Spotkamy niezwykłych zbieraczy i dokumentalistów: Juliusza Rogera, Adolfa Dygacza, ks. Emila Szramka i Józefa Lompę. Porozmawiamy o ich fascynacji kulturą ludową, o ludziach, od których zapisywali pieśni, i o tym, jak wiele można wyczytać z dawnych melodii i tekstów.
Posłuchamy współczesnych interpretacji utworów ocalonych od zapomnienia przez tych niezwykłych badaczy. Sprawdzimy, jak dawne pieśni odnajdują się we współczesnym brzmieniu i czy po tylu latach wciąż potrafią opowiadać o emocjach bliskich także nam.
Pretekstem do rozmowy będzie książka „Roger remiks”, która przypomina, że tradycja nie musi być zamknięta w archiwach i starych śpiewnikach. Może żyć, zmieniać się, inspirować i przemawiać językiem kolejnych pokoleń.
„Roger remiks. Juliusa Rogera Pieśni Ludu Polskiego w Górnym Śląsku” to nowe wydanie jednego z najważniejszych zbiorów śląskich pieśni ludowych z XVIII i XIX wieku. Całość opracował, krytycznym wstępem oraz komentarzami opatrzył Grzegorz Płonka (muzyk, wokalista, pisarz i publicysta z Katowic).
Juliusz Roger zapisywał pieśni w polszczyźnie literackiej, z zachowaniem znaków diakrytycznych charakterystycznych dla języka polskiego. Ocalił to, co najważniejsze – sens, melodię i emocjonalny ton pieśni, ale nie mógł zachować ich żywego języka w całym jego bogactwie.
Współczesne wydanie zawiera także tłumaczenia każdej z pieśni na język śląski autorstwa Bogdana Kallusa, Grzegorza Kulika i Marcina Melona. Są one próbą ożywienia dawnych tekstów w zgodzie z ich pierwotnym charakterem, z szacunkiem dla śląskiej tradycji i jej językowego piękna. Dzięki nim pieśni zyskują dziś nowy wymiar – brzmią tak, jak mogły brzmieć w ustach ludzi, którzy je śpiewali. [mat. wydawnictwa]
Kim był Roger?
Juliusz Roger był XIX-wiecznym humanistą, lekarzem i przyrodnikiem pochodzenia niemieckiego. Przyjechawszy na Górny Śląsk pomagał ubogim, lecząc ich za darmo, był także fundatorem rybnickiego szpitala. Z zamiłowania był folklorystą, przemierzającym górnośląskie wsie, spisującym tamtejsze pieśni. Wydał zbiór „Pieśni ludu polskiego w Górnym Szląsku”.
***
Tytuł audycji: Źródła
Poprowadzi: Patrycja Zisch
Data emisji: 13.11.2026
Godzina emisji: 12.00
mg
