Powieści na antenie

"Festung Krakau"

Ostatnia aktualizacja: 01.07.2022 11:10
W tym tygodniu (27.06-1.07) w cyklu "To się czyta" przedstawiliśmy fragmenty książki prof. Andrzeja Chwalby "Festung Krakau". Czytał Szymon Kuśmider.
Szymon Kuśmider
Szymon KuśmiderFoto: Wojciech Kusiński/PR

Kraków w twierdzy czy twierdza w Krakowie? 

Z fortu Kościuszko nadaje popularna rozgłośnia radiowa, w forcie Kleparz publiczność bawi się na koncertach, w Skale mieści się obserwatorium astronomiczne, a w forcie Krzesławice – dom kultury. Jednak większość z około stu obiektów składających się na dawną Twierdzę Kraków budzi przede wszystkim zainteresowanie miłośników historii wojskowości. A szkoda, bo jest to fenomen na skalę europejską.

Twierdza powstała w drugiej połowie XIX wieku na rozkaz cesarza Franciszka Józefa.

W swojej najnowszej książce Andrzej Chwalba pasjonująco opisuje otoczony wieńcem habsburskich murów Kraków na tle innych europejskich miast warownych (Antwerpii, Breslau czy Wilna), podkreślając jednocześnie jego wyjątkowy charakter – ze względu na bogate kulturowe i historyczne dziedzictwo dawnej stolicy.


Posłuchaj
08:59 To się czyta latem 27.06.2022.mp3 Andrzej Chwalba "Festung Krakau". Czyta Szymon Kuśmider - fragm. 1. (To się czyta latem/Dwójka)

 

08:37 Dwojka_To_sie_czyta_Latem 2022_06_28-11-01-32.mp3 Andrzej Chwalba "Festung Krakau". Czyta Szymon Kuśmider - fragm. 2. (To się czyta latem/Dwójka)

08:57 Dwojka_To_sie_czyta 2022_06_29-11-01-38.mp3 Andrzej Chwalba "Festung Krakau". Czyta Szymon Kuśmider - fragm. 3. (To się czyta latem/Dwójka)

09:18 To się czyta latem Dwójka 30 czerwiec 2022 11_02_15.mp3 Andrzej Chwalba "Festung Krakau". Czyta Szymon Kuśmider - fragm. 4. (To się czyta latem/Dwójka)

09:07 To się czyta latem Dwójka 1 lipiec 2022 11_03_37.mp3 Andrzej Chwalba "Festung Krakau". Czyta Szymon Kuśmider - fragm. 5. (To się czyta latem/Dwójka)

    

Czytaj także:

Czy faktycznie miasto pozostawało w cieniu twierdzy, czy było wręcz przeciwnie? Czy możliwe było bezkonfliktowe wpasowanie jej militarnego charakteru – z dobrodziejstwem inwentarza: znaczną liczbą żołnierzy i ich obyczajami, rozrywkami wyższych i niższych lotów – w krakowską tkankę kulturową? Czy krakowianie potrafili odkryć korzyści z symbiozy z twierdzą, czy też stale była drzazgą w ich oku?

[opis pochodzi od wydawcy]

ZOBACZ ZAPOWIEDŹ

[Facebook Dwójki]


***

Tytuł audycji: To się czyta latem

Data emisji: 27.06-1.07.2022

Godzina emisji: 11.00

Przygotowała: Elżbieta Łukomska

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Tadeusz Peiper. Twórca Awangardy Krakowskiej

03.05.2022 05:40
3 maja 1891 roku urodził się Tadeusz Peiper, poeta, teoretyk poezji, założyciel czasopisma "Zwrotnica".
Tadeusz Peiper (1901)
Tadeusz Peiper (1901)Foto: Wikimedia Commons/dp

- W tradycji polskiej poezji nie było kogoś, kto niezależnie od tego, co tak bardzo kochamy - od natchnień, od intuicji - miał podejście, które nazywamy czysto warsztatowym. Podejście kogoś, kto był konstruktorem, matematykiem słów. Kimś takim, być może pierwszym w historii polskie poezji, był Tadeusz Peiper - mówił na antenie Polskiego Radia poeta i krytyk Piotr Matywiecki.


Posłuchaj
24:56 tadeusz peiper____2114_99_ii_tr_0-0_11917842d4cbc954[00].mp3 Audycja Joanny Szwedowskiej z cyklu "Szkic do portretu" poświęcona postaci Tadeusza Peipera (PR 10.12.1999)

 

Na łamach "Zwrotnicy" publikowali swe wiersze poeci, którzy stworzyli grupę literacką Awangardy Krakowskiej. Wśród nich byli m.in. Julian Przyboś, Adam Ważyk i właśnie Tadeusz Peiper. Urodzony 3 maja 1891 roku w Krakowie założyciel "Zwrotnicy" był dla młodszych kolegów autorytetem. Sam Peiper zdawał się odczuwać wynikającą z tego faktu odpowiedzialność.

- Z całą świadomością i żarliwością swego powołania podjął się i praktykował rolę prekursora - mówił w audycji po śmierci Peipera poeta Stefan Flukowski.


Posłuchaj
09:49 Stefan Flukowski o Peiperze.mp3 Stefan Flukowski o Tadeuszu Peiperze (PR 14.11.1969)

 

W twórczości Peipera kluczową rolę pełniła poprawność gramatyczna i składniowa. "Poezja to tworzenie pięknych zdań" - pisał Tadeusz Peiper. To również on ukuł podstawy programu Awangardy Krakowskiej ujęte w hasło 3xM: "miasto, masa, maszyna", w czym widoczna jest inspiracja futuryzmem, wielbiącym prędkość i technologię.

Peiper przeżył II wojnę światową w więzieniach NKWD i sowieckich łagrach. Do kraju wrócił w 1944 roku. Pod koniec życia zapadł na chorobę psychiczną. Przez wiele powojennych lat żył w Warszawie w odosobnieniu, tworzył, ale zabraniał wydawania nowych dzieł i wznawiania wydań przedwojennej twórczości.

bm


Czytaj także

W jaki sposób istnieje świat? Roman Ingarden i jego filozofia

14.06.2022 05:50
– Fenomenologia Ingardenowska jest obok filozofii analitycznej najbardziej wartościową częścią polskiej filozofii – mówił w Polskim Radiu prof. Arkadiusz Chrudzimski, filozof z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Roman Ingarden w latach 60. XX wieku
Roman Ingarden w latach 60. XX wiekuFoto: PAP/Irena Jarosińska

14 czerwca 1970 roku, w Krakowie zmarł filozof Roman Ingarden, najwybitniejszy przedstawiciel fenomenologii w Polsce, badacz kwestii ontologicznych, aksjologicznych oraz estetycznych, uczeń niemieckiego myśliciela Edmunda Husserla.

Tatarkiewicz_663.jpg
Władysław Tatarkiewicz – zbieracz ludzkich myśli

Profesor zawsze blisko studentów

Adam Komorowski, filozof i literaturoznawca, był jedną z osób, które w 1970 roku niosły trumnę z ciałem Romana Ingardena. Sławnego fenomenologa poznał w 1962 roku jako kandydat na studenta wydziału filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ku zaskoczeniu młodzieży profesor Ingarden sam przeprowadzał rozmowy z osobami chcącymi pobierać nauki na krakowskiej uczelni.

Potem pierwszoroczni studenci mieli przyjemność słuchać wykładów filozofa. – My, najmłodsi, byliśmy dosyć onieśmieleni, ponieważ na wykładach i seminariach profesora pojawiały się takie postaci, jak biskup Karol Wojtyła i profesor Antoni Kępiński – wspominał Adam Komorowski w Polskim Radiu w lutym 2020 roku.

Gość audycji opowiadał o wyjątkowej postawie Romana Ingardena względem studentów. Profesor interesował się tym, co mają do powiedzenia, a jeśli nie mieli do powiedzenia nic mądrego, milczał tak wymownie, że każdy od razu pojmował, że plecie głupstwa. Pewnego dnia podbiegł na ulicy do Adama Komorowskiego i zobowiązał go do wpłynięcia na jednego z doktorantów, który prowadził się źle i któremu groziło wyrzucenie ze studiów.

Słynny nieznany Ingarden

kotarbiński.jpg
Tadeusza Kotarbińskiego zmagania z etyką

W czerwcu 2019 roku Sejm RP uchwalił, że Roman Ingarden zostanie jednym z patronów 2020 roku. "Jeden z najwybitniejszych polskich filozofów (…) pozostawił po sobie imponujący dorobek: książki, artykuły, przekłady, archiwum rękopisów. Obejmowały one szeroki zakres tematyczny. Od filozofii literatury, przez estetykę, teorię poznania, po ontologię" – przypomniano w komunikacie Sejmu.

Dziś jednak mało kto zna teksty filozofa. Na pytanie, dlaczego Roman Ingarden nie jest czytany, w lutym 2020 roku odpowiadał filozof prof. Arkadiusz Chrudzimski. ­– Ingardena wprawdzie da się zrozumieć, to nie jest Heidegger czy Kant, jednak pisze on dosyć rozwlekle i drobiazgowo. Jego dzieła mają charakter scholastyczny – zwrócił uwagę gość Polskiego Radia.

– Po drugie, choć duża część jego filozofii dotyczy ontologii sztuki, w środowisku ludzi, którzy zajmują się sztuką, Ingarden uchodzi za przestarzałego i nudnego. Ingarden operuje przykładami z "Trylogii" Sienkiewicza, odwołuje się raczej do dzieł realistycznych, klasycznych – mówił prof. Arkadiusz Chrudzimski.


Posłuchaj
60:18 2020_02_08 23_00_24_PR2_Rachunek_mysli.mp3 Prof. Arkadiusz Chrudzimski i Adam Komorowski o życiu i dorobku Romana Ingardena. (PR, 8.02.2020)

 

"Spór o istnienie świata"

Roman Ingarden urodził się 5 lutego 1893 roku w bogatej rodzinie mieszczańskiej w Krakowie. Studia filozoficzne rozpoczął w 1911 roku we Lwowie pod kierunkiem Kazimierza Twardowskiego, jednego z założycieli szkoły lwowsko-warszawskiej, której dokonania wpłynęły na całą polską filozofię w XX wieku. Potem wyjechał studiować w Getyndze, gdzie pod okiem Edmunda Husserla uzyskał w 1918 roku tytuł doktora.

Witkiewicz-zrobiony.jpg
Stanisław Ignacy Witkiewicz. Rozpacz pod maską błazna

Ze swym niemieckim mistrzem utrzymywał kontakty przez wiele lat. Ponadto współpracował z Martinem Heideggerem i przyjaźnił się m.in. z Edytą Stein i Witkacym (który namalował portret Ingardena).

Przez większość życia wykładał na uniwersytetach we Lwowie (1925–1944), w Toruniu i Krakowie (po wojnie), prywatnie zaś był mężem okulistki Marii Pol (od 1919 roku) i ojcem Romana Stanisława, Jerzego Kazimierza i Janusza Stefana. Przede wszystkim jednak pisał. Najważniejszym jego dziełem jest powstały w czasie II wojny światowej "Spór o istnienie świata" wydany w dwóch tomach w 1947 i 1948 roku.

Po latach Ingarden wspominał: "Praca nad »Sporem o istnienie świata« umożliwiła mi duchowe przetrwanie czasów może najcięższych. A powstanie jej w tych warunkach może służyć za jeden z dowodów, że polski duch oporu żył także w dziedzinie badań naukowych".


Posłuchaj
19:09 2020_01_29 19_07_01_PR1_EUREKA.mp3 O filozofii Romana Ingardena mówi prof. Witold Płotka (PR, 29.01.2020)

 

W "Sporze o istnienie świata" autor, polemizując z fenomenologią Edmunda Husserla, daje jeden z dowodów swej humanistycznej postawy, polegającej na bezkompromisowej i konsekwentnej niezależności myślenia. Postawę tę profesor Roman Ingarden przywołał podczas jednego ze swoich ostatnich seminariów, gdy powiedział: "kto chce być filozofem, musi raz zacząć żyć intelektualnie na własną odpowiedzialność - inaczej w ogóle nie warto zabierać się do filozofii."


Posłuchaj
22:23 Konfrontacje.mp3 "Środowisko naukowe źle przyjęło fenomenologię". Prof. Radosław Kuliniak o Romanie Ingardenie (PR, 17.05.2020)

 

mc