Czekałem na tę płytę dwa lata. W maju 2024 roku trio Suferi zdobyło – bezdyskusyjną moim zdaniem – nagrodę grand prix w konkursie na Nowej Tradycji. Niewiele ponad miesiąc później słyszałem grupę na festiwalu EtnoKraków/Rozstaje, gdzie zagrała pełny długi koncert – i nie miałem już wówczas wątpliwości, że gotowa jest do nagrania albumu. Czas jednak mijał i przyznam, że zadawałem sobie pytanie czy to się rzeczywiście wydarzy, czy ogromna aktywność instrumentalistów w wielu projektach nie sprawi, że Suferi zejdzie na dalszy plan. Szczęśliwie okazało się, że nie. Oczywiście istnieje możliwość, że tak wyczekiwana płyta przyniesie słuchaczowi rozczarowanie. Nie tym razem. Lapidarnie mogę powiedzieć, że album jest spełnieniem oczekiwań – i to z nawiązką.
Krążek prezentuje muzykę pełną fantazji i bezpretensjonalności, odwagi i swobody, szaleństwa i dyscypliny. Potrzeba doprawdy dużych umiejętności i takiejże samoświadomości (a także osłuchania w wielu gatunkach muzyki i zdolności do powściągania własnych instrumentalnych / osobistych ambicji), ażeby stworzyć tak zajmujący, tak wciągający muzyczny przekaz – nowoczesny czy współczesny, a zarazem nie koncentrujący się na owej nowoczesności, lecz na tym, by językiem dzisiejszej muzyki wyrazić swoją opowieść. Udaje się to członkom Suferi bezdyskusyjnie. Płyta to pełna zmian tempa i nastrojów: opętańcze tempa lekko zwichrowanych oberków, znajdują dopełnienie w onirycznych, nieomal refleksyjnych tematach, odwołania do tradycji czy ludowości (tak przecież naturalne choćby dla Kacpra Malisza) równoważone są rozwiązaniami pozwalającymi na skojarzenia ze współczesną sceną swobodnej improwizacji, może także minimalu, IDM, wielu innych nurtów. Co najważniejsze: te próby werbalnego uchwycenia grania tria – mam świadomość – dalekie są od pełnego ujęcia tego fenomenu. Dlatego, że muzyka z płyty przepływa ujmująco, spójnie, porywająco. Nie słychać w niej żadnych „szwów”, żadnego tzw. łączenia gatunków. Ten swoisty wielogłos jest szczerą wypowiedzią artystów, płynącą z ich doświadczeń oraz fascynacji – i dlatego nie ma w nim pozy, nie ma fałszu, nie ma potrzeby wpisywania się w jakiekolwiek schematy. I również dlatego ich twórczość jest tak obezwładniająca.
CZYTAJ: Suferi w "Źródłach" u Kuby Borysiaka
Suferi to grupa, która twórczo zestawia tradycyjne polskie melodie ze współczesnym jazzem, hip-hopem i muzyką elektroniczną. Nz. Andrzej Imierowicz, Milosz Berdzik, Kacper Malisz
iakaSuferi to zespół bez lidera – tego typu deklaracje miały prawo być brane jako kokieteria, szczególnie chyba przez publiczność folkową. Przecież pierwszy wielki triumf (a bodaj i sceniczny debiut) miał miejsce na ikonicznym folkowym festiwalu Nowa Tradycja, którego odbiorcom najlepiej znany jest Kacper Malisz. Po wysłuchaniu debiutanckiej płyty jasnym się staje, że nie ma tu mowy o żadnej kokieterii. Wspaniałym doświadczeniem jest uświadomienie sobie czy wysłyszenie, że krążek jest prawdziwie wspólną (albo jak się mówi w kręgu jazzowym: kolektywną) kreacją. Tego, jak artyści zmieniają się na pozycji lidera, solisty – i na odwrót: jak przyznawali w rozmowie z Kubą Borysiakiem w magazynie „Źródła” – również na zmianę „zabezpieczają tyły”: skoro grają bez klasycznego basu, to (kiedy jest to niezbędne) muszą zamiennie realizować jego funkcje na swoich instrumentach. I znów: wymaga to nie tylko technicznych umiejętności, nie tylko wrażliwości i słyszenia tego, co grają w danej chwili partnerzy, ale również gotowości do pozostawania w nieustającym dialogu – zaufania do partnerów przy jednoczesnej świadomości, że każdy z nich gotów jest do improwizowanych wypraw. Wrażliwość, wzloty indywidualnych porywów równoważone są poprzez czujność i otwartość wobec pomysłów kolegów.
