Polska ortografia łatwiejsza. Wyjątków i tak nie brakuje

Od dziś, 1 stycznia 2026 roku, wchodzą w życie zmiany w polskiej ortografii. Rada Języka Polskiego wyjaśnia, że to "uproszczenie reguł i zmniejszenie liczby wyjątków". Już nie podwieziemy "fordem nie najmilszej warszawianki", ale podwieziemy "Fordem nienajmilszą Warszawiankę". 

Jedenaście zmian w zasadach pisowni, ogłoszonych przez Radę Języka Polskiego, zacznie obowiązywać 1 stycznia 2026 roku. Nowe reguły mają uprościć ortografię i zmniejszyć liczbę wyjątków.

Foto: Shutterstock

Do pierwszego dnia 2026 roku obowiązuje 11 zmian w polskiej ortografii. To decyzja Rady Języka Polskiego, instytucji opiniodawczo-doradczej w sprawach używania języka polskiej przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk.

Największa zmiana w języku polskim od 90 lat

Wprowadzone, i już obowiązujące, zmiany dotyczą m.in. używania wielkich i małych liter, ale też pisowni łącznej i rozdzielnej oraz użycia łącznika. To największa zmiana w polskiej ortografii od ponad 90 lat. Językoznawczyni i slawistka dr hab. Joanna Satoła-Staśkowiak przyznała, że nowe zmiany w polskiej ortografii sięgają głębiej niż ostatnie reformy w innych krajach słowiańskich. Podkreśliła, że obecna reforma to wydarzenie rzadkie w całej historii polszczyzny.

Decyzja RJP wynika z chęci ujednolicenia zasad i ułatwienia ich nauczenie się i stosowanie. Nie oznacza to jednak, że unikniemy charakterystycznych, dla naszego języka wyjątków. 

Co się zmienia w języku polskim?

• nazwy mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi zapisujemy wielką literą np. Łodzianin, Warszawianin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianka, co ma uporządkować wiele dotychczasowych wątpliwości. Do 31 grudnia zgodnie z zasadami ortografii zapisywaliśmy je małą literą, a jedynie natomiast nazwy mieszkańców państw i regionów literą wielką. 

• wielką literą zapisujemy już też wyraz stojący na początku nazwy obiektu w przestrzeni publicznej np. Aleja Róż, Brama Warszawska, Plac Zamkowy. Zmiana jednak nie dotyczy "ulicy", tu wciąż napiszemy ulica Jagiellońska. 

• zmiany obejmują też wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, np. Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa.

• wielką literą zapisujemy już też wszystkie człony w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród np. Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus. 

• Ujednolicono również łączną pisownię cząstek: niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą np. nibyartysta, nibygotyk, nibyludowy, quasiopiekun. Pół- też zapiszemy łącznie np. półżartem, półserio, półzabawa. Ale pisownia z łącznikiem obowiązuje w wyrażeniach pół-Polska, pół-Francuz. W tej grupie są też przedrostki: super-,  ekstra-, eko-, wege- mini-, maksi, midi-, mega-, makro- (ale dopuszczono rozdzielną ich pisownie również, czyli poprawne są i ekożywność, i eko żywność)

• Zamiast informować, że "pod sklepem zaparkował fiat", teraz piszemy: "pod sklepem zaparkował Fiat". Czyli wielką literą zapiszemy już nie tylko nazwy firm, ale też marek i pojedynczych egzemplarzy wyrobów.

• Dotąd spotykaliśmy zapisy typu "nie mniejszy", "nie najszybciej"; teraz obowiązuje pisownia łączna: "niemniejszy" oraz "nienajszybciej".

• Wprowadzenie rozdzielnej pisowni cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami, poprawnym będzie zapis "myślę, czy by nie kupić tej nowej płyty" (do niedawna należało zapisać "czyby").

• "Nie-" z imiesłowami odmiennymi piszemy już łącznie. Poprawne są zapisy: nienapisany, niezrobiony, niemalujący, nieśpiewający. 

• Małą literą zapiszemy przymiotniki od nazw osobowych np. dramat szekspirowski, poemat mickiewiczowski, poezja miłoszowa. Poprawne też są już zapisy Tosiny wózek jak i tosiny wózek. 

• Ogromną swobodę dostaliśmy przy zapisach tzw. praw wyrazów równorzędnych: tuż-tuż, piszemy z łącznikiem, ale też z przecinkiem: tuż, tuż, a również rozdzielnie: tuż tuż. 

Językoznawczyni dr hab. Joanna Satoła-Staśkowiak podsumowała, że reforma dla jednych będzie wyzwaniem, dla innych oczekiwanym rozwiązaniem porządkującym współczesne reguły języka. – Jednak niezależnie od stopnia jej odczuwalności, już teraz staje się częścią historii języka, którą będziemy opisywać przez kolejne lata - zaznaczyła.

Reforma polskiego pomoże maszynom 

Nieco sceptycznie, w rozmowie z PAP, do obowiązujących zmian odnosi się językoznawca prof. Liberek.  Ocenił on, że zmiany dotyczące użycia wielkich i małych liter oraz pisowni łącznej i rozdzielnej z pewnością ucieszą specjalistów pracujących nad dużymi modelami językowymi. 

- Maszyny przetwarzające język polski bardzo trudno nauczyć rozpoznawania różnic znaczeniowych, zwłaszcza w dłuższych tekstach, a następnie poprawnego dostosowywania do nich pisowni. Nowe zasady z pewnością się im spodobają. Częściej będą mogły stosować jedną, uproszczoną regułę, bez uwzględniania niuansów - powiedział.

Według prof. Liberka ludzie będą stopniowo rezygnować ze świadomego tworzenia tekstów na rzecz automatycznych rozwiązań, a proces ten jest nie do zatrzymania.

***

pj/PAP