Дзесяцігоддзямі грамадства прызвычаілася да думкі, што ваду з палёў і гарадоў трэба адводзіць як мага хутчэй. У выніку сістэма працуе як «дзіравае вядро». Польшча — адна з самых бедных краін Еўрапейскага Саюза, калі казаць пра запасы вады, а ў выніку сеткі меліярацыйных канаў і выпрамленых рэк незваротна губляецца пераважная большасць дажджавой вады.
Тым часам 91% палякаў лічаць, што доступ да вады — гэта пытанне нацыянальнай бяспекі, падобна да энергетыкі ці абароны. Калі ваду не затрымаць у ландшафце, то гэта будзе абазначаць рост цэн на прадукты харчавання, пагрозу энергетычнай бяспецы краіны і, у доўгатэрміновай перспектыве, праблемы з даступнасцю да вады.
Больш за палову Польшчы — гэта сельскагаспадарчыя землі, таму шмат што залежыць ад фермераў, калі гаворка ідзе пра кіраванне воднымі рэсурсамі, гаворыць Аляксандра Ляшчыньска з Цэнтра аховы балотаў. Дарэчы, фермеры самыя ўсё больш выразна адчуваюць наступствы засухі.
— Паколькі кругазварот вады ў прыродзе выходзіць за межы асобных участкаў або фермерскіх гаспадарак, неабходныя сістэмныя дзеянні. Замест таго, каб выдзяляць сродкі на кампенсацыю за засуху, мы павінны зрабіць сельскую гаспадарку больш устойлівай да перыядаў без ападкаў. Перш за ўсё, мы павінны надаць прыярытэт утрыманню вады ў глебе. У гэтым плане ўжо адбываецца шмат добрага ў мінеральных глебах. На жаль, мы да гэтага часу не выкарыстоўваем велізарны патэнцыял утрымання вады ў арганічных глебах. Патрэбныя прывабныя субсідыі для фермераў, каб пакрыць выдаткі на неабходныя работы, такія як будаўніцтва затвораў на каналах, якія ўзнагародзяць фермераў за павышэнне ўзроўню вады на іх зямлі на карысць усіх нас.
Аляксандра Ляшчыньска гаворыць, што асаблівым выпадкам з’яўляюцца тарфяныя балоты, бо яны могуць быць выдатнымі рэзервуарамі вады ў ландшафце. Запуск у іх вады не абавязкова азначае спыненне іх выкарыстання. Інавацыйнае балотнае земляробства дазваляе ўтрымліваць ваду ў торфе, забяспечваючы бесперапыннасць дзейнасці фермераў.
Гэта таксама дае магчымасць для прамысловага развіцця, напрыклад, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў з выкарыстаннем балотных раслін або павышэння энергетычнай бяспекі рэгіёна шляхам спальвання балотнай біямасы ў мясцовых цепластанцыях.
У цяперашні час сярэднегадавы кошт страт ад засухі ў Польшчы перавышае 3 мільярды злотых, гаворыць аналітык Інстытута ўстойлівай гаспадаркі Адрыянна Врона:
— У некаторыя гады страты перавышаюць нават 11 мільярдаў злотых. Без эфектыўных мер па вырашэнні бягучых кліматычных і структурных праблем, з якімі сутыкаецца сельская гаспадарка, зніжэнне ўраджайнасці на 16-20% можа сістэматычна паўплываць на фермераў да 2050 года. Гэта азначае, што рэкордныя раней страты ў памеры 10-11 мільярдаў злотых штогод могуць стаць новай нормай. Гэта будзе велізарным эканамічным цяжарам для саміх фермераў і для дзяржаўных фінансаў.
Эксперты папярэджваюць: прынамсі дзесяцігоддзе мы жывем на «водным крэдыце». Вада знікае з краіны хутчэй, чым прырода можа яе папаўняць. Спецыялісты параўноўваюць Польшчу з дзіравым вядром. Трэба разумець, што вада з'яўляецца рэсурсам, які мае свой канец, гаворыць Уршуля Беражной-Базіле з Цэнтра аховы балотаў.
— Вада — гэта абмежаваны рэсурс, як і нафта. Мы павінны клапаціцца пра яе, гэта значыць, мы павінны захоўваць яе, забяспечваць яе чысціню і ўстойлівае выкарыстанне, а таксама забяспечваць яе ўсеагульную даступнасць. Рашэнне? Найважнейшым кампанентам рашэння зʼяўляецца аднаўленне прыродных вадаёмаў, а менавіта тарфяных балот. Аднаўленне іх функцыі ўтрымання шляхам блакавання і запаволення сцёку вады прынясе нам адчувальныя выгады. Яшчэ адно важнае пытанне — перафарміраванне рэк і эфектыўнае скарачэнне гідратэхнічных работ у рачных далінах. Таму давайце ўтрымліваць ваду там, куды яна трапляе, блакуючы канавы і каналы, аднаўляючы натуралізацыю рэк. Правядзенне такіх дзеянняў на мясцовым узроўні, па ўсёй Польшчы, можа сапраўды павысіць водную бяспеку краіны і зрабіць сельскую гаспадарку больш устойлівай да засухі.
Больш за тое, гэтыя дзеянні таннейшыя, чым тыповыя буйныя інфраструктурныя праекты, якія часта не патрабуюць абслугоўвання, і станоўча ўплываюць на жыхароў і навакольнае асяроддзе, у тым ліку на клімат, канстатуе экспертка. І заклікае ўлады аказаць інстытуцыйную і прававую падтрымку такім ініцыятывам.
ав
слухайце аўдыё