X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Jan Jaśkiewicz był w czołówce umysłów polskiego Oświecenia

Ostatnia aktualizacja: 14.11.2019 07:00
W panteonie polskich naukowców czasu schyłku I Rzeczpospolitej obok Hugona Kołłątaja, Stanisława Staszica i braci Jana i Jędrzeja Śniadeckich swoje miejsce ma też nazwisko Jana Jaśkiewicza. Tym większą niesprawiedliwością jest to, że postać akademika związanego ze Lwowem jest dziś niemal zapomniana.
Audio
  • Jan Jaśkiewicz - audycja Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków". (PR, 14.06.2002)
Fragment afisza z 1808 roku reklamujący lot balonowy Jordakiego Kuparentki z ulicy Foksal w Warszawie, źr. Wikimedia Commonsdp
Fragment afisza z 1808 roku reklamujący lot balonowy Jordakiego Kuparentki z ulicy Foksal w Warszawie, źr. Wikimedia Commons/dp

14 listopada 1809 zmarł Jan Jaśkiewicz, jeden z najwybitniejszych naukowców polskiego Oświecenia.

Jaśkiewicz wywodził się z nobilitowanej lwowskiej rodziny ormiańskiej. Wysoka pozycja społeczna rodziny pozwoliła mu na podjęcie studiów na Uniwersytecie Wiedeńskim, które ukończył w 1775 roku, uzyskując tytuł doktora medycyny. Naukowca pociągała jednak bardziej chemia, botanika i mineralogia. Po powrocie z Austrii Jaśkiewicz starał się o posadę w katedrze botaniki Uniwersytetu Lwowskiego.

Gdy starania te spełzły na niczym, Jaśkiewicz nawiązał kontakt z otoczeniem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w nadziei na odnalezienie w tym środowisku protektora. Nie pomylił się – zwrócił na siebie uwagę Hugona Kołłątaja, który doprowadził do przyznania Jaśkiewiczowi  w 1780 roku katedry historii naturalnej i chemii w Szkole Głównej Koronnej (taką nazwę nosił wówczas Uniwersytet Jagielloński).

Reformator polskiej nauki

- Należał do grona młodszych profesorów, zdecydowanych zwolenników reformy i laicyzacji akademii – podkreślała dr Maria Czeppe w audycji Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków".

Razem z Hugonem Kołłątajem i Janem Śniadeckim tworzyli trójcę wielkich reformatorów polskiej nauki. Oczywiście proponowane przez nich rewolucyjne zmiany nie spotkały się z akceptacją całego środowiska naukowego. Jaśkiewicz spotykał się m.in. z atakami ze strony rektora Szkoły Głównej Koronnej, Feliksa Oraczewskiego, który później zmienił poglądy i przyznał rację reformatorom.

Jako modernizator nauczania w zakresie medycyny doprowadził do połączenia Kolegium Fizycznego z Kolegium Medycznym. Tym samym, jako prezes Kolegium Fizycznego, stał się też dziekanem Kolegium Medycznego. Na tym stanowisku dążył do wyplenienia plagi niedouczonych medyków i aptekarzy, co stało się podstawą do zatargu z felczerami i lekarzami wojskowymi.

Jan Jaśkiewicz wykładał po polsku. Jako pierwszy wprowadził do polskiej nauki najnowsze osiągnięcia wiedzy światowej. Do jego zasług należy m.in. rozpowszechnienie badań Antoine’a Lavoisiera, który wyjaśnił rolę tlenu w procesie spalania.

– Dla potrzeb ówczesnej botaniki, zainicjował utworzenie ogrodu botanicznego w Krakowie – mówiła dr Maria Czeppe.

Przedsięwzięcie co prawda napotkało na szereg trudności, co zniechęciło Jaśkiewicza do dalszej pracy organizacyjnej nad ogrodem, ale inicjatywę przejął po nim jego uczeń i przyjaciel, późniejszy profesor Liceum Krzemienieckiego, Franciszek Scheidt.

Pionier polskiego baloniarstwa

W 1784 roku Jaśkiewicz zbudował razem ze Śniadeckim pierwszy (nie licząc nieudanego eksperymentu Tytusa Burattiniego) balon na ziemiach polskich. 17 stycznia 1784 napełniony wodorem balon o średnicy metra zawisł nad Krakowem. Co istotne, jego lot miał miejsce zaledwie rok po pierwszym locie balonu braci Montgolfier.

W służbie Rzeczpospolitej

W 1787 roku Jaśkiewicz zrezygnował z pracy pedagogicznej. Zaczął wówczas praktykę jako lekarz domowy magnackiej rodziny Wielopolskich. Dwa lata później został konsyliarzem generalnym do spraw górnictwa i hutnictwa w Komisji Skarby Koronnego. Postawił sobie za zadanie zbadanie pokładów węgla na Siewierszczyźnie. Miał nadzieję, że eksploatacja tamtejszych złóż pozwoli, choć po części, uniezależnić Rzeczpospolitą od węgla importowanego ze Śląska.

W połowie 1791 roku, z nieznanych przyczyn zarzucił nadzór nad pracami górniczymi i wycofał się z życia publicznego i naukowego. Kołłątaj próbował jeszcze wciągnąć Jaśkiewicza w działanie na rzecz państwa. Wprowadził go do Rady Najwyższej Narodowej, namiastki rządu powstańczego podczas insurekcji kościuszkowskiej, powierzając mu ważną rolę przewodniczącego organu odpowiedzialnego za propagandę – Instrukcji Narodowej. Jaśkiewicz nigdy nie objął powierzonej mu funkcji.

Naukowiec do końca życia stronił od wystąpień publicznych. Nie kontynuował też pracy naukowej. Zajął się praktyką lekarską. Odszedł z tego świata w otoczeniu przyjaciół, jako jeden z najbardziej cenionych medyków ówczesnego Krakowa.  

bm

Zobacz więcej na temat: HISTORIA Kraków
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak