W tym roku działalność ta została wpisana do krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego! W związku z tym świętujemy! W niedzielę 18 października zapraszamy Państwa na specjalne wydanie audycji "Słuchaj świata": na koncert i debatę o roli tych nagrań.
W programie KONCERT:
W audycji na żywo wystąpią artyści:
🔹Andrzej Polak ze swoim uczniem Jankiem Buńdą z Podhala
🔹oraz Zkurpieni — młodzi artyści z Kurpiów Białych
WEJŚCIÓWKI:
napisz na dres rckl[at]polskieradio.pl
Uratować ginące tradycje
Nagrania w Kazimierzu Dolnym nie były pierwszą inicjatywą Polskiego Radia skupioną na ratowaniu muzycznego dziedzictwa. Wcześniej Polskie Radio brało udział w Akcji Zbierania Folkloru, podczas której został zachowany na taśmie magnetofonowej kompleksowy obraz etnomuzyczny Polski. Badacze bowiem słusznie wyszli z założenia, że II wojna światowa dla kultury ludowej nie była cezurą. Rejestrując melodie instrumentalne i pieśni sięgali do pamięci osób urodzonych i wychowanych nierzadko w XIX wieku. Te niezwykle wartościowe nagrania stały się podstawą Zbiorów Fonograficznych Polskiej Akademii Nauk.
Kolejny istotny etap rejestracji polskiej muzyki ludowej, nastąpił wraz z przejęciem kierownictwa Redakcji Muzyki Ludowej Polskiego Radia przez Barbarę Krasińską, która zatrudniła Mariana Domańskiego, który tematykę tę na antenie Polskiego Radia zaczął przedstawiać w kompleksowy i rzetelny sposób. To także dzięki staraniom Krasińskiej Polskie Radio w roku 1970 roku po raz pierwszy w historii pojawiło się na IV Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu aby systematycznie i konsekwentnie dokumentować polską muzykę ludową, już w warunkach scenicznych, jednak z zachowaniem autentycznych manier wykonawczych, gwar, tradycyjnej modalności itd. Od samego początku, kolejne pokolenia reżyserów dźwięku Polskiego Radia dokonują profesjonalnych nagrań, w oparciu o najlepsze standardy techniczne. Polskie Radio od początku stosowało w Kazimierzu mikrofony najwyższej klasy, wyznaczając maksymalną możliwą jakość rejestracji dźwięku.
Jedną z ciekawostek jest stosowanie tej samej konsolety firmy STUDER, celem ujednolicenia i standaryzacji nagrań przez przynajmniej ostanie czterdzieści lat.
Z uwagi na potrzebę zachowania najwyższej jakości dokumentacji, rejestracja nie odbywa się podczas prezentacji konkursowych na scenie. Metoda nagrań opiera się od początku na każdorazowym budowaniu profesjonalnego studia muzycznego podczas Festiwalu. Reżyserzy dźwięku i technicy Polskiego Radia adaptują w tym celu pomieszczenia w pobliżu kazimierskiego rynku, zapewniając artystom warunki zbliżone do najlepszych wzorców studyjnych. Nagrania odbywały się m.in.: w Zespole Szkół w Kazimierzu, pomieszczeniach Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP) oraz Synagodze. Nagrania odbywają się w na zasadach systematyki wywodzącej się z terenowych nagrań etnomuzykologicznych. Redaktorzy dokonują wstępnego wyboru artystów w oparciu o potencjalną wartość dokumentacyjną i artystyczną. Zapisywane są podstawowe dane osobowe - imię, nazwisko, miejsce i data urodzenia, obecne miejsce zamieszkania (tylko miejscowość) i region etnograficzny. Każdy utwór jest zapisywany oryginalną nazwą używaną przez artystów oraz klasyfikowany wg rodzaju i funkcji (taniec, pieśń weselna, pogrzebowa, sieroca itd.).
Z izby na scenę
Muzycy ludowi zwykle proszeni są o prezentację repertuaru, który wykonywali podczas konkursu; dość rygorystyczne oczekiwania jurorów naturalnie kierują wybory artystów ku najbardziej archaicznym i mniej popularnym melodiom. Jeśli podczas prezentacji któryś z podmiotów przyciągnie uwagę redaktora, nagrania uzupełnia się o dodatkowe kompozycje. Po nagraniach muzycznych artyści zapraszani są na indywidualne wywiady trwające 10-20 min, podczas których pytani są o kontekst wykonywania konkretnego repertuaru, historię przekazu tradycji, pierwszych mistrzów, proces nauczania itd. Nagrania muzyczne wraz z rozmowami od lat stanowią podstawę reportaży prezentowanych na antenach Polskiego Radia (Magazyn „Źródła”, Kiermasz Pod Kogutkiem).
Każdorazowo ekipa Polskiego Radia składa się z 2-3 redaktorów muzycznych prowadzących nagrania i indagację, dwóch reżyserów dźwięku oraz jednego technika. W roku 1973 rozpoczęła pracę w redakcji muzyki ludowej Maria Baliszewska, której charyzma oraz kierunkowe wykształcenie etnomuzykologiczne pozwoliło na stworzenie profesjonalnego opisu i archiwizacji dokonywanych nagrań.
Daria Kosiek na 56. OFKiŚL w Kazimierzu
Począwszy od roku 1970 na antenach Polskiego Radia pojawiają się audycje poświęcone muzyce, a także ogólnie pojętej kulturze ludowej (kultura materialna, społeczna). Muzyka wybrzmiewająca w tych audycjach jest autentyczna, profesjonalnie opisywana, z niezbędnym kontekstem kulturowym, często wzbogacana o wywiady z artystami ludowymi. Szybko staje się to nowym standardem, który praktycznie trwa do czasów teraźniejszych. Mimo wielu wyzwań a nawet formalnej likwidacji Redakcji Muzyki Ludowej w 1982, nie zawsze przychylnej władzy i zwierzchnictwa Polskiego Radia, głównie dzięki determinacji ówczesnej kierowniczki Marii Baliszewskiej - nagrania w Kazimierzu odbywały się co roku.
W roku 1987 przywrócono Redakcję Muzyki Ludowej, która w 1994 zamieniła się w Radiowe Centrum Kultury Ludowej. To kolejne dzieło, Marii Baliszewskiej wyznaczyło nowy standard popularyzacji kultury ludowej z Polsce. Był to także kolejny znaczący krok w popularyzacji muzyki tradycyjnej. Jego głównym symbolem stał się Festiwal Folkowy Polskiego Radia Nowa Tradycja, który od 1994 stał się kołem zamachowym w popularyzacji zarówno tradycji in crudo jak i opracowywanym na nowo mediom ludowym. Od tej pory Polskie Radio a w szczególności Radiowe Centrum Kultury Ludowej, prezentuje zarówno autentyczne nagrania powstałe podczas Festiwalu w Kazimierzu lub podczas wyjazdów terenowych jak i nowoczesne aranżacje muzyki ludowej, prezentujące najróżniejsze style i gatunki, często powstające we współpracy z redaktorami Polskiego Radia rejestracje najwybitniejszych tradycyjnych kapel i śpiewaków, układane według regionów, a także „portrety” poświęcone wyróżniającym się zespołom i solistom.
Uczestnicy OFKiŚL 2021
Począwszy od roku 1970 w nagraniach jako redaktorzy Polskiego Radia brali udział: Barbara Krasińska, Marian Domański, Maria Baliszewska, Anna Szotkowska, Małgorzata Jędruch, Halina Drabik, Anna Szewczuk, Piotr Kędziorek , Elżbieta Strzelecka, Kuba Borysiak, Magdalena Tejchma, Piotr Dorosz, Aleksandra Stec.
Za realizację dźwięku odpowiadali: Tadeusz Kwiecień, Andrzej Zygierewicz, Kazimierz Marcinkowski, Lech Dudzik, Joanna Hankowska, Janusz Nowak, Leszek Wójcik, Andrzej Lipiński, Andrzej Solczak, Fryderyk Babiński, Zbigniew Kusiak, Joanna Jaśkiewicz, Gabriela Blicharz, Tadeusz Mieczkowski, Ewa Guziołek-Tubelewicz, Paweł Miłoszewski, Joanna Szczepańska-Antosik, Michał Bereza.
***
Tytuł audycji: Źródła
Poprowadzi: Magdalena Tejchma
Data emisji: 15.10.2026
Godzina emisji: 12.00
