Jak podkreślali podczas uroczystości sygnatariusze listu, "Dolina Sarmacka" to projekt o charakterze klastrowym, łączący muzea, których celem jest wspólne działanie na rzecz rozwoju dziedzictwa i kultury okresu I Rzeczypospolitej. Powołanie "Doliny Sarmackiej" pozwoli na stworzenie pełnego, wielowymiarowego obrazu życia w XVI-XVIII wieku.
Symboliczna data utworzenia "Doliny Sarmackiej"
Stronami porozumienia są:
- Muzeum–Zamek w Łańcucie,
- Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku,
- Muzeum Historyczne w Sanoku,
- Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu,
- Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich,
- Zespół Pałacowo-Parkowy w Przeworsku.
Dyrektor Muzeum-Zamku w Łańcucie dr Piotr Szopa zwrócił uwagę, że termin podpisania listu powołującego do życia "Dolinę Sarmacką" zbiega się z 370. rocznicą podpisania w styczniu 1656 r. w Łańcucie, w obecności króla Jana II Kazimierza, konfederacji w celu kontynuowania walki z potopem szwedzkim. Dokument sygnowali reprezentanci Senatu Rzeczpospolitej, najwyższych dostojników oraz wyższych dowódców armii koronnej.
Oryginalny tekst "Konfederacja Stanów Koronnych z Wojskiem Koronnym, dla Majestatu KJMci, i Całości Rzeczypospolitej Podźwignienia Uczyniona W Łańcucie. Miesiąca Stycznia. 1656" odczytał ubrany w strój z epoki Paweł Gładyś, aktor z Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie.
Pokazać potęgę i piękno I Rzeczypospolitej
Piotr Szopa, nawiązując do założeń konfederacji łańcuckiej, powiedział, że miały one służyć obronie ojczyzny, ale mówiły także o współpracy, budowaniu więzi i wspólnym działaniu. - Takie właśnie założenia ma "Dolina Sarmacka". Wspólne działanie sześciu muzeów, które razem będą nie tylko pokazywać swoje zbiory, bo robimy to na co dzień, ale pokazywać je także w ten sposób, aby prezentowały potęgę i piękno I Rzeczypospolitej. I Rzeczypospolitej w tym okresie, który część historyków nazywa sarmacką – powiedział dyrektor Muzeum-Zamku w Łańcucie.
Czytaj także:
Inicjatywę powstania "Doliny Sarmackiej" wsparł marszałek województwa podkarpackiego Władysław Ortyl, który podczas uroczystości powiedział, że w regionie są podejmowane różnego rodzaju działania, które powinny służyć dobru Podkarpacia - "naszej ojczyzny". - Powstaje nowa marka na kulturalnej mapie dziedzictwa Podkarpacia – "Dolina Sarmacka", klaster, a właściwie działanie, które będzie miało charakter sieciowy, będzie taką wspólną opowieścią o I Rzeczpospolitej – zauważył samorządowiec.
Nawiązał m.in. do języka, w jakim została spisana konfederacja, "który z dużą czcią i z pełną atencji uwagą poświęcał sprawom ojczyzny". Dodał, że i współcześnie nasz język ojczysty powinien być elegancki, pozbawiony wulgaryzmów. - To wszystko powinno być na uwadze tej ważnej inicjatywy, która ma stworzyć sieciową opowieść, przypomnienie historii arystokratów, magnaterii, mieszczaństwa, działań, które w jakiejś dużej części (...) działy się w tej części Polski – zauważył Ortyl.
Szeroki zakres współpracy między muzeami
W myśl zapisanych w liście deklaracji współpraca w ramach "Doliny Sarmackiej" ma obejmować prowadzenie wspólnych badań naukowych, organizowanie konferencji i sympozjów, wymianę doświadczeń w pozyskiwaniu grantów krajowych i zagranicznych, a także tworzenie innowacyjnych programów edukacyjnych i wystawienniczych oraz katalogowanie i inwentaryzację zbiorów i wspólnych publikacji z zakresu historii i muzealnictwa.
- Działania te mają na celu stworzenie wielowymiarowej opowieści o fenomenie sarmackiej Rzeczypospolitej. Każda z placówek wnosi do projektu unikalną narrację, tworząc kompletną panoramę polskiej historii – podkreślali sygnatariusze porozumienia.
Sarmackie dziedzictwo Podkarpacia
Na przykład arystokrację i blask magnackich rezydencji przybliżą muzea w Łańcucie, Przeworsku, Jarosławiu czy Przemyślu, które zaprezentuje także historię administracji państwowej. Dyrektor Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej w Przemyślu Jan Jarosz zwrócił uwagę, że historia I Rzeczpospolitej na terenie obecnego woj. podkarpackiego jest bogata we wspaniałe, ale i dramatyczne wydarzenia. Na tym terenie znajdują się wspaniałe zabytki, dwory, ogrody, założenia pałacowo-parkowe. Z tymi ziemiami związane także były zasłużone dla ojczyzny rody, których przedstawiciele wnieśli duży wkład w budowę Rzeczypospolitej, myśl naukową, działania polityczne. Dodał, że ze swoim zastępcą znaleźli ponad 400 takich nazwisk rodów szlacheckich i mieszczańskich.
Jak mówił, o tym wszystkim trzeba opowiadać szczególnie młodemu pokoleniu, ale także starszym. Będą zatem prowadzone działania edukacyjne, "które będą obejmowały nie tylko historię tych ziem, ale też poczucie dumy z tej tradycji".
Porozumienie zakłada także m.in. organizowanie wspólnych wystaw, które byłyby "wędrującymi" pomiędzy poszczególnymi muzeami. Jedna z nich pokazywałaby portret sarmacki. - To jest okazja do tego, żeby promować woj. podkarpackie. To miejsce, gdzie właśnie sarmacja bardzo dobrze się rozwijała. Myślę, że powstanie produkt turystyczny, bo będą to także okazje do pokazów grup rekonstrukcyjnych ważnych wydarzeń z historii Rzeczypospolitej, które miały miejsce w różnych częściach naszego województwa – zaznaczył Jarosz.
Mieszczańsko-kupiecki Jarosław i królewski Sanok
Z kolei o mieszczaństwie, handlu i roli kupców w dawnej Polsce opowiadać będzie Muzeum w Jarosławiu. Kierownik Działu Edukacji i Upowszechniania w jarosławskim muzeum Piotr Kaplita zauważył, że Jarosław wpisuje się w kontekst konfederacji łańcuckiej i działań w obronie ojczyzny w czasie potopu szwedzkiego. Jak wyjaśnił, Włoch Wilhelm Orsetti, któremu muzeum mieszczące się w Kamienicy Orsettich "zawdzięcza piękną bryłę", pożyczył polskiemu królowi w czasie potopu szwedzkiego "ogromną sumę 553 tys. 444 zł, które pomogły Rzeczypospolitej wypędzić najeźdźcę".
Kamienica, w której siedzibę ma muzeum, została wybudowana w XVI w., a po jej zakupie ok. 1630 r. przez pochodzącego z Lukki we Włoszech Wilhelma Orsettiego, który działał już w Polsce (m.in. w Krakowie) jako kupiec i bankier, przeszła gruntowną przebudowę. Stała się najpiękniejszą kamienicą w mieście i jego wizytówką. Uznawana jest za jedną z najpiękniejszych późnorenesansowych kamienic mieszczańskich w Polsce.
Pełne spektrum społeczne obrazu sarmackiej Rzeczypospolitej domkną sanocki zamek królewski wraz z największym w Polsce skansenem.
***
PAP/Piotr Grabka
