Posłuchaj | Послухай "Pół na Pół | Пів-на-пів" >>>
Oglądaj | Дивись "Pół na Pół | Пів-на-пів" >>>
Другим приводом стала дискусія, що відбулася 12 вересня у Львові під час 33-го Львівського міжнародного BookForum. Мотика взяв участь у розмові з Володимиром В’ятровичем про те, як писати спільну історію, якщо польські та українські історики часто виходять із різних інтерпретацій минулого.
Drugim punktem wyjścia była dyskusja, która odbyła się 12 września we Lwowie podczas 33. Lwowskiego Międzynarodowego BookForum. Motyka rozmawiał tam z Wołodymyrem Wiatrowyczem o tym, jak pisać wspólną historię, skoro polscy i ukraińscy historycy często wychodzą z odmiennych interpretacji przeszłości.
Від захоплення історією до найболючіших сторінок | Od fascynacji historią do najtrudniejszych kart
Ґжеґож Мотика пояснює, що його професійний інтерес до масових злочинів виник із поєднання захоплення історією Другої світової війни та зацікавлення етичними питаннями. Українська тематика з’явилася в його науковій біографії ще під час навчання в університеті — професор Томаш Стшембош запропонував йому обрати для магістерської роботи дослідження польсько-українських відносин.
Першою темою стали польсько-українські конфлікти в Бещадах. Подальші дослідження привели Мотику до історії Української повстанської армії, Волині, Галичини та акції «Вісла». Сам дослідник пояснює, що його метою було передусім встановити, «як це було насправді», зіставляючи різні джерела та версії подій.
Серед книжок Мотики — «Tak było w Bieszczadach», «Ukraińska partyzantka 1942–1960», «Akcja “Wisła” ’47. Komunistyczna czystka etniczna» та «Od rzezi wołyńskiej do akcji “Wisła”».
Motyka wyjaśnia, że jego zawodowe zainteresowanie masowymi zbrodniami wyrosło z połączenia fascynacji historią II wojny światowej i kwestiami etycznymi. Tematyka ukraińska pojawiła się w jego naukowej biografii jeszcze podczas studiów – profesor Tomasz Strzembosz zaproponował mu zajęcie się polsko-ukraińskimi relacjami w pracy magisterskiej.
Pierwszym dużym tematem były polsko-ukraińskie konflikty w Bieszczadach. Późniejsze badania doprowadziły Motykę do historii Ukraińskiej Powstańczej Armii, Wołynia, Galicji oraz akcji „Wisła”. Sam badacz podkreśla, że jego celem było przede wszystkim ustalenie, „jak to rzeczywiście było”, poprzez konfrontowanie różnych źródeł i wersji wydarzeń.
W dorobku Motyki są m.in. książki: „Tak było w Bieszczadach”, „Ukraińska partyzantka 1942–1960”, „Akcja „Wisła” ’47. Komunistyczna czystka etniczna” oraz „Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”.
Воєнна Україна | Ukraina w czasie wojny
Мотика багато років досліджує історичні конфлікти, але й надалі відвідує Україну, зокрема під час повномасштабної війни. Каже, що бачить країну, надзвичайно сильно прив’язану до власної незалежності та готову боротися за неї. На його думку, українське суспільство пройшло довгий шлях від радянської спадщини до усвідомлення цінності власної державності.
Окремо Мотика говорить про російську імперську політику та її довготривалу перспективу. Вважає, що для розуміння сучасної війни важливо враховувати не лише події останніх років, а й довшу історію російської експансії.
Motyka od wielu lat bada konflikty historyczne, ale nadal odwiedza Ukrainę, także podczas wojny na pełną skalę. Mówi, że widzi kraj niezwykle silnie przywiązany do własnej niepodległości i gotowy o nią walczyć. Jego zdaniem ukraińskie społeczeństwo przeszło długą drogę od sowieckiego dziedzictwa do świadomego budowania własnej państwowości.
Osobno Motyka mówi o rosyjskiej polityce imperialnej i jej długiej perspektywie. Jego zdaniem, aby zrozumieć obecną wojnę, należy brać pod uwagę nie tylko wydarzenia ostatnich lat, lecz także dłuższą historię rosyjskiej ekspansji.
Волинь, УПА і дві пам’яті | Wołyń, UPA i dwie pamięci
Мотика підкреслює, що намагається одночасно показувати дві сторони польсько-українського конфлікту: злочини, скоєні УПА проти поляків, а також злочини й репресії, скоєні польською стороною, зокрема під час операції «Вісла».
На його думку, саме визнання обох цих фактів має бути вихідною точкою для розмови. Водночас він підкреслює, що в історії УПА є як сторінки боротьби з радянською владою, які він оцінює як героїчні, так і злочини проти польського цивільного населення. На його думку, жодну з цих частин історії не можна вилучати із загального образу цієї формації.
Мотика також говорить про суперечки навколо кількості людей, залучених до злочинів проти поляків, та про твердження, що більшість членів УПА не мала безпосереднього зв’язку з цими злочинами. Як зазначає історик, відповідальність цілої УПА як організації не означає автоматично відповідальності кожного її члена за конкретні злочини.
