Urodził się 30 czerwca 1911 roku w Szetejniach (obecnie na Litwie). Do krajobrazów dzieciństwa i rodzinnych stron wielokrotnie powracał w swojej twórczości. - Dzieciństwo jest okresem formacyjnym, zasadniczym, powiedziałbym nawet: sakramentalnym – mówił w latach 90. XX wieku. – Szczęśliwe wydarzenia w dzieciństwie pomagają nam w życiu późniejszym. Moje było "dość urozmaicone" ze względu na I wojnę światową i rewolucję w Rosji. Ale szczęśliwe momenty też były: kiedy w Szetejniach sobie hasałem. To było bardzo szczęśliwe – wspominał przed mikrofonem Radia Wolna Europa w 1997 roku Czesław Miłosz.
>>> Sprawdź i posłuchaj:
Żagary
Czesław Miłosz wpisywał się w grupę pisarzy urodzonych około 1910 roku. Do tej samej formacji należeli także Jerzy Andrzejewski, Witold Gombrowicz, Bolesław Miciński, Jan Kott, Stefan Kisielewski, Jerzy Giedroyc czy Jerzy Turowicz. Podobnie jak oni, debiutował w dwudziestoleciu międzywojennym.
Początkowo należał do grupy literackiej "Żagary". W pierwszych tomach poezji dominował katastrofizm – przeczucie nadchodzącej zagłady, które tragicznie potwierdził wybuch II wojny światowej. Po wojnie twórczość Miłosza coraz mocniej koncentrowała się na odbudowie wartości europejskiej kultury, moralności i wiary. Uważał, że literatura może stać się jedną z dróg ocalenia człowieczeństwa.
Czytaj także:
"Zniewolony umysł"
Przełomowym momentem w biografii poety był rok 1951. Pracując wówczas jako dyplomata w polskiej ambasadzie w Paryżu, zerwał współpracę z władzami komunistycznymi i zdecydował się pozostać na emigracji.
Dwa lata później ukazał się "Zniewolony umysł", jeden z najważniejszych esejów politycznych XX wieku. Miłosz analizował w nim mechanizmy podporządkowania intelektualistów systemowi totalitarnemu i tłumaczył zachodniemu czytelnikowi, jak funkcjonuje człowiek żyjący pod presją komunistycznej ideologii.
Czesław Miłosz - autor wymazany przez cenzurę
Gdy w październiku 1980 roku przyznawano Czesławowi Miłoszowi literacką Nagrodę Nobla, w Polsce jego nazwisko uchodziło za oficjalnie nieobecne - pisarz i jego twórczość byli objęci cenzurą. - Piorunujący efekt przyznania tej nagrody Miłoszowi sprowadzał się nie tylko do tego, że było to wydarzenie w historii polskiej kultury. Ale przez zabiegi cenzury nazwisko Miłosza było marginalizowane. I nagle władza miała problem - mówił przed laty w jednej z rozmów w Dwójce prof. Rafał Habielski.
>>> Posłuchaj: Nobel dla Czesława Miłosza. "Efekt był atomowy"
Odebrał telefon i powiedział: "To nieprawda"
Poeta miał duży dystans do Nagrody Nobla. W jednym z wywiadów dla Polskiego Radia powiedział, że nigdy do niej nie aspirował. Gdy 9 października 1980 roku o czwartej nad ranem zadzwonił telefon, a szwedzki dziennikarz poinformował go o nagrodzie, powiedział: "To nieprawda". Po czym wrócił do łóżka. Kilka godzin później dziennikarze kłębili się już w ogrodzie przed jego domem.
Bogaty dorobek Czesława Miłosza
W niezwykle bogatym dorobku Miłosza znajdziemy m.in. zbiory wierszy "Trzy zimy", "Ocalenie", "Miasto bez imienia", "Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada", "Dalsze okolice", "Na brzegu rzeki", "To", "Druga przestrzeń", tom miniatur "Piesek przydrożny", eseje "Zniewolony umysł", "Rodzinna Europa", "Widzenia nad Zatoką San Francisco", powieść "Dolina Issy", a także poematy "Traktat moralny", "Traktat poetycki" i "Traktat teologiczny".
Do Polski Czesław Miłosz wrócił w 1993 roku. Osiadł w Krakowie. Odszedł w 2004 roku w wieku 93 lat.
***
IAR/ArchwiumPolskiegoRadia/zchowaniec
