Powieści na antenie

"Wyrok na Franciszka Kłosa"

Ostatnia aktualizacja: 09.09.2022 11:30
Od poniedziałku, 5 września, w cyklu "To się czyta latem" przypominaliśmy powieść Stanisława Rembeka - jednego z najwybitniejszych polskich prozaików XX wieku - pt. "Wyrok na Franciszka Kłosa". Wybrane fragmenty książki zaprezentował Sławomir Orzechowski.
Sławomir Orzechowski
Sławomir OrzechowskiFoto: Cezary Piwowarski/Polskie Radio

"Wyrok na Franciszka Kłosa", utwór napisany w 1947 roku, jest jednym z pierwszych w polskiej literaturze powojennej poświęconych problemowi zdrady i kolaboracji. Akcja powieści rozgrywa się podczas okupacji niemieckiej w bliżej nieokreślonym miasteczku pod Warszawą. Inspiracją książki była historia autentycznego policjanta z Grodziska Mazowieckiego, który został stracony z wyroku Polskiego Państwa Podziemnego.

Pierwszego wydania książki w niewielkim nakładzie podjęło się prywatne wydawnictwo Eugeniusza Kuthana, drugie, pełniejsze ukazało się nakładem Wydawnictwa PAX w 1956 roku. W roku 2000 Andrzej Wajda nakręcił film na jej podstawie, zachowując ten sam tytuł co powieść Rembeka. W roli Franciszka Kłosa wystąpił Mirosław Baka.

Najnowsze wydanie powieści zawdzięczamy Państwowemu Instytutowi Wydawniczemu i przygotowanej przez prof. Macieja Urbanowskiego edycji "Dzieł zebranych" Stanisława Rembeka. Teksty zostały opracowane tak, by wyeliminować wcześniejsze pomyłki edytorskie oraz ingerencje redaktorskie i cenzorskie.

Na antenie Programu 2 Polskiego Radia fragmenty powieści czytał Sławomir Orzechowski.


Posłuchaj
10:28 Dwójka to się czyta latem 5.09.2022.mp3 Stanisław Rembek "Wyrok na Franciszka Kłosa", czyta Sławomir Orzechowski - fragm. 1. (To się czyta latem/Dwójka)

09:23 To się czyta latem Dwójka 6 wrzesień 2022 11_02_04.mp3 Stanisław Rembek "Wyrok na Franciszka Kłosa", czyta Sławomir Orzechowski - fragm. 2. (To się czyta latem/Dwójka)

09:47 To się czyta latem Dwójka 7 wrzesień 2022 11_00_37.mp3 Stanisław Rembek "Wyrok na Franciszka Kłosa", czyta Sławomir Orzechowski - fragm. 3. (To się czyta latem/Dwójka)

10:35 Dwójka to się czyta latem 8.09.2022.mp3 Stanisław Rembek "Wyrok na Franciszka Kłosa", czyta Sławomir Orzechowski - fragm. 4 (To się czyta latem/Dwójka)

09:52 Dwojka To sie czyta latem 2022_09_09-11-03-06.mp3 Stanisław Rembek "Wyrok na Franciszka Kłosa", czyta Sławomir Orzechowski - fragm. 5 (To się czyta latem/Dwójka)

    

***

Tytuł audycji: To się czyta latem

Daty emisji: 5-9.09.2022

Godzina emisji: 11.00

Przygotowała: Elżbieta Łukomska

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

"Szew za igłą". Niezwykłe rodzinne ścieżki

22.03.2022 17:30
- Po śmierci babci dostałam plik listów od mamy, to najbardziej mnie zainspirowało do napisania tej książki, był to przełomowy moment w moim życiu. Dziadek był postacią odległą, jego portret budził moje zainteresowanie, ale nie wiedziałam, co z nim zrobić. Postanowiłam odtworzyć jego życiorys, wtedy naprawdę go poznałam - mówiła na antenie Dwójki Marta Hożewska, autorka książki "Szew za igłą".
Autorka książki Szew za igłą odczytuje listy dziadka i wyrusza w podróż jego śladem
Autorka książki "Szew za igłą" odczytuje listy dziadka i wyrusza w podróż jego ślademFoto: Pixabay.com
Posłuchaj
20'36 "Szew za igłą". Niezwykłe rodzinne ścieżki (Wybieram Dwójkę)
więcej
  • Podróż przez Europę ogarniętą II wojną światową - na kartach książki "Szew za igłą", do której sięgnęliśmy podczas audycji, znaleźć można pełną niezwykłych wydarzeń historię.
  • O książce rozmawialiśmy z jej autorką - Martą Hożewską.

Trauma, która powraca

Pisarka mówiła o wysiłku, jaki był potrzebny przy pracy nad książką. - Realia życia w Mirandzie szczególnie tego wymagały, byłam w archiwum tego hiszpańskiego obozu. Bardzo emocjonujące było poznanie szczegółów tego feralnego lotu, w którym zginął mój dziadek. To był pierwszy dzień nalotów na Drezno, zabrakło koordynacji i do zderzenia samolotów doszło jeszcze w Anglii, bardzo niedaleko od lotniska - powiedziała Marta Hożewska.

Dodała, że jej książka miała być pewnym zamknięciem rodzinnej opowieści. - Mój dziadek nie miał pogrzebu, traktowałam ją jako swego rodzaju świeczkę na grobie, którego nie było. Jednak okazało się, że jestem naiwna, bo myślałam, że ta trauma się już nie powtórzy, a widzimy, co teraz się dzieje - zaznaczyła.