Motyka podkreśla, że stara się jednocześnie pokazywać dwie strony polsko-ukraińskiego konfliktu: zbrodnie popełnione przez UPA na Polakach oraz zbrodnie i represje popełnione przez stronę polską, w tym akcję „Wisła”.
Jego zdaniem uznanie obu tych faktów powinno być punktem wyjścia do rozmowy. Podkreśla przy tym, że w dziejach UPA są zarówno karty walki z Sowietami, które ocenia jako bohaterskie, jak i zbrodnie na polskiej ludności cywilnej. W jego ocenie nie można ani jednej, ani drugiej części historii usuwać z ogólnego obrazu tej formacji.
Motyka odniósł się także do sporów wokół liczby osób zaangażowanych w zbrodnie na Polakach oraz do twierdzeń, że większość członków UPA nie miała z nimi bezpośredniego związku. Jak zaznacza, odpowiedzialność formacji jako organizacji nie oznacza automatycznie odpowiedzialności każdego jej członka za konkretne zbrodnie.
Львівська дискусія | Lwowska debata
12 вересня у Львові під час 33-го Львівського міжнародного BookForum відбулася історична дискусія за участю Ґжеґожа Мотики та Володимира В’ятровича. Одним із її головних питань було те, чи можливо писати спільну історію, якщо кожна зі сторін досліджує передусім власну версію минулого.
Мотика вирішив взяти участь у дискусії, попри усвідомлення того, що його позиція не буде популярною серед значної частини аудиторії. Хотів представити польську перспективу та спиратися передусім на джерела.
Одним із ключових пунктів його виступу стали документи, які, за його словами, свідчать про існування наказів керівництва УПА щодо дій проти польського цивільного населення. Мотика посилався, зокрема, на матеріали, опубліковані у 26-му томі «Літопису УПА».
Дискусія показала, наскільки важко сьогодні вести таку розмову без політичних та емоційних нашарувань. На думку гостя програми «Pół na Pół | Пів na Пів», суперечка часто виходить за межі суто історичних аргументів.
12 września we Lwowie, podczas 33. Lwowskiego Międzynarodowego BookForum, odbyła się debata historyczna z udziałem Grzegorza Motyki i Wołodymyra Wiatrowycza. Jednym z jej głównych tematów było pytanie, czy możliwe jest pisanie wspólnej historii, skoro każda ze stron bada przede wszystkim własną wersję przeszłości.
Motyka zdecydował się wziąć udział w debacie, mimo świadomości, że jego stanowisko nie będzie popularne wśród znacznej części publiczności. Chciał przedstawić polską perspektywę i oprzeć ją przede wszystkim na źródłach.
W swoim wystąpieniu cytował dokumenty, które – jak mówi – świadczą o istnieniu rozkazów kierownictwa UPA dotyczących działań przeciwko polskiej ludności cywilnej. Motyka odwoływał się między innymi do materiałów opublikowanych w 26. tomie „Litopysu UPA”.
Debata pokazała, jak trudno dziś prowadzić taką rozmowę bez politycznych i emocjonalnych obciążeń. Zdaniem gościa programu „Pół na Pół | Пів na Пів” spór często wykracza poza argumentację historyczną.
Чи можливий діалог? | Czy dialog jest możliwy?
Чи можна розвивати польсько-український діалог, якщо найболючіші сторінки спільної історії досі викликають настільки сильні емоції?
Мотика вважає, що без розмови порозуміння неможливе. На його думку, навіть складна дискусія, в якій сторони не доходять згоди, є кращою за мовчання.
Історик звертає увагу на те, що у 1990-х роках Польщу та Україну в історичній площині, на його думку, розділяв набагато ширший спектр суперечностей. Сьогодні, каже він, центральною проблемою залишається передусім пам’ять про Волинь.
Czy można rozwijać polsko-ukraiński dialog, kiedy najtrudniejsze karty wspólnej historii wciąż wywołują tak silne emocje?
Motyka uważa, że bez rozmowy porozumienie jest niemożliwe. Jego zdaniem nawet trudna debata, w której rozmówcy nie dochodzą do zgody, jest lepsza niż milczenie.
Historyk zwraca uwagę, że w latach dziewięćdziesiątych Polska i Ukraina były – w jego ocenie – podzielone w wymiarze historycznym znacznie większą liczbą sporów. Dziś, jego zdaniem, centralnym problemem pozostaje pamięć o Wołyniu.
Posłuchaj | Послухай "Pół na Pół | Пів-на-пів" >>>
Oglądaj | Дивись "Pół na Pół | Пів-на-пів" >>>
***
Tytuł audycji / Назва програми: Pół na Pół | Пів-на-Пів
Przygotowanie i prowadzenie / Автори та ведучі: Яна Стемпнєвич, Marcin Gaczkowski
Gość / Гість: Grzegorz Motyka
Data emisji / Дата ефіру: 22.09.2026 12.05