Architekt, rzeźbiarz, grafik i inżynier pracujący nad jednym projektem. Dziś takie podejście wydaje się naturalne. W Polsce lat 50. XX wieku stanowiło jednak ważny krok w stronę nowoczesnego myślenia o projektowaniu. Właśnie na tej idei opierała się działalność Zakładów Artystyczno-Badawczych, powołanych w 1954 roku przy warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.
Ich historię przybliża wystawa zatytułowana "Zespołowość jest koniecznością naszych czasów", dla której punktem wyjścia stał się scenariusz niezrealizowanej ekspozycji z 1974 roku.
Posłuchaj w audycji "Rozmowy po zmroku" >>>
Zakłady Artystyczno-Badawcze i idea wspólnego projektowania
Zakłady Artystyczno-Badawcze powstały z inicjatywy Jerzego Sołtana, architekta, który wcześniej współpracował z Le Corbusierem, jednym z najważniejszych przedstawicieli modernizmu. – W Polsce w tym momencie nie można było wykonywać samodzielnie zawodu architekta-projektanta – przypomniała w Dwójce Jacqueline Horodyńska, kuratorka wystawy.
Jerzy Sołtan chciał stworzyć miejsce, w którym przedstawiciele różnych dziedzin mogliby wspólnie pracować nad projektami. Inspiracją była modernistyczna idea syntezy sztuk. – Jeżeli mamy coś projektować, to potrzebujemy do tego wielu specjalistów. Nie tylko architekta, ale też artysty, grafika, rzeźbiarza i osób o wykształceniu inżynierskim, technicznym – wyjaśniała gościni audycji.
Warszawianka. Projektowanie jako dzieło wspólne
Jednym z przedsięwzięć, które zapoczątkowały historię Zakładów, był projekt zespołu sportowego Warszawianka. Nie chodziło jednak wyłącznie o stworzenie budynków. Założeniem była praca nad całym otoczeniem, jego funkcjonalnością, formą przestrzenną i elementami artystycznymi. Największą siłą zespołu była natomiast różnorodność spojrzeń. Architektura nie funkcjonowