Nominowany obszar to kwartał o powierzchni 87,9 ha zlokalizowany w Śródmieściu Gdyni. Jego granice wyznaczają m.in. ulice Jana z Kolna, Wójta Radtkego i Świętego Piotra od północy, al. Marszałka Piłsudskiego od południa oraz linia torów kolejowych od zachodu.
Wiceprezydent Gdyni Oktawia Gorzeńska przekazała, że „granice te pokrywają się z obszarem wpisu układu urbanistycznego śródmieścia Gdyni do rejestru zabytków województwa pomorskiego z 2007 r. oraz obszarem Pomnika Historii z 2015 r.”
Gdynia ubiega się o status UNESCO po raz kolejny, po tym jak w czerwcu 2025 roku otrzymała rekomendację typu „referral”. Oznaczało to odesłanie wniosku do uzupełnienia, mimo że eksperci potwierdzili - jak podała Gorzeńska - „wyjątkową uniwersalną wartość Modernistycznego Centrum Gdyni i zasadność kandydatury”.
Zastrzeżenia dotyczyły m.in. doprecyzowania granic strefy buforowej oraz wdrożenia mechanizmów oceny wpływu inwestycji na dziedzictwo.
Władze miasta uspokajają, że status UNESCO nie przyniesie nowych ograniczeń dla właścicieli nieruchomości. „Wpis więc nie będzie utrudnieniem, bo już od wielu lat w Gdyni udaje się skutecznie łączyć ochronę dziedzictwa ze współczesnym funkcjonowaniem centrum miasta” – wskazała Gorzeńska.
Dodała również, że „UNESCO to podsumowanie, a nie wprowadzanie ochrony”, ponieważ teren ten jest chroniony planami miejscowymi od blisko 20 lat.
Wpis ma stać się impulsem do rozwoju turystyki kulturowej i ułatwić pozyskiwanie funduszy. Gorzeńska zastrzegła jednak, że „sam wpis nie oznacza automatycznego przyznania dodatkowych środków finansowych”, ale „może wzmacniać pozycję Gdyni podczas ubiegania się o fundusze krajowe i europejskie przeznaczone na konserwację zabytków”.
Według wiceprezydent będzie to przede wszystkim „międzynarodowe potwierdzenie wartości gdyńskiego modernizmu”.
Obecnie w Gdyni trwają prace nad poprawą stanu podwórek kamienic. Miasto zadeklarowało także wdrożenie procedur informowania UNESCO o wszystkich dużych przedsięwzięciach inwestycyjnych po ewentualnym uzyskaniu wpisu.
Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO powstaje na mocy międzynarodowej Konwencji z 1972 r. o ochronie światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. Trafiają na nią obiekty charakteryzujące się „wyjątkową powszechną wartością”, które spełniają rygorystyczne kryteria autentyczności i integralności.
Z danych Polskiego Komitetu ds. UNESCO wynika, że rejestr obejmuje obecnie 1248 obiektów z całego świata. Wśród nich 972 to zabytki i miejsca kulturowe, 235 to obiekty przyrodnicze, a 41 ma charakter mieszany. Zdecydowanie najwięcej wpisów – 583 – znajduje się w regionie Europy i Ameryki Północnej. Dodatkowo 53 miejsca na świecie ze względu na degradację, konflikty zbrojne lub presję urbanizacyjną objęte są nadzorem jako dziedzictwo w zagrożeniu.
W Polsce na Liście znajdują się m.in. historyczne centrum Warszawy, średniowieczne miasto w Toruniu oraz zamek krzyżacki w Malborku. Polska ma obecnie 17 obiektów wpisanych na Listę światowego dziedzictwa, w tym 15 kulturowych i 2 przyrodnicze.
PAP/pż