Powieści na antenie

"Pierwsze wspomnienie"

Ostatnia aktualizacja: 13.03.2026 09:40
W Dwójce sięgnęliśmy do klasyki literatury hiszpańskiej. Wszystko to za sprawą powieści "Pierwsze wspomnienie" Any Marii Matute (1925-2014), uważanej za jedną z najwybitniejszych pisarek XX wieku, mistrzynię prozy psychologicznej. Fragmenty w Programie 2 Polskiego Radia czytała Katarzyna Dąbrowska.
Pierwsze wspomnienie Any Marii Matute czyta w Dwójce Katarzyna Dąbrowska.
"Pierwsze wspomnienie" Any Marii Matute czyta w Dwójce Katarzyna Dąbrowska. Foto: Polskie Radio/Cezary Piwowarski

Powieść powstała w 1959 roku, ale dopiero teraz ukazuje się jej polski przekład w Wydawnictwie Cyranka. Zawdzięczamy go Ewie Zaleskiej, tłumaczce m.in. takich autorów jak: Isabel Allende, Javier Cercas czy Javier Marias.

"Pierwsze wspomnienie" to opowieść zamknięta w dusznym świecie ogarniętym wojną. Ale nie ma jej na pierwszym planie, nie widać tu przegrupowań wojsk, żołnierzy, bitew. Wojna jest obecna w ludziach, w zhierarchizowanym świecie zależności, powiązań i układów. Jest trucizną, która sączy się każdego dnia z komunikatów radiowych, gazet, fotografii. Infekuje serca i myśli młodych bohaterów, w tym czternastoletnią Matię, która po śmierci matki i uwięzieniu ojca przez frankistów zostaje wysłana na Majorkę pod opiekę surowej babki, i kuzyna Borję.

Rajska wyspa dzieciństwa- zauważa wydawca - staje się metaforą społeczeństwa ogarniętego przemocą i hipokryzją.

Jedna z najpiękniejszych książek napisanych w naszym języku w XX wieku. Wiele razy z entuzjazmem rozmawiałem o niej z Julio Cortázarem i jego ówczesną żoną, Aurorą Bernárdez. Uwielbiali ją. Pamiętam nawet, jak wspólnie czytaliśmy początek, z tą naprawdę wspaniałą i wzorcową charakterystyką starszej pani — jeden z najdokładniejszych, najdelikatniejszych i najpiękniejszych opisów postaci, jakie pamiętam z powieści naszych czasów. […]. Dzieła Matute są pełne prawdy i piękna.

— Mario Vargas Llosa

Czy trzeba lepszej rekomendacji?…

POSŁUCHAJ:

Ana Maria Matute "Pierwsze wspomnienie", czyta Katarzyna Dąbrowska cz. 1 <<<

Ana Maria Matute "Pierwsze wspomnienie", czyta Katarzyna Dąbrowska cz. 2 <<<

Ana Maria Matute "Pierwsze wspomnienie", czyta Katarzyna Dąbrowska cz. 3 <<<

Ana Maria Matute "Pierwsze wspomnienie", czyta Katarzyna Dąbrowska cz. 4 <<<

Ana Maria Matute "Pierwsze wspomnienie", czyta Katarzyna Dąbrowska cz. 5 <<<

*** 

Tytuł audycji: To się czyta

Data emisji: 9-13.03.2026

Godz. emisji: 9.30

Czytaj także

O konflikcie króla z biskupem Stanisławem, czyli "Śmiały" Elżbiety Cherezińskiej

12.11.2025 07:40
Jedenastowieczną Europą wstrząsają konflikty. Kościół pęka, narasta spór między papiestwem a cesarstwem, Czechy, Węgry i Ruś Kijowska pogrążone są w bratobójczych wojnach. W takim świecie piętnastoletni Bolesław po nagłej śmierci ojca zostaje władcą.
Elżbieta Cherezińska
Elżbieta CherezińskaFoto: Dariusz Chereziński/materiały promocyjne

>>>> Posłuchaj rozmowy z Elżbietą Cherezińską na platformie podcastowej Polskiego Radia

Elżbieta Cherezińska w powieściach "Śmiały" i "Szczodry" wraca do czasów Piastów i do postaci Bolesława Śmiałego. "Szczodry" ukaże się za kilka tygodni.

Opowieść o Śmiałym to trudna historia, która podzieliła Polskę już wiele lat temu

Do opowiadania o Śmiałym pisarka sama musiała dojrzeć. - To jest bardzo trudna historia, która podzieliła Polskę wiele lat temu - opowiada Elżbieta Cherezińska. 

Interpretatorzy postaci Bolesława Śmiałego dzielą się na dwie grupy: tych, co idą za przekazem Galla Anonima i tych, którzy opierają się na przekazie Wincentego Kadłubka i jego następców. 

Gdy Kościół krakowski postanowił z biskupa Stanisława, skazanego przez króla na śmierć, zrobić męczennika i patrona zjednoczenia królestwa, zaczęło się oczernianie pamięci króla. Biskup Stanisław w kronice Galla Anonima jest nazywany zdrajcą. 

Zdrajca czy bohater? Spór historyków 

- Ponieważ królowi nie można było odebrać sukcesów dyplomatycznych i wojennych, to zaczęto oczerniać go obyczajowo - opowiada gościni Dwójki. - I w tym sensie to jest opowieść szalenie współczesna: takie obrzucanie błotem, bo może coś się przyklei i zostanie  - dodaje. 

Potem aż do XIX wieku w polskiej myśli historycznej dominował przekaz, że biskup Stanisław był obrońcą prawości i obrońcą królestwa, a król go w akcie zemsty zabił. - Dopiero w XIX wieku polscy uczeni zaczęli pisać krytyczne dokumenty pokazujące wielkość króla i małość Stanisława. To rozgrzało wtedy opinię publiczną do czerwoności - opowiada autorka. 

W czasach międzywojnia ten spór zamilkł, były ważniejsze sprawy i nikt się nie zajmował konfliktem miedzy królem i świętym Stanisławem.  

***

Tytuł audycji: audycja okolicznościow

Prowadzenie: Jakub Kukla

Gość: Elżbieta Cherezińska (autorka powieści historycznych)

Data emisji: 11.11.2025

Godz. emisji: godz. 22.30 

id