Czy cmentarz musi kojarzyć się ze strachem i mrokiem, czy może stać się przestrzenią wytchnienia, wyciszenia i fascynującej lekcji historii sztuki? Jak rozwinęła się w ostatnich latach turystyka funeralna i które nekropolie w Polsce oraz w Europie zachwycają niezwykłą atmosferą? W "Poranku Czwórki" zagościły Joanna Jabłońska (tanatoprzewodniczka) oraz Anna Pansewicz (historyczka z krakowskiej ASP).
Posłuchaj audycji "Poranek Czwórki" o turystyce funeralnej
Rozmówczynie kategorycznie odrzuciły postrzeganie cmentarzy przez pryzmat strachu czy grozy. Współczesna turystyka funeralna (będąca gałęzią tanatoturystyki) przestaje być zjawiskiem niszowym czy rezerwowanym wyłącznie dla subkultur, stając się popularnym sposobem na spędzanie czasu i odkrywanie dziedzictwa kulturowego.
- Cmentarze wcale nie są mroczne, to dawno zaprojektowane parki pamięci. Budzą we mnie melancholię i zadumę, ale absolutnie nie niepokój. Spacer po nekropolii pozwala obcować ze sztuką, rzemiosłem i pięknem dawnej architektury. Gdy rozmawiam z ludźmi zaskoczonymi moją pasją, często po chwili słyszę po chwili, że w sumie to lubią chodzić po cmentarzach. To miejsce dające wytchnienie - tłumaczyła Anna Jabłońska, która miłością do zabytkowych nagrobków nasiąkła podczas dziecięcych spacerów po Toruniu.
Z kolei dla Anny Pansewicz impuls do badania nekropolii przyszedł w gimnazjum podczas społecznej akcji sprzątania opuszczonego cmentarza żydowskiego w Kamiennej Górze.
- To dało mi poczucie robienia czegoś pożytecznego i było niesamowitym źródłem do poznawania społeczności, której już nie ma. Dawne nagrobki zawierały skrócone biografie, informację o zawodzie, osiągnięciach czy rolach rodzinnych, co pozwala snuć niezwykłe opowieści historyczne - wspominała badaczka.
Od Powązek po londyńskie Highgate
Zapytane o najpiękniejsze cmentarze, ekspertki wskazały na najważniejsze punkty na mapie Polski i Europy. Obok klasycznych i spektakularnych miejsc, takich jak warszawskie Powązki czy Cmentarz Rakowicki w Krakowie, Anna Pansewicz wyróżniła Stary Cmentarz Żydowski przy ul. Ślężnej we Wrocławiu, będący wizualną perłą, zwłaszcza podczas złotej jesieni.
Jeśli chodzi o zagranicę, na pierwszym miejscu znalazł się zabytkowy cmentarz Highgate w Londynie oraz Cmentarz Ewangelicki w hiszpańskiej Maladze, usytuowany na wzgórzu z roztaczającym się widokiem na bezkresne morze. Ciekawą alternatywą dla zaawansowanych tanatoturystów są także szlaki polskich grobowców w kształcie piramid, takie jak słynne mauzoleum w Rapie na Mazurach czy grobowiec w Krynicy.
Zacząć od bliskich i zachować szacunek
Gościnie Czwórki odniosły się również do etyki uwieczniania cmentarzy w mediach społecznościowych. Podkreśliły, że choć zdjęcia czy krótkie materiały wideo na TikToku i Instagramie są znakiem czasów, kluczowa pozostaje wewnętrzna granica i szacunek dla zmarłych oraz ich rodzin.
- Jeśli ktoś chce rozpocząć swoją przygodę z turystyką funeralną, nie musimy od razu jechać na najbardziej spektakularne nekropolie w Europie. Najlepiej zacząć od odwiedzenia grobów własnych bliskich i pozwolenia sobie na chwilę spokojnego pobytu i refleksji. To pozwala zrozumieć, czym naprawdę są te miejsca - podsumowała na antenie Anna Jabłońska.
***
Tytuł audycji: "Poranek Czwórki"
Prowadzi: Bartek Czarkowski
Gościnie: Joanna Jabłońska (tanatoprzewodniczka) oraz Anna Pansewicz (historyczka z krakowskiej ASP)
Data emisji: 30.10.2026
Godzina: 09.15
ak
