Iran w stanie napięcia. Ekspert: bardziej prawdopodobna konsolidacja reżimu niż jego upadek

Sytuacja w Iranie jest bardzo dynamiczna i trudno przewidzieć jej dalszy rozwój. Scenariusze obejmują zarówno eskalację napięć, jak i ewentualne osłabienie systemu władzy, jednak – jak podkreśla dr Wiesław Lizak z Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego – bardziej prawdopodobne jest utrzymanie reżimu niż jego upadek.

Baner ze zdjęciem nowego Najwyższego Przywódcy Iranu, Modżty Chameneiego, wywieszony na ulicy w Teheranie, w trakcie zawieszenia broni między USA, a Iranem

fot. Reuters

Iran, liczący ponad 90 milionów mieszkańców i dysponujący znacznymi zasobami surowców energetycznych, od lat doświadcza cyklicznych fal protestów społecznych. Były one szczególnie widoczne w ostatnich latach, w tym podczas styczniowych demonstracji, które zostały brutalnie stłumione przez aparat państwowy. Władze odzyskały kontrolę nad kluczowymi elementami systemu politycznego i bezpieczeństwa.

„Scenariusz szybkiego załamania systemu w Iranie nie wydaje się obecnie najbardziej prawdopodobny, biorąc pod uwagę zarówno strukturę państwa, jak i doświadczenia ostatnich lat” – wskazuje dr Wiesław Lizak.

Istotnym czynnikiem stabilizującym jest struktura społeczeństwa oraz rozbudowany aparat państwowy. Obejmuje on administrację, siły zbrojne i formacje paramilitarne, które – wraz z rodzinami – tworzą znaczącą grupę interesariuszy systemu.

„Mamy do czynienia z wielomilionową grupą osób bezpośrednio powiązanych z funkcjonowaniem państwa, które mają interes w utrzymaniu obecnego porządku” – podkreśla politolog.

Taka struktura ogranicza potencjał skutecznej rewolucji oddolnej, zwłaszcza przy słabej i w dużej mierze emigracyjnej opozycji. Dodatkowo doświadczenia innych interwencji w regionie, m.in. w Iraku i Afganistanie, pokazują, że nawet obecność sił zewnętrznych nie gwarantuje trwałej zmiany systemowej.

W ocenie eksperta obecna dynamika wydarzeń może prowadzić raczej do dalszej konsolidacji władzy niż jej osłabienia. Władze irańskie konsekwentnie wzmacniają kontrolę nad społeczeństwem, a protesty są tłumione i przedstawiane jako inspirowane zewnętrznie.

W kontekście presji międzynarodowej, w tym działań Izraela i Stanów Zjednoczonych, pojawiają się postulaty eliminacji kluczowych liderów irańskiego systemu politycznego. Jednak – jak zaznacza dr Lizak – struktura władzy jest głęboko zintegrowana z instytucjami państwa, co utrudnia szybkie i trwałe zmiany.

W efekcie, jak wynika z analizy, najbardziej prawdopodobnym scenariuszem nie jest transformacja systemu, lecz jego dalsze usztywnienie i pogłębienie autorytarnego charakteru.

pż