W czasach, gdy wartościowych polskich pism intelektualnych było niewiele, paryski miesięcznik przyciągał autorów swoją niezależnością, wysokim poziomem i atmosferą swobodnej debaty. – Dobre pismo intelektualne jest magnesem – podkreślał w rozmowie gość audycji. Jak przypomniał, pojawienie się "Kultury" stworzyło przestrzeń, która przyciągała autorów pragnących publikować bez politycznych nacisków i ideologicznych ograniczeń.
Na jej łamach publikowali m.in. Witold Gombrowicz, Czesław Miłosz, Józef Czapski, Gustaw Herling-Grudziński, Konstanty Jeleński czy Stanisław Vincenz. – Giedroyc był bezkompromisowy, więc chciał mieć najlepsze pióra i najlepsze teksty tych ludzi – mówił prof. Kowalczyk. – Liczył się prestiż pisma i sam klimat, w którym rzeczywiście można było się samodzielnie wypowiedzieć – dodał.
>>> Posłuchaj audycji "Zycie dla Polski i Kultury..."
"Laficka szkoła eseju". Autorzy i tradycja paryskiej "Kultury"
Dwutomowa antologia zatytułowna "Laficka szkoła eseju" gromadzi eseje ponad trzydziestu autorów, dla których swoje łamy otworzył Jerzy Giedroyc. Z niektórymi , jak na przykład Wacławem Zbyszewskim współpracował już przed wojną, wydając "Bunt młodych" i "Politykę". Inni dopiero po wojennej katastrofie, w sytuacji oddalenia od ojczyzny znaleźli w "Kulturze" miejsce, gdzie mogli się dzielić z czytelnikami swoimi przemyśleniami. Niektórych Giedroyc umiał mobilizować do pisania.
Tak było na przykład z Jerzym Stempowskim, który – jak sam mówił – "miał niechęć do czernienia papieru". Giedroyc drukował też autorów krajowych. Po upadku komunizmu i przemianach w Polsce rozszerzał to grono autorów i aż do końca istnienia pisma udostępniał łamy coraz młodszym eseistom. Ale zawsze dbał o to, by te teksty miały ten rys dla eseju niezbędny.
Jak pisze prof. Kowalczyk: "Eseista, który nie mówi inaczej niż w pierwszej osobie liczby pojedynczej, skupia się jednak nie na sobie, lecz na poszerzaniu wspólnoty sensu. Z całą świadomością, jak trudne jest to zadanie."
***
Tytuł audycji: Życie dla Polski i Kultury - Rok Jerzego Giedroycia
Prowadzenie: Dorota Gacek
Gość: prof. Stanisław Kowalczyk (historyk literatury, autor antologii "Laficka szkoła eseju")
Data emisji: 10.06.2026
Godz. emisji: 22.30
