Jest to pierwszy przypadek, w którym najwyższy organ sądowy ONZ uznał państwo za odpowiedzialne za dokonanie zbrodni ludobójstwa. Sędziowie stosunkiem głosów 9 do 6 uznali, że Mjanma „dopuściła się ludobójstwa na grupie Rohingjów w północnej części stanu Arakan, naruszając zobowiązania wynikające z konwencji o ludobójstwie” – ogłosił prezes MTS Yuji Iwasawa cytowany przez Associated Press. Trybunał odrzucił argumentację władz Mjanmy, według których ofensywa z 2017 r. była uzasadnioną operacją przeciwko rebeliantom. „Jedynym rozsądnym wnioskiem” wynikającym z dowodów jest to, że birmańskie siły bezpieczeństwa działały z zamiarem zniszczenia znacznej części Rohingjów – orzekł MTS. Ustalenie takiego zamiaru jest kluczowym warunkiem uznania zbrodni za ludobójstwo.
Podczas trwającego około trzech godzin odczytywania wyroku Iwasawa podkreślił, że materiał dowodowy potwierdza szacunki, według których podczas ofensywy zginęło około 10 tys. Rohingjów. „Trybunał stwierdza, że siły bezpieczeństwa Mjanmy zabiły tysiące cywilów należących do grupy Rohingjów, dopuściły się powszechnej przemocy seksualnej, skrajnej przemocy wobec dzieci oraz atakowały uciekających do Bangladeszu Rohingjów” – powiedział prezes MTS. Sędziowie zwrócili również uwagę na skalę gwałtów i innych form przemocy seksualnej wobec kobiet i dziewcząt. Uznali, że część tych działań miała także na celu uniemożliwienie narodzin dzieci w prześladowanej grupie – zaznaczyła dpa.
Zgodnie z konwencją ONZ z 1948 r. o ludobójstwie można mówić wtedy, gdy sprawcy działają z zamiarem zniszczenia w całości lub części określonej grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej. Udowodnienie takiego zamiaru jest trudne, dlatego wyrok może mieć istotne znaczenie dla innych spraw o ludobójstwo. Dotyczy to m.in. postępowania wszczętego przed MTS przez Republikę Południowej Afryki, która oskarża Izrael o ludobójstwo Palestyńczyków w Strefie Gazy. Izrael stanowczo odrzuca te zarzuty. Wyrok w tej sprawie może zapaść dopiero za kilka lat. Pozew przeciwko Mjanmie wniosła w 2019 r. Gambia. Domaga się ona naprawienia krzywd Rohingjów, w tym przyznania im pełnych praw obywatelskich, umożliwienia bezpiecznego powrotu do ojczyzny oraz odszkodowań.
Wyroki MTS są ostateczne i prawnie wiążące, ale Trybunał nie dysponuje środkami pozwalającymi wymusić ich wykonanie, nawet jeśli w pełni uwzględni żądania Gambii. W przypadku niewykonania orzeczenia sprawa może trafić do Rady Bezpieczeństwa ONZ, jednak podjęcie działań mogą zablokować Chiny lub Rosja, które wcześniej chroniły Mjanmę przed międzynarodową presją. Obecnie około 1,2 mln Rohingjów przebywa w Bangladeszu, głównie w zatłoczonych obozach dla uchodźców. Mieszkają tam w trudnych warunkach, narażeni na pożary, choroby zakaźne i osunięcia ziemi podczas monsunów. Mają ograniczony dostęp do odpowiednich warunków sanitarnych i możliwości legalnej pracy.
Dotychczas MTS stwierdził popełnienie ludobójstwa jedynie w odniesieniu do masakry w Srebrenicy w Bośni w 1995 r., kiedy siły bośniackich Serbów zamordowały około 8 tys. muzułmańskich mężczyzn i chłopców. MTS w 2007 r. orzekł, że Serbia nie zapobiegła ludobójstwu w Srebrenicy, ale nie była odpowiedzialna za jego dokonanie. Czwartkowy wyrok może zwiększyć międzynarodową presję na juntę wojskową rządzącą Mjanmą. Może też mieć znaczenie dla postępowania przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK) w Hadze, który w odróżnieniu od MTS sądzi konkretne osoby, a nie państwa. Prokuratura MTK prowadzi śledztwo w sprawie zbrodni przeciwko Rohingjom i wystąpiła o nakaz aresztowania przywódcy junty, generała Min Aung Hlainga. Sędziowie nie podjęli jeszcze decyzji w tej sprawie.
Londyn wydala dyplomatę z Mjanmy
Wydalenie attaché wojskowego Mjanmy, wezwanie do MSZ szefa tamtejszej ambasady i apel o pilne posiedzenie Rady Bezpieczeństwa ONZ – tak Wielka Brytania zareagowała w czwartek na wyrok Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, który uznał, że władze kraju są odpowiedzialne za ludobójstwo Rohingjów. „Zjednoczone Królestwo jest zdeterminowane, by doprowadzić do pociągnięcia sprawców tych odrażających zbrodni do odpowiedzialności. W związku z tym wyrokiem podejmujemy dziś natychmiastowe działania. Oprócz sankcji już nałożonych na reżim Mjanmy nakazujemy wydalenie attaché obrony Mjanmy ze Zjednoczonego Królestwa i pilnie wzywamy do zwołania posiedzenia Rady Bezpieczeństwa ONZ w celu omówienia wyroku” - zadeklarował szef brytyjskiego MSZ Ed Miliband. Dodał w oświadczeniu, że do siedziby brytyjskiego MSZ został też wezwany Chargé d’Affaires Mjanmy, a w najbliższych dniach Londyn ogłosi kolejne działania w tej sprawie. „Musimy się upewnić, że werdykt Trybunału wysyła jasny komunikat, że takich zbrodni nie można popełniać bezkarnie - dodał Ed Miliband, podkreślając, że Rohingjowie przez lata byli ofiarami przemocy, wysiedleń i prześladowań.
PAP/IAR/ks