Nagroda im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego została ustanowiona w 2007 roku przez Instytut Polski w Kijowie. Przyznawana jest co dwa lata młodym ukraińskim twórcom i twórczyniom za konsekwencję drogi twórczej, innowacyjność metod oraz uniwersalność przesłania. Choć stanowi narzędzie polskiej dyplomacji kulturalnej, w jej regulaminie próżno szukać wymogu związków z Polską czy deklaracji przychylności wobec naszego kraju.
Przez niemal dwie dekady wyróżnienie trafiło do najwybitniejszych głosów współczesnej literatury ukraińskiej, takich jak Serhij Żadan, Sofija Andruchowycz, Tania Malarczuk czy tragicznie zmarła w 2023 roku Wiktoria Amelina.
Trójka niezwykłych finalistów
Obrady tegorocznego jury, w którym zasiadł Marcin Gaczkowski, wzbudziły pewne dyskusje ze względu na fakt, że w ścisłym finale znalazło się wyłącznie trzech mężczyzn. Choć głosowanie pozostało tajne, juror podkreśla, że była to trójka absolutnie wyjątkowa.
Obok zwycięzcy nominowani zostali:
Artur Droń – niespełna 26-letni prozaik i poeta, uznawany przez wielu za faworyta. To weteran wojny rosyjsko-ukraińskiej, który został zwolniony ze służby po odniesieniu ciężkich ran.
Walerij Puzik – wszechstronny artysta łączący poezję, prozę i malarstwo (polscy czytelnicy mogą znać jego książkę Łowcy szczęścia wydaną przez Pogranicze). Swoje utwory pisał w skrajnie trudnych warunkach – w okopach, bezpośrednio na „linii zero”.
Laureatem 10. edycji nagrody, ogłoszonym 14 listopada w Kijowie, został Myrosław Łajuk – pisarz znany w Polsce m.in. z poruszającego reportażu "Bachmut".
Nagroda w cieniu wojny
Wojenne realia odcisnęły piętno także na samym wymiarze praktycznym nagrody. Jej elementem jest kilkumiesięczne stypendium twórcze w Polsce, z którego jednak – jak zauważa Marcin Gaczkowski – żaden z tegorocznych finalistów nie ma obecnie możliwości w pełni skorzystać. Sam Łajuk zapowiedział, że nawet gdyby formalnie mógł opuścić kraj na tak długi czas, ważniejsze obowiązki zatrzymują go w Ukrainie.
Z kolei finansową część wyróżnienia – 5 tysięcy euro – laureat postanowił w całości przekazać na rzecz Fundacji Głosy Dzieci, niosącej pomoc najmłodszym mieszkańcom terenów przyfrontowych. Co symboliczne, Łajuk dowiedział się o działalności tej organizacji dzięki innemu z trójki finalistów, Arturowi Droniowi, który aktywnie ją wspiera.
Zdaniem Marcina Gaczkowskiego w dzisiejszej sztuce ukraińskiej nie ma już dzieła wolnego od wojny. Nawet jeśli autorzy celowo odsuwają ją na dalszy plan – by dać zmęczonym czytelnikom chwilę wytchnienia przy opowieściach o miłości, przygodzie czy czymś lżejszym – wojenna trauma i permanentny stres pozostają wyczuwalne pod powierzchnią każdego tekstu.
Więcej w załączonej rozmowie, a do odsłuchania relacji z uroczystości wręczenia nagrody zapraszamy na naszą antenę w sobotę o godzinie 22:00.