Luchino Visconti. Hodowca koni, który podbił kino

"Śmierć w Wenecji", "Portret rodzinny we wnętrzu", "Lampart" – to tylko kilka tytułów, które przychodzą nam do głowy, gdy pojawia się nazwisko Luchino Viscontiego. Dziś nazywany jest twórcą autorskiego kina monumentalnego – tworzonego z wielkim rozmachem, o indywidualnej estetyce. Jednak jego pierwsze filmy wyglądały zupełnie inaczej – skromniejsze, bliższe codziennemu życiu, surowe w formie. Jak z tego świata prostoty wyrosła późniejsza epicka wizja mistrza?

Luchino Visconti uważany jest za jednego z najważniejszych reżyserów kina europejskiego

Foto: PAP/DPA/SVEN SIMON

Luchino Visconti urodził się 2 listopada 1906 roku, w arystokratycznej rodzinie, która była jedną z najbardziej wpływowych rodzin włoskich w Mediolanie. Ród Viscontich miał ogromne wpływy polityczne i społeczne – znano ich m.in. z tego, że byli mecenasami sztuki już od czasów renesansu i baroku. Młody Luchino dorastał otoczony wyrafinowaną sztuką. W jego domu muzyka była codziennością - bywał tam m.in. Arturo Toscanini. Teatr i opera należały więc do naturalnego pejzażu życia. Znalazło to odzwierciedlenie w jego późniejszej twórczości – zwłaszcza w pełnych przepychu autorskich produkcjach monumentalnych.

Hodowca koni, który został... reżyserem

Visconti otrzymał staranne wykształcenie domowe, obejmujące literaturę, historię, języki obce i – przede wszystkim – muzykę. Studiował wiolonczelę, interesował się teatrem i scenografią. Jednak początkowo bliżej mu było do koni niż do kamery – zajmował się hodowlą i jeździectwem.

Przełom nastąpił w latach 30., kiedy wyjechał do Paryża. Tam wszedł w środowisko artystyczne, w którym to poznał francuskiego reżysera Jean’a Renoir’a. Wkrótce został jego asystentem przy filmie "Une partie de campagne" ("Wycieczka na wieś" 1936). To właśnie u Renoira nauczył się praktyki filmowej: pracy z aktorem, realizmu, społecznej wrażliwości. To doświadczenie uważane jest za początek kariery Viscontiego jako twórcy filmowego.

Czytaj też:

• Luchino Visconti. Filmowe pożegnanie świata arystokracji
• Między realnością a snem. Kino Federica Felliniego

Od neorealizmu do monumentalnego stylu Viscontiego

Luchino Visconti rozpoczął swoją karierę filmową w duchu neorealizmu, debiutując w 1942 roku filmem "Opętanie". Produkcja ta jednak, ze względu na swoją tematykę społeczną i krytyczne spojrzenie na rzeczywistość, została zakazana przez faszystowską cenzurę. Jednak już po wojnie Visconti stopniowo odchodził od surowego, neorealistycznego języka kina, wypracowując własny, rozpoznawalny styl – monumentalny, starannie komponowany i pełen dbałości o detale kostiumowe i scenograficzne.

W swoich dziełach koncentrował się zarówno na losach jednostek, jak i na analizie struktur społecznych, przyglądając się elitom, warstwom rządzącym i tłu włoskiego faszyzmu. Już w 1954 roku Visconti pokazał w pełni swoje mistrzostwo w filmie "Zmysły", który zachwycał rozmachem i precyzją kina kostiumowego. To wtedy rozpoczął się kluczowy okres jego twórczości, w którym ugruntował pozycję jednego z najwybitniejszych reżyserów autorskich XX wieku, stojąc obok takich mistrzów jak Michelangelo Antonioni, Federico Fellini, Ingmar Bergman, Luis Buñuel czy Robert Bresson.

Kino Viscontiego społecznie zaangażowane

Filmy Viscontiego wyróżniają się charakterystycznym, rozpoznawalnym stylem – pełnym dbałości o najdrobniejsze detale scenograficzne i kostiumowe oraz epickiego rozmachu w opowiadaniu historii, najczęściej poświęconych przemijającemu światu arystokracji i starych elit społecznych. Doskonałym przykładem tego podejścia jest film "Lampart" (1963), nagrodzony Złotą Palmą w Cannes. Dzięki temu Visconti stał się wzorem dla reżyserów europejskich, którzy chcieli łączyć artystyczną precyzję z tematyką społeczną i polityczną.

Luchino Visconti zmarł 17 marca 1976 roku w Rzymie.

***

Anna Myśliwiec