Europa ze Wschodu na Zachód

Jak czytamy w opisie książki: autorka "(...) stopniowo odkrywa pełną niedomówień i tajemnic historię życia swojego dziadka, radiotelegrafisty w Dywizjonie 300. W wyniku wojennej zawieruchy przemierzał Europę od Drohobycza, poprzez Lwów, Split, Marsylię, Belfort, Winterthur, Le Perthus, aż trafił do obozu koncentracyjnego w Miranda de Ebro w Hiszpanii. Po zwolnieniu z obozu przedostał się do Anglii, gdzie zginął w katastrofie lotniczej. Autorka odczytuje listy dziadka i zszywa je z informacjami odnalezionymi podczas podróży jego śladem". Całości dopełniają piękne fotografie z archiwum rodzinnego. 


Posłuchaj
17:10 2022_03_22 16_23_45_PR2_Wybieram_Dwojke.mp3 "Szew za igłą". Niezwykłe rodzinne ścieżki (Wybieram Dwójkę)

 

***

Tytuł audycji: Wybieram Dwójkę

Prowadził: Jakub Kukla

Gość: Marta Hożewska (autorka książki "Szew za igłą")

Data emisji: 22.03.2022

Godzina emisji: 16.25

mo

Czytaj także

Stanisław Rembek – przywracanie należnego mu miejsca

31.07.2022 14:06
Dlaczego Stanisław Rembek nie zajmuje należnego mu miejsce na Parnasie polskiej literatury? Czym wyróżnia się jego dziennik z lat II wojny światowej? Jaka jest geneza powieści "Wyrok na Franciszka Kłosa"? O tym wszystkim w "Trójce literackiej" Tomasz Zapert rozmawiał z profesorem Maciejem Urbanowskim. 
Stanisław Rembek
Stanisław RembekFoto: Polona

Rok temu ukazały się trzy pierwsze tomy "Dzieł zebranych" Stanisława Rembeka, niedawno – kolejne trzy. Przygotował je do druku historyk literatury polskiej prof. Maciej Urbanowski, krytyk literacki, edytor, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Można powiedzieć, że w ten sposób dopiero teraz rozpoczął się proces przywracania Rembekowi należnego mu miejsca w historii polskiej literatury XX wieku.

Wśród wielu utworów Stanisława Rembeka na szczególną uwagę zasługują dwie powieści wydane jeszcze w latach 30. XX w.: na poły autobiograficzny "Nagan", łączący wątki osobistego życia bohaterów z autentycznym tłem wojennych wydarzeń na froncie rosyjskim w roku 1919 oraz "W polu", ukazująca dzieje walki i odwrotu polskiego oddziału piechoty, zmagającego się z okrucieństwem i grozą wojny aż do tragicznego końca. Autor brał aktywny udział w wojnie polsko-bolszewickiej – jako kanonier 10. Kaniowskiego Pułku Artylerii Polowej był jej uczestnikiem od sierpnia 1919 do stycznia 1921. Wojenne wydarzenia odcisnęły piętno na całej jego twórczości, w której z niespotykanym wcześniej w literaturze polskiej realizmem opisywał frontową rzeczywistość.

W czasach II Rzeczypospolitej jego utwory były nagradzane i doceniane przez tak wybitnych krytyków, jak Karol Irzykowski, Julian Krzyżanowski czy Kazimierz Wyka. Maria Dąbrowska zgłosiła go do nagrody "Wiadomości Literackich", stawiając twórczość Rembeka wyżej od prozy Ericha Marii Remarque'a. Niestety: 1 września 1939 roku i wszystko, co się potem działo, pokrzyżowało, jego dalsze plany literackie.

Przeczytaj także

– Nawet wśród studentów polonistyki i akademików Stanisław Rembek nie jest nazwiskiem oczywistym. Także pewnie dlatego, że w przypadku starszych pokoleń nie widniał w spisach lektur na polonistyce – był pisarzem po prostu nieobecnym – mówi rozmówca Tomasza Zaperta, prof. Maciej Urbanowski. – Pytanie o przyczyny tej nieobecności? Różne są odpowiedzi: jedną jest to, że najważniejsze swoje Rembek książki poświęcał wojnie roku 1920. Inna odpowiedź mówi o tym, że ukazywał w krytycznym świetle Rosję i Rosjan. Pisał także o kwestiach zdrady, kolaboracji, a więc tematach niewygodnych w okresie PRL-u. A fakt, że przez dłuższy czas był związany z wydawnictwem PAX również nie ułatwiało wejścia na literackie salony czy to PRL-u, czy to opozycji – wylicza.

– Takie mozolne powracanie Rembeka, przypominanie jego tekstów, z których część pozostała zagrzebana w czasopismach, część, a nawet cała powieść, w rękopisach, to jest praca adekwatna do jego miejsca. Bo uważam, że jest to jeden z naszych najciekawszych, najważniejszych prozaików międzywojennych i powojennych – dodaje.

Wyrok na Franciszka Kłosa/YouTube TVP Historia

Posłuchaj
52:54 2022_07_31 14_06_54_PR3_Trojka_Literacka.mp3 Stanisław Rembek - twórca niedoceniany, bo nieznany (Trójka literacka)

 

***

Tytuł audycji: Trójka literacka
Prowadzi: Tomasz Zapert
Gość: prof. Maciej Urbanowski (historyk literatury polskiej, krytyk literacki, edytor, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego)
Data emisji: 31.07.2022
Godzina emisji: 14.06

pr