Kosmos i dron - to zwycięzcy plebiscytu na Słowo Roku 2025

Od 2011 roku wybierane jest Słowo Roku - to plebiscyt organizowany przez Instytut Języka Polskiego UW oraz Fundację Języka Polskiego. W poprzednich latach zwycięzcami były: rezydencja, klimat czy sztuczna inteligencja. Słowami Roku 2025 zostały: kosmos i dron. 

Profesor Jerzy Bralczyk był członkiem kapituły językoznawców, która wybrała Słowo Roku 2025

Foto: Dawid Wolski/East News

Choć nieco bardziej popularny niż plebiscyt Słowo Roku, jest jego nieco młodszy brat - plebiscyt na Młodzieżowe Słowo Roku, którego zwycięzcę poznaliśmy w grudniu i okazał się nim wyraz "szponcić", to i na niego warto zwrócić uwagę. 

Słowo Roku zostało wyłonione w drodze głosowania internautów i wyboru kapituły językoznawców spośród 21 słów, które w 2025 pojawiały się w polskiej prasie wyraźnie częściej niż w kilku ostatnich latach.

8 stycznia poznaliśmy najważniejsze słowo 2025 roku. Internauci wybrali kosmos, a kapituła językoznawców słowo dron. Zdaniem oddających swój głos to właśnie te wyrazy najlepiej charakteryzują ostatnie 12 miesięcy. 

Głosowanie internautów i wybór kapituły

Do 31 grudnia 1400 internatów zdecydowało się oddać swój głos. Większość z nich zagłosowała na słowo kosmos, ale duże szanse miały też dron i weto. Każdy mógł oddać swój głos wybierając słowo albo wyrażenie z listy udostępnionej przez organizatorów lub poprzez zgłoszenie własnej propozycji. 

Głosowanie publiczności nie różniło się znacznie od werdyktu jury ekspertów - kapituły językoznawców i dziennikarzy. W skład kapituły konkursu od patronatem Rady Języka Polskiego, do której należą: prof. Andrzej Blikle, prof. Jerzy Bralczyk, red. Bartek Chaciński, prof. Katarzyna Kłosińska, prof. Ewa Kołodziejek, red. Teresa Kruszona, red. Agnieszka Kunikowska, prof. Jan Miodek, prof. Jerzy Podracki, prof. Renata Przybylska, prof. Michał Rusinek, prof. Barbara Sobczak, red. Małgorzata Tułowiecka. Sekretarzem kapituły plebiscytu jest prof. Marek Łaziński z Wydziału Polonistyki UW.

Specjaliści na pierwszym miejscu umieścili dron, na drugim weto, a ostatnie miejsce na podium zajął kosmos. 

Ale kosmos! Zwyciężył też dron!

Językoznawcy precyzyjnie wyjaśnili znaczenie każdego ze zwycięskich słów. 

KOSMOS to stare słowo greckie (κόσμος) oznaczające pierwotnie "przestrzeń", "porządek" lub "piękno" (stąd kosmetyka). W znaczeniu astronomicznym "wszechświat, przestrzeń pozaziemska" kosmos jest popularny w językach środkowej Europy (spopularyzowany w dziele Aleksandra von Humboldta). W języku angielskim przestrzeń pozaziemską nazywa się raczej space. W polszczyźnie wyraz notowany po raz pierwszy w Słowniku wileńskim (1861). W 2025 roku częstość wyrazów kosmos i kosmiczny związana była przede wszystkim z udziałem dr. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego w podróży na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Dr Uznańskiego-Wiśniewskiego nazywamy astronautą (to słowo było na liście wyboru plebiscytu), pierwszego Polaka w kosmosie, gen. Mirosława Hermaszewskiego, nazywaliśmy w 1978 roku kosmonautą. Słowa kosmos i kosmiczny mają w polszczyźnie funkcję oceny pozytywnej, np. ale kosmos.

DRON to bezzałogowy statek powietrzny. W polskich słownikach notowany od niedawna (wsjp.pl), pierwsze wystąpienia w korpusach tekstów pochodzą z 2000 roku. Słowo wywodzi się z języka angielskiego, gdzie drone to w pierwszym znaczeniu "truteń". Znaczenie techniczno-militarne słowa wykształciło się w latach 30. XX wieku przez skojarzenie z cichym lotem trutnia. Wybór drona na słowo roku w Polsce związany jest z wojną w Ukrainie oraz incydentami naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej. Dron nie był słowem szczególnie częstym tylko w 2025 roku, lecz w dłuższym okresie. Jeszcze kilka lat temu wywoływał skojarzenia ze sterowaną zabawką latającą lub różnymi cywilnymi urządzeniami latającymi.

***

pj