Jak wspomniałem, Kacpra Malisza publiczność folkowa – również ja – poznała przed laty, gdy muzykował w fenomenalnej Kapeli Maliszów, jednym z najbardziej zjawiskowych zespołów na scenie interpretującej tradycję ostatnich kilkunastu lat. Nie będę pisał infantylnie, że pamiętam Kacpra, gdy miał kilkanaście lat i zapowiadał się na świetnego instrumentalistę. Wolę wspomnieć, że już wówczas słychać było, że to jest Ktoś, że to Muzyk przez duże M. Były więc kolejne, coraz świetniejsze dokonania z rodzinną kapelą, potem współpraca z Debashishem Bhattacharyą, Weroniką Grozdew & Musos, Michałem Barańskim, Agą Derlak, autorskie projekty, wreszcie triumf w prestiżowym konkursie imienia ikony polskich jazzowych skrzypiec: Seifert Competition. Chcesz wiedzieć, Czytelniku, kto stanowił jury owego konkursu? Otóż: Miroslav Vitouš, Mark Feldman i Michał Urbaniak. A zatem trzej giganci jazzowych skrzypiec. A to tylko niektóre dokonania Malisza.
Niemniej fascynujących dokonań mają na koncie jego partnerzy. Perkusista Miłosz Berdzik ma za sobą m.in. współpracę z takimi artystami jak Rahim, Fokus & Paktofonika, Aga Derlak, Piotr „Pianohooligan” Orzechowski, gra też w głośnym zespole Hoshii Kuby Więcka, współtworzy duet Deux Lynx, ma na koncie solowy krążek Bity typu introwertycznego. Gitarzysta Andrzej Imierowicz pamiętany jest m.in. z solowych projektów, choćby Andrzej Kowalski Quartet, ale też współpracy z Nikolą Kołodziejczykiem i wielu innych prób. Nic więc dziwnego, że razem, w trio grają przepięknie, bez kompleksów, nie przejmując się gatunkowymi granicami (czym? – mam wrażenie, że słyszę ich głos).
Przeplątają się tu rozmaite wątki i skojarzenia dając obraz tego, o czym marzą chyba wszyscy muzycy – odnalezienia własnego, rozpoznawalnego tonu, własnego patentu, który na dodatek nie jest wystudiowanym gestem, czymś wykoncypowanym, wymyślonym „na zimno”, a wyrazem autentycznego zapamiętania się, rozpłynięcia w muzyce. A wtedy – jestem w stanie w to uwierzyć – naprawdę mniej ważne staje się pod jakie stylistyczne uzasadnienia / ograniczenia się podpada. Członkowie Suferi grają muzykę płynącą prawdziwie (przepraszam za banał) z serca, a jako że jeden z nich (niech będzie, że „nie-lider”) jest muzykiem sensu stricto ludowym, toteż nie dziwne, że tradycyjne wątki stanowią tu swoistą oś.
Przeczytałem gdzieś, że płyta ma zaskakujący tytuł. Mnie nie zaskakuje. Oczywiście, może ktoś z wyrozumiałością potraktować „młodzieńczy gest” jako pragnienie tego, by zgrać to, co ma się najlepszego. Można i tak. Ja wolę rozumieć to jako wyraz dystansu wobec rynkowych wymogów nazywania płyt „atrakcyjnymi” tytułami, które mają przyciągnąć (wymarzoną?) tzw. szeroką publiczność. Dla równowagi (albo dla dopełnienia efektu) okładka wydaje mi się ostentacyjnie kiczowata. I to też jest piękne. Kto nie dopatruje się w tym – i nie rozumie – świadomego gestu, ten chyba trochę traci.
Pora by pomówić o minusach tej płyty. Kluczowym minusem jest dla mnie brak tzw. fizycznego nośnika, skoro jednak członkowie tria publicznie, na antenie radiowej Dwójki, zadeklarowali, że tenże musi się pojawić – nie znajduję dalszych argumentów. Kto ma uszy… Dla mnie: wielka płyta!
Tomasz Janas
Suferi
The Best of
Suferi 2026
Ocena: 4,5/5
***
Więcej recenzji - w naszym dziale Słuchamy.