12 marca 1931 roku w Starym Sączu urodził się Józef Tischner, jeden z najważniejszych polskich filozofów XX wieku, kapłan, publicysta i duszpasterz. Dorastał w domu, w którym ważne były zarówno edukacja, jak i wrażliwość na sprawy społeczne. Do krakowskiego seminarium duchownego wstąpił jako dziewiętnastolatek, po pierwszym roku studiów prawniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Decyzja ta nie była dla rodziny oczywista.
>>> CYKL DWÓJKI: "Wszystkie prawdy Józefa Tischnera" <<<
Duszpasterz z przekonania
"Mama przyjęła decyzję Józia z głęboką wiarą, uważając, że powołanie kapłańskie jest czymś wyjątkowym i zaszczytnym. Tata akurat w tej kwestii był bardziej pragmatyczny i obawiał się o przyszłość syna w trudnych, stalinowskich czasach. Uważał, że Józiu jako ksiądz »wchodzi pod koła pociągu«" – wspominał Kazimierz Tischner.
Święcenia kapłańskie przyjął 26 czerwca 1955 roku z rąk biskupa Franciszka Jopa. W seminarium słuchał wykładów z etyki społecznej młodego księdza Karola Wojtyły. Wkrótce rozpoczął intensywną drogę naukową. Studiował filozofię w Warszawie i w Krakowie, był uczniem Romana Ingardena, interesował się zwłaszcza filozofią niemiecką, w tym myślą Edmunda Husserla. Wykładał w krakowskim seminarium duchownym, na Papieskiej Akademii Teologicznej, a także w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej i na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Gdy w wyborach na rektora Papieskiej Akademii Teologicznej uzyskał najwięcej głosów, odmówił przyjęcia funkcji – jak tłumaczył, woli myślenie niż administrację.
>>> Serwis specjalny poświęcony ks. Tischnerowi <<<
Filozof "Solidarności"
Jesienią 1981 roku został kapelanem I Zjazdu NSZZ "Solidarność". Rok wcześniej wygłosił w katedrze na Wawelu kazanie, które przeszło do historii.
"Solidarność, ta zrodzona z kart i ducha Ewangelii, nie potrzebuje wroga lub przeciwnika, aby się umacniać i rozwijać. Ona się zwraca do wszystkich, a nie przeciwko komukolwiek" – mówił 19 października 1980 roku. – "Przeżywamy dziś niezwykłe chwile. Ludzie odrzucają maski z twarzy, wychodzą z kryjówek, ukazują prawdziwe twarze. (…) Każdy chce być nazwany swoim własnym imieniem" - kontynuował.
Kazanie to stało się fundamentem słynnego eseju "Etyka solidarności", jednego z najważniejszych tekstów filozoficznych w powojennej Polsce.
Czytaj także:
Filozofia z góralskim uśmiechem
Józef Tischner był filozofem wymagającym i zarazem niezwykle przystępnym. Potrafił mówić o sprawach trudnych językiem codziennym, często z poczuciem humoru. Leszek Kołakowski pisał o nim: "Bardzo rzadko można chyba spotkać kapłana prawdziwego, Bogu oddanego kapłana z takim jak Tischner zmysłem humoru. Zarówno jego sławne gadki góralskie i porzekadła, jak też reakcje na wszelkie sytuacje ludzkie, kłopoty i zdarzenia pełne były spontanicznego humoru, który czasem samego Pana Boga nie oszczędzał. Łączył ów humor z niezłomną wiarą chrześcijańską, a to – jak wszyscy wiemy – łatwe nie jest".
Religijność i tęsknota
W swoich wykładach Tischner często analizował polską religijność. W jednym z tekstów pisał: "W Polsce mamy przede wszystkim do czynienia z religijnością romantyczną. W religijności romantycznej na rozmaite sposoby jest odmieniane doświadczenie tęsknoty. Romantyk tym się charakteryzuje, że tęskni. I to bardzo tęskni".
Dodawał przy tym z właściwą sobie ironią: "Kiedyś wykryłem, że nie ma piekła, są tylko masochiści. Poślesz masochistę do nieba – już jest nieszczęśliwy".
Człowiek między Kościołem a światem
Tischner był postacią niejednoznaczną, dla wielu inspirującą, dla innych kontrowersyjną. Miał oddanych przyjaciół, ale także krytyków w środowisku kościelnym.
"Brat faktycznie ciągle doświadczał troski i wsparcia ze strony instytucji kościelnych (…) mimo to krąg osób nastawionych do niego podejrzliwie coraz głośniej krzyczał, zamiast rozmawiać merytorycznie o jego nauczaniu" – wspominał jego brat, Kazimierz Tischner.
Jego książki – m.in. "Świat ludzkiej nadziei", "Myślenie według wartości", "Filozofia dramatu" czy "Historia filozofii po góralsku", przyciągały czytelników właśnie tym, że filozofia stawała się w nich rozmową o ludzkim doświadczeniu.
Odszedł 28 czerwca 2000 roku w Krakowie. Miał 69 lat. Został pochowany w Łopusznej na Podhalu – miejscu, które było mu szczególnie bliskie.
***
Józef Tischner:
- Józef Tischner - ksiądz, filozof i teolog, eseista, autor książek: "Świat ludzkiej nadziei", "Nieszczęsny dar wolności" i "Historii filozofii po góralsku".
- Był jednym z najbardziej twórczych współczesnych myślicieli polskich.
- Mówił o sobie: "czasami się śmieję, że najpierw jestem człowiekiem, potem filozofem, potem długo, długo nic, a dopiero potem księdzem".
- Powtarzał, że nasze człowieczeństwo jest podstawą wszystkich innych funkcji, jakie pełnimy. Jedną z kluczowych kategorii w filozofii człowieka, której nauczał, było "spotkanie" z drugim człowiekiem: relacja z nim, otwartość na niego i odpowiedzialność za niego.
- W nauczaniu księdza Tischnera etyka nie była systemem abstrakcyjnych norm, ale właśnie sposobem doświadczania człowieka przez człowieka.
***
PAP/IAR/PolskieRadio/ZChowaniec
