Polscy archeolodzy po ponad 100 latach weszli jako pierwsi do grobowca faraona

Polska polsko‑egipska misja archeologiczna pod kierownictwem prof. Teodozji Rzeuskiej z PAN, wróciła niedawno z Egiptu, gdzie przez prawie dwa sezony prowadziła badania jednego z najciekawszych, a jednocześnie najmniej poznanych grobowców starożytnego Egiptu – mastaby faraona Szepseskafa w nekropolii Sakkary, niedaleko Kairu w Egipcie.

To w nim spoczywał faraon. Polscy archeolodzy odkryli fragmenty sarkofagu

prof. Teodozja Rzeuska/IKŚiO PAN

„Pojawiliśmy się w Egipcie, gdyż nasz Instytut, Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych Polskiej Akademii Nauk, otrzymał propozycję pracy na tym stanowisku niezwykle prestiżowym, który pozostawał niedostępny dla archeologów przez blisko 100 lat” – mówi prof. Teodozja Rzeuska, opisując tło misji.

Grobowiec Szepseskafa – władcy z IV dynastii, który żył blisko 4500 lat temu – to niezwykła konstrukcja nazywana Mastabą Faraona (po arabsku: Mastabat el‑Fara’un). Choć faraon ten rządził w czasach, gdy wznoszono największe piramidy w Gizie, sam nie zbudował klasycznej piramidy, a swój grobowiec zrealizował w formie monumentalnej mastaby – kamiennego, prostokątnego grobowca o pochyłych ścianach.

„Niezwykle interesującym jest fakt, że faraon Szepseskaf porzucił tradycję budowania piramidy w Gizie i postanowił wznieść w Sakkarze grobowiec w formie prostokątnej budowli zwanej mastabą” – podkreślają badacze w relacjach prasowych.

W trakcie prac w sezonie 2025 archeolodzy skupili się przede wszystkim na komorze grobowej. Tu odnaleziono znaczną ilość fragmentów królewskiego, zniszczonego sarkofagu faraona – znacznie więcej, niż pierwotnie zakładano.

„Kiedy zaczęliśmy czyścić wnętrze komory grobowej, znaleźliśmy ponad 1000 fragmentów. Nasi konserwatorzy oceniają, że obecnie mamy około 70% sarkofagu. Jeszcze całość nie jest oczyszczona, zamierzamy to zrobić w przyszłym roku, więc być może fragmentów będzie jeszcze więcej” – relacjonuje prof. Rzeuska.

To odkrycie potwierdza też relacje mediów, które wskazują, że zbierane fragmenty sarkofagu umożliwiają już rozpoczęcie jego rekonstrukcji i analizę formy oraz ewentualnych dekoracji, które mogły się na nim znajdować.

Dlaczego to właśnie polska misja otrzymała dostęp do tak rzadkiego stanowiska? Prof. Teodozja Rzeuska zwraca uwagę na ugruntowaną pozycję polskiej archeologii egiptologicznej:

„Na ten sukces pracowały całe pokolenia polskich archeologów, począwszy od profesora Kazimierza Michałowskiego, twórcy Polskiej Szkoły Archeologii Śródziemnomorskiej, którzy swoją pracą i wzorową współpracą z lokalnymi archeologami wyrobili sobie opinię partnerów godnych szacunku” – podkreśla kierownik misji.

Polska misja prowadzi badania we współpracy z egipskim Ministerstwem Turystyki i Starożytności, a prace zostały wsparte również finansowo przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz darczyńców i sponsorów.

Choć misja wróciła do Polski dopiero niedawno, jej uczestnicy dopiero teraz finalizują analizę materiałów.

„Przygotowujemy raport końcowy z 2025 roku. Prawo pierwszeństwa ogłoszenia wyników należy do strony egipskiej, bo pracujemy na ich terenie i dotyczą one ich historii. Po ich ogłoszeniu będziemy mogli przedstawić nasze wyniki szerzej” – zapowiada prof. Rzeuska.

W międzyczasie misja już planuje kolejny sezon badań – m.in. kontynuację oczyszczania komory grobowej i dalsze odkrycia, które mogą rzucić światło na życie i pogrzebowego rytuały jednego z mniej znanych faraonów Starego Państwa.

pż