Radiowe Centrum Kultury Ludowej

Chanuka

Ostatnia aktualizacja: 10.12.2020 18:00
Inaczej Poświęcenie lub żydowskie Święto Świateł, Chanuka jest świętem mocno zakorzenionym w najdawniejszej historii Żydów, obchodzonym na pamiątkę ich buntu i zbrojnego powstania przeciwko syryjskim Seleucydom, którzy zwłaszcza za panowania Antiocha IV Epifanesa (175-164 p.n.e.) podbili państwo żydowskie, tępili bezwzględnie tradycje, obrzędy religijne i bezcześcili miejsca święte. 
zdjęcie ilustracyjne
zdjęcie ilustracyjneFoto: Shutterstock/ Chris Parypa Photography

Abyśmy zawsze dodawali sobie światła w życiu, cieszyli się Chanuką i oczekiwali cudów. A frejliche Chanuke!, współczesne życzenia chanukowe


Saulecydowie dopuścili się nawet profanacji Świątyni Jerozolimskiej (pierwszej). Splądrowali i ograbili jej wnętrze ze wszystkich cennych przedmiotów i uczynili z niej przybytek kultu Zeusa. Powstanie, a właściwie wojna religijna, w obronie wiary i świętych obrzędów prowadzona głównie przez Hasmodejczyków pod przywództwem Judy Machabeusza, w 165 r. p.n.e., uwieńczone zostało wielkim zwycięstwem Żydów.

W odzyskanej Jerozolimie przystąpiono natychmiast do renowacji i rytualnego oczyszczenia Świątyni, mającego przywrócić należne jej sacrum zgodne z zasadami prawa Mojżeszowego. Do tego konieczny był nowy, odtworzony ołtarz - stół ofiarny i ogień przez osiem dni płonący w menorze - siedmioramiennym świeczniku świątynnym, zaopatrzonym w naczynka - kaganki z najczystszą oliwą specjalnego tłoczenia. W zdewastowanej świątyni znaleziono jednak jeden tylko mały dzbanek, z nienaruszoną pieczęcią arcykapłana, a to gwarantowało, że znajduje się w nim rytualnie czysta oliwa. Zawartość dzbanka wystarczyć mogła jednak na utrzymanie świętego ognia tylko przez jeden dzień.
I wtedy stał się cud - cud oliwy, opisywany w różnych przechodzących z pokolenia na pokolenie przekazach. Ta niewielka ilość oliwy, nadprzyrodzonym sposobem, wystarczyła na rozświetlanie menory przez całe osiem dni, czyli czas konieczny dla całkowitego oczyszczenia zbezczeszczonej przez Syryjczyków świątyni.

Żydowski historyk Józef Flawiusz tak oto opisywał wznowienie ofiar w świątyni i chanukowe świętowanie: Przez osiem dni świętował Juda wespół z obywatelami na cześć wznowienia ofiar w świątyni. Nie odmówił im żadnej uciechy, raczył ich kosztownymi i wspaniałymi ofiarami, Boga czcił pochwalnymi pieśniami do wtóru harf, a ludowi rozweselał serca. Tak wielką radością napełniało ich to przywrócenie dawnych obyczajów i nadspodziewane odzyskanie swobody służby Bożej po tak długiej przerwie, iż ustanowili prawo, żeby ich potomkowie co roku przez osiem dni święto wali na pamiątkę wznowienia obrzędów w świątyni. Od owego czasu zachowujemy to święto, nazywając je świętem Świateł; miano to pochodzi, jak sadzę, stąd, że wtedy zabłysła nam ta swoboda kultu, gdyśmy zgoła nie mogli się jej spodziewać (Dawne dzieje Izraela, XII, 7.7).

Wśród praktykujących wyznawców religii mojżeszowej, w rodzinach o żydowskich korzeniach, po dzień dzisiejszy obchodzi się Chanukę - Święto Świateł, i to nie tylko w synagodze, ale także w zaciszu domowym jako pogodne święto pełne rodzinnego ciepła. Zgodnie z tradycją Chanuka rozpoczynające się 25. dnia miesiąca Kiszew, a jej obchody, także te domowe, trwają osiem dni. 

Jest to święto ruchome. W bieżącym 2020 roku świętowanie Chanuki rozpoczyna się 11 grudnia i trwać do 18 grudnia (według kalendarza gregoriańskiego). Przez osiem kolejnych dni, wczesnym wieczorem, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda, domownicy gromadziċ się będą wokół świecznika - menory i zapalać na nim chanukowe lampki (każdego wieczora jedną/ ze słowami: 

Bądź błogosławiony Panie, Boże nasz, Królu Wszechświata, który uświęciłeś nas swymi przykazaniami i poleciłeś nam zapalać światła na Chanukę.

Chanuka to pora spotkań w gronie rodziny i przyjaciół, pora przyjęć i biesiad. Pora dobrego jedzenia i obfitego gościnnego stołu zastawionego różnymi przysmakami, takim np. jak klops i pieczeń wołowa, pieczony i wędzony drób, rozmaite placki i placuszki, z kartofli lub sera, smażone na oleju lub gęsim smalcu, pikantne racuchy z chałki z dodatkiem czosnku, słodkie rogaliki i pączki nadziewane marmoladą lub konfiturami (sufganijot), sernik na kruchym spodzie i wiele innych specjałów tradycyjnej kuchni żydowskiej. 

Na spotkania i domowe ośmiodniowe obchody chanukowe zawsze z niecierpliwością czekają dzieci i bardzo się z nimi cieszą. Każdego wieczoru bowiem czekają nie miłe niespodzianki: dostają słodycze, lub drobne pieniądze, które niegdyś zwyczajowo przeznaczone bywały na prezent dla nauczyciela w hederze, a obecnie mogą być wydawane na dowolne cele i zgodnie z własnymi upodobaniami.
Nikt nie wzmaga od dzieci aby w Chanukę przykładały się do nauki ani do innych swoich, zwykłych, codziennych obowiązków i zajęć. Mogą więc cały ten czas przeznaczyć na zabawę, rozrywki, na słuchanie, opowieści o dawnych czasach, w które zwykle wplatane są - przystępnie - wątki historyczne i na różne inne przyjemności.

* Od stuleci obchody i ceremonie chanukowe, dawne i współczesne, charakteryzują się ciągłością idei i postaw. I to zarówno te celebrowane w synagodze, w miejscach publicznych - np. w Sejmie RP, gdzie na początku naszego stulecia, celebrowana była uroczystość zapalania chanukowych świateł z udziałem prezydenta Rzeczypospolitej i delegacji żydowskich - czy też w domu i rodzinnym gronie. Są wyznaniem wiary w Boga, w moc, sprawiedliwość i opiekę bożą. Są wyrazem nadziei że trudy i cierpienia, ludzkie zostaną wynagrodzone. Przebiegają w atmosferze pojednania, harmonii, pokoju, wzajemnej serdeczności i miłości, czego symbolem są zapalane co roku chanukowe światła i słowa jednego z trzech modlitewnych błogosławieństw.

Błogosławiony jesteś Ty Haszem, nasz Bóg, który dał nam dożyć i utrzymywał nas i doprowadził do tego czasu.

dr Barbara Ogrodowska

***

Więcej artykułów w dziale "Świętujemy".


Czytaj także

Niedziela Palmowa

Ostatnia aktualizacja: 28.03.2021 00:00
W całej Polsce w Niedzielę Palmową we wszystkich kościołach, na każdym nabożeństwie święci się palmy, zaś po sumie (głównym nabożeństwie niedzielnym) odbywają się uroczyste procesje z palmami.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielki Tydzień

Ostatnia aktualizacja: 29.03.2021 00:00
W przeszłości w Wielką Środę, Wielki Czwartek lub nawet w Wielki Piątek w całej niemal Polsce odbywały się judaszki...
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jom Kipur. Dzień pokuty i pojednania z Bogiem

Ostatnia aktualizacja: 15.09.2021 00:01
Święto Joma, przez polskich Żydów zwane także Sądnym Dniem, jest jednym z najważniejszych i najbardziej uroczystych religijnych świąt żydowskich o charakterze pokutnym.
rozwiń zwiń