniu". Ostatni tom wierszy zatytułowany "Tutaj" ukazał się w 2009 roku. Jej książki przetłumaczono na 42 języki!

Michał Rusinek, literaturoznawca, tłumacz, pisarz, nauczyciel akademicki, wieloletni sekretarz Wisławy Szymborskiej, powiedział w styczniu tego roku w rozmowie z Jackiem Nizinkiewiczem (na łamach "Przeglądu"):

– Ona jest zjawiskiem osobnym. Ewenementem na skalę kosmiczną. Nie tylko jako poetka, ale jako człowiek. Jest zrobiona z jakiegoś innego materiału, jakby była z kosmosu. Nie znam drugiej takiej osoby. Ona sprawia wrażenie osoby dużo młodszej od siebie, ode mnie i od pana. Szymborska jest jakby poza wiekiem, poza czasem. Ma charakterystyczny, bardzo dziewczęcy błysk w oku.

W tych smutnych chwilach po śmierci Wielkiej Poetki oddajmy jej głos. Sama, parodiując gatunek, napisała epitafium na swój grób:

Nagrobek

Tu leży staroświecka jak przecinek
autorka paru wierszy. Wieczny odpoczynek
raczyła dać jej ziemia, pomimo że trup
nie należał do żadnej z literackich grup.
Ale też nic lepszego nie ma na mogile
oprócz tej rymowanki, łopianu i sowy.
Przechodniu, wyjmij z teczki mózg elektronowy
i nad losem Szymborskiej podumaj przez chwilę.

tom "Sól" 1962 rok.

as.

Zobacz więcej na temat: poezja Wisława Szymborska Wisława Szymborska nie żyje wybrane Trójka Kraków POLSKA kosmos Dziennik Polski

Czytaj także

Wisława Szymborska: Życie trzeba czytać

Ostatnia aktualizacja: 03.02.2012 09:31

- Wiersze zaczyna się pisać bardzo wcześnie. Potem przeważnie się je zarzuca, ja byłam z tych osób, które przy tym zostały - mówiła Noblistka. Przypominamy wywiady z poetką przeprowadzone w Polskim Radiu w latach 60 i 70.

Posłuchaj

09'09 Wisława Szymborska w audycji "Dobry wieczór poeto". (PR, 1964)

23'34 Wisława Szymborska w audycji "Sylwetka poetycka". (PR, 1971

więcej

- Mając lat 12, 13 zaczęłam pisać prozą i marzyłam o tym, żeby pisać długie powieści. Gdzieś pod koniec wojny wróciłam do pisania wierszy i jakoś już przy nich zostałam - mówiła Wisława Szymborska, gdy gościła niegdyś w Polskim Radiu.

Bywała nieuchwytna, unikała szumu wokół swojej osoby. Już 1964 roku prowadzący audycję w Polskim Radiu wyjaśniał, że nie było łatwo namówić poetkę na wizytę w studiu. Ale kiedy już przychodziła, śmiała się w charakterystyczny dla siebie, dziewczęcy sposób i mówiła rzeczy zabawne, błyskotliwe i mądre.

- Zwyczajnie, zaczyna się od nagłego skojarzenia, poruszonej nagle uwagi - odpowiadała pytana o to, jak powstają jej wiersze - Dopiero w tym momencie powstaje zamiar pisania wiersza. Wtedy przeważnie ulegam takiemu bardzo podstępnemu złudzeniu, że tym razem ten wiersz łatwo mi przyjdzie napisać, że właściwie on już jest gotowy i tylko czeka, żeby go wydobyć, tak jak kształt rzeźby zawarty w kamieniu. No ale to jest robota kamieniarska.

Słowa, jak mówiła, wyławiała z mowy i pokazywała w trochę innym świetle. Pozwalała im żyć samodzielnie, zastrzegając, że precyzja musi być w poezji ogromna.

Dziennikarz Polskiego Radia poprosił pod koniec rozmowy, by przeczytała swój wiersz "Upamiętnienie", gdzie opisana została mała jaskółka.

"Odbicia drzew dymiły
na zdrobniałej fali.
Jaskółko, spraw, by nigdy
nie zapominali."

usc

Zobacz więcej na temat: Trójka Wisława Szymborska Wisława Szymborska nie żyje wybrane POLSKA lata 60

Czytaj także

Jej wiersze pomogą nam żyć

Ostatnia aktualizacja: 03.02.2012 09:15

- Te słowa, idealnie trafiając w sedno, nie ranią, nie zabijają, nie pustoszą. Jej jasność nie jest nigdy aluzją do ciemności - pisał o poezji Wisławy Szymborskiej Zbigniew Bieńkowski.

Posłuchaj

38'59 O poetce opowiadają jej przyjaciele. Nagranie archiwalne z 2000 roku

18'35 Przyjaciele o poetce, archiwalne nagranie Polskiego Radia w 2000 roku

więcej

Stanisław Barańczak powiedział kiedyś, że każdy jej pojedynczy wiersz jest odkryciem. Sama Wisława Szymborska uważała, że mówienie o sobie zubaża wnętrze. Była osobą tajemniczą, a jej wiersze (wydała ich około 350) choć proste w formie, kryły w sobie coraz głębiej wnikające w człowieka warstwy.

Werdykt noblowski mówił w 1996 roku, że nagrodę otrzymała "za poezję, która z ironiczną precyzją odsłania prawa biologii i działania historii we fragmentach ludzkiej rzeczywistości".

Jako swoje credo wskazała kiedyś "Może być bez tytułu", chociaż ten wiersz jako credo nie został napisany. Poetka opisała taką scenę: ktoś siedzi nad rzeką i patrzy na motyla. - Na taki widok zawsze opuszcza mnie pewność, że to, co ważne, ważniejsze jest od nieważnego - napisała.

Otaczało ją coś tak uroczego, nieokreślonego, pełnego mądrości, wdzięku - mówili w 2000 roku w Polskim Radiu przyjaciele Noblistki. Równocześnie Wisełka, bo tak ją nazywali, znana była z logicznego, wręcz męskiego myślenia i w każdej sytuacji skora była do żartów. Kolekcjonowała przedmioty kiczowate, interesowała się boksem, a swoim przyjaciołom wyklejała żartobliwe pocztówki, najchętniej z cesarzem Franciszkiem Józefem.

Michał Rusinek, jej wieloletni sekretarz, powiedział kiedyś, że była wrażliwą osobą, potrzebowała zachowań obronnych i takim kokonem było dla niej poczucie humoru. Wisława Szymborska zmarła w Krakowie. Poetka miała 88 lat.

usc

Zobacz więcej na temat: Kraków poezja Wisława Szymborska Wisława Szymborska nie żyje wybrane Trójka POLSKA boks

Czytaj także

Odeszła mistrzyni ciepłej ironii

Ostatnia aktualizacja: 01.02.2012 22:00

- Dla mnie kluczem do Jej poezji jest ratunek, to jest poezja ratunkowa. Ona chciała podtrzymywać ludzi, nas. I to się udało - mówił na antenie Trójki Anders Bodegard, tłumacz poezji Wisławy Szymborskiej na język szwedzki.

Wisława SzymborskaFoto: Wojciech Dorosz

Posłuchaj

35'47 Wspomnienia o Wisławie Szymborskiej

więcej

- To jest jeden z trudniejszych momentów w życiu człowieka, a radiowca szczególnie, kiedy trzeba na głos bardzo szybko powiedzieć coś na temat osoby, którą się, proszę mi to wybaczyć, jakoś kochało, którą się szanowało, która była autorytetem - mówiła w studiu Trójki wzruszona Barbara Marcinik.

Jerzy Sosnowski przyznał, że kiedy wypowiada nazwisko zmarłej Noblistki, na twarzy mimowolnie pojawia mu się łagodny uśmiech. - Straciliśmy wielką poetkę, ale z drugiej strony może by na to należało spojrzeć inaczej. Pewnie, chciałoby się, aby takie osoby żyły w nieskończoność, ale nie zapominajmy, że Ona umarła po życiu spełnionym, szczęśliwym. Przyniosła nam strasznie dużo piękna i dobra - zaznaczył dziennikarz.

Andrzej Franaszek, redaktor "Tygodnika Powszechnego", zdradził, że kiedy myśli o Wisławie Szymborskiej, przypomina mu się wiersz Jej autorstwa "Kot w pustym mieszkaniu", ze słynnym zdaniem: "umrzeć - tego nie robi się kotu".

– Za każdym razem poruszający, zachwycający. To wiersz o osobistej tragedii, umieraniu, odchodzeniu bliskich nam osób, ale napisany w taki bardzo charakterystyczny dla Niej spsobób, z punktu widzenia kota, który musi się oswoić z czymś, co jest nieoswajalne. I my też się musimy oswoić z czymś, co jest nieoswajalne, czyli ze śmiercią ludzi nam bliskich, czy to bliskich bezpośrednio, czy też tych, którzy stali nam się bliscy, ponieważ czytaliśmy ich dzieła – mówił.

Zmarłą poetkę wspominał także Jarosław Mikołajewski, dyrektor Instytutu Polskiego w Rzymie. Zapraszamy do wysłuchania nagrania audycji.

Wisława Szymborska zmarła w Krakowie, miała 88 lat.

(pg)

Zobacz więcej na temat: Trójka Wisława Szymborska Wisława Szymborska nie żyje mieszkanie Jerzy Sosnowski POLSKA Andrzej Franaszek

Czytaj także

"To była chodząca skromność" (wideo)

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2012 08:06

Bogdan Zdrojewski (minister kultury): Wisława Szymborska była wielką poetką, a równocześnie radosną, spontaniczną osobą.

Wisława Szymborska podczas ceremonii wręczania Nagrody Nobla 10.12.1996 rokuFoto: JONAS EKSTROMER SWEDEN OUT/ PAP/EPA.

Posłuchaj

07'12 "To była chodząca skromność"

01'39 Wisława Szymborska czyta swój wiersz (archiwum PR)

więcej

Zdaniem gościa radiowej Jedynki, poetka podchodziła z dystansem do przyznanej jej Nagrody Nobla, gdyż chciała, aby jej wiersze czytano dla nich samych.

- Była osobą skromną - podkreśla minister w "Sygnałach dnia". Bogdan Zdrojewski przyznaje jednak, że poetce trudno byłoby zdobyć światową sławę bez Nagrody Nobla. Poezja nie jest bowiem spektakularną dziedziną twórczości.

Laureatka literackiej Nagrody Nobla zmarła wczoraj w Krakowie, w wieku 88 lat.

Bogdan Zdrojewski

Minister Zdrojewski wspomina, że Szymborska nie była celebrytką. Miała własny świat, ale też się w nim nie zamykała: - Była ciekawa ludzi, ale nie chciała stać się obiektem nadzwyczajnego zainteresowania. To była chodząca skromność - mówi szef resortu kultury.

Umiała obserwować ułomności świata i opisywać jej w swojej poezji. - Pani Wisława pięknie odpowiedziała, dlaczego napisała tylko 350 wierszy: "Bo mam w domu kosz" - przytacza wypowiedź Noblistki minister.

Bogdan Zdrojewski zapowiedział, że resort kultury zaangażuje się w wydarzenia związane z pożegnaniem Wisławy Szymborskiej, ale postara się przede wszystkim uszanować wolę zmarłej.

Rozmawiał Krzysztof Grzesiowski.

(ag)

>>>Przeczytaj całą rozmowę

Zobacz więcej na temat: Bogdan Zdrojewski Kraków literatura poezja Wisława Szymborska Wisława Szymborska nie żyje

Czytaj także

Wisława Szymborska: skromna i bardzo dowcipna

Ostatnia aktualizacja: 03.02.2012 09:20

- Mam nadzieję, że mi się nie przewróci w głowie. Bo tu już nie jest ten wiek, żeby się komuś przewracało w głowie, prawda? - tak mówiła po przyznaniu nagrody Nobla. Wisława Szymborska była osobą niezwykle skromną i łagodną, wspominają przyjaciele.

Posłuchaj

01'25 Wspomina Tomasz Jastrun

02'38 Wspominają Józef Hen i Paweł Huelle

02'08 Wspomina Bronisław Maj

05'15 Wspomina Tadeusz Nyczek

więcej

- Bardzo wiele razy podkreślała jak rozpaczliwe jest dla niej życie publiczne i jak ukochane jest życie prywatne - krytyk literacki Tadeusz Nyczek w "Poranku Dwójki".

Była osobą niezwykle ludzką i najchętniej spędzała czas jedynie z kilkunastoma najbliższymi osobami na organizowanych w swym krakowskim mieszkaniu spotkaniach.

- Ona była osobą, która się troszczyła i martwiła o innych nieustannie. To była jej niezwykła cecha, że wogóle negotyczna, że nie miała tych zdań godnościowych, polskich, które są obecne u artystów. Była zupełnie od tego wolna - mówi poeta i publicysta Tomasz Jastrun.

Wspominał kartki pocztowe tworzone przez Wisławę Szymborską dla jej przyjaciół. - Ja czasami, strasznie się wstyd przyznać, zapominałem o niej na Święta, ona zawsze przysyłała tą kartkę. Tam były różne cudeńka, kawałki zdań, poetyckie kolaże. Wycinała głównie ze starych pism, sprzed wieku.

- Zarówno w życiu i w poezji potrafiła połączyć dwie zdawałoby się nie do pogodzenia cechy - mówił poeta Bronisław Maj - Z jednej strony przypominała małą dziewczynę, naiwnie, cudownie, pierwotnie zachwyconą światem, a z drugiej strony jednocześnie była surowym mędrcem pozbawionym złudzeń co do sensu, co do celu naszej tutaj ludzkiej przygody.

usc

Zobacz więcej na temat: Bronisław Maj Józef Hen mieszkanie Paweł Huelle Tomasz Jastrun Trójka Wisława Szymborska Wisława Szymborska nie żyje