Zacznijmy od faktów: Michał Oksiński, wcześniej niekarany 24-letni Polak z Ostrowca Świętokrzyskiego, z legalnie posiadanego amerykańskiego karabinu AR-15 najpierw zastrzelił w domu rodzinnym rodziców i siostrę, a potem zabił na rynku w Krakowie jeszcze sześć osób i ranił piętnaście. Liczba jego ofiar byłaby prawdopodobnie znacznie większa, gdyby nie błyskawiczna i brawurowa interwencja policjantów, którzy z narażeniem życia zdołali go obezwładnić.
Światopogląd i motywy Michała Oksińskiego nie zostały dotąd jednoznacznie ustalone przez śledczych, a ich identyfikację utrudnia fakt, że zamachowiec zmarł w szpitalu na skutek ran odniesionych podczas interwencji policji. Minister Sprawiedliwości i Minister Spraw Wewnętrznych publicznie wspomnieli już jednak, że zebrane materiały sugerują możliwe fascynacje prawicowym ekstremizmem - i że wątek ten jest analizowany przez śledczych.
Tymczasem po 7 listopada social media, a zwłaszcza X Elona Muska, zalały dziesiątki absurdalnych teorii dotyczących przyczyn i przebiegu tragicznych wydarzeń z Krakowa - multiplikowane i rozsiewane przez zorganizowane sieci.
Zyskujące dużą popularność wpisy jak w obcojęzycznych tak i polskojęzycznych "soszalach", mówiły między innymi, że:
- zamachowiec był Ukraińcem ; amerykańskim najemnikiem walczącym dla Ukrainy ; lewicowym ekstremistą ; gejem ; nienawidzącym chrześcijaństwo ; korzystał z broni z ukraińskiego czarnego rynku (jedno lub więcej z powyższych, występowały w różnych kombinacjach);
- zamach w Krakowie został zorganizowany przez Donalda Tuska w celu wprowadzenia stanu nadzwyczajnego i przekazania Unii Europejskiej kontroli nad Polską;
- w Krakowie nie było policji, bo premier wysłał wszystkich do Warszawy, by nielegalnie zająć Trybunał Konstytucyjny.
Te przykłady to tylko wierzchołek góry lodowej, bo podobnych piramidalnie bzdurnych teorii, często podpieranych multimediami zmodyfikowanymi z użyciem AI, krąży do dziś po social mediach znacznie więcej. Wszystkie je łączy zaś to, że jedno: winę za tragedię z 7 listopada próbują przerzucić albo na aktualne polskie władze, lu też na Kijów, Brukselę czy też mityczne "lewactwo" - rozmywając przy tym obraz i skrajnie utrudniając dotarcie do obiektywnej prawdy.
Co najstraszniejsze, szereg analiz pokazuje, że w drugim tygodniu listopada te antyunijne i antyukraińskie absurdy regularnie zyskiwały dziesiątki tysięcy polubień i wielomilionowe zasięgi. A podawane dalej były nie tylko przez sieci prorosyjskich, "konserwatywnych" i skrajnie prawicowych botów i trolli, ale również przez polskich i zagranicznych prawicowych influencerów, polityków, "niezależne media", a nawet samego właściciela Portalu Dawniej Znanego Jako Twitter Elona Muska.
Wskutek tego, w imię napędzanej klikalnością "logiki" algorytmów social mediów, w "infosferze" przekłamania na temat wydarzeń w Krakowie kompletnie zdominowały już fakty. Żeby nie być gołosłownym - zgodnie z najnowszymi doniesieniami PAP resort cyfryzacji oraz Ośrodek Analizy Dezinformacji NASK od 7 do 12 listopada zgłosiły do moderacji już blisko 2 tysiące kont rozpowszechniających fake newsy na temat wydarzeń z Krakowa - i blisko 5 tysięcy opublikowanych przez nie materiałów. Zasięg powyższych już w niedzielę szacowano zaś na blisko 200 milionów wyświetleń. A przecież mowa wyłącznie o już wychwyconych postach w najpopularniejszych społecznościowych portalach, czyli o drobnym ułamku całości tej dezinformacyjnej fali o globalnej skali.
Wicepremier Krzysztof Gawkowski wskazał przy tym na antenie Polsat News, że spośród dużych platform cyfrowych wyłącznie serwis X nie współpracował z polskim rządem przy wygaszaniu fałszywych narracji. "Tylko" i "aż", bo ponad 500 milionów aktywnych użytkowników miesięcznie wciąż czyni portal Muska jedną z najbardziej wpływowych platform medialno-komunikacyjnych na świecie - wiodącą prym zwłaszcza gdy idzie o kształtowanie socjopolitycznego dyskursu.
Dezinformacyjne "łamanie prawdy kołem" powiązane z tragedią w Krakowie, daje pewien przedsmak i zapowiedź wszystkiego, z czym Polska będzie się musiała zmagać przy okazji wyborów parlamentarnych w przyszłym roku - kluczowych dla dalszych losów kraju. Stawka będzie jednak wówczas znacznie wyższa - zatem trudno nie zakładać, że adekwatnie większa będzie też skala manipulacji.
Pozostaje mieć nadzieję, że w owym definiującym jej przyszłość momencie, Polska nie będzie znów szła w bój z dezinformacją bez miecza, tarczy i zbroi...
1. Jedną z pierwszych rozpowszechnianych teorii było rzekome powiązanie sprawcy z amerykańskimi najemnikami walczącymi po stronie Ukrainy. Jako dowód przedstawiano naszywkę z piracką flagą, która miała przypominać symbol używany przez amerykańską grupę Forward Observation Group. Tę fałszywą narrację publikowały konta na X.
2. Rosyjskie boty z sieci Matrioszka, publikowały materiały sugerujące, że sprawca był ukraińskim najemnikiem, współpracował ze Służbą Bezpieczeństwa Ukrainy lub korzystał z broni pochodzącej z ukraińskiego czarnego rynku.
3. Inne konta, powiązane z prorosyjską grupą Storm-1516, próbowały z kolei obarczać odpowiedzialnością za tragedię polski rząd i Unię Europejską. Pojawiały się sugestie, że Bruksela odpowiada za śmierć Polaków, a zamach został zorganizowany w celu przeprowadzenia politycznego przewrotu.
Wszystkie te przekazy mają wspólny mianownik: wykorzystanie tragedii do wzmacniania antyukraińskich nastrojów, podważenie zaufania do polskich instytucji i osłabienie relacji Polski z sojusznikami.
To przykład tego, jak rosyjska machina dezinformacyjna przejmuje prawdziwe wydarzenia, by budować wokół nich fałszywe historie i wykorzystywać społeczne emocje.
Eksperci NASK przeanalizowali fałszywe narracje oraz zmanipulowane zdjęcia i nagrania, które powstały z użyciem sztucznej inteligencji.
AI posłużyła do „poprawiania” zdjęć i stopklatek z nagrań. W rezultacie w obiegu pojawiały się zmodyfikowane materiały i szczegóły, których nie było w oryginalnych treściach.
W naszej analizie pokazujemy, jakie narracje rozpowszechniano w sieci i w jaki sposób narzędzia AI przyczyniły się do zwiększenia chaosu informacyjnego.
Skrajnie prawicowy radny dzielnicy Dąbrowa w Gdyni oraz administrator grupy Gdynia Info na Facebooku Mariusz Jan Frankiewicz, rozpowszechnia wygenerowane przez siebie AI fejki z ministrem Kierwińskim i zamachowcem z Krakowa.
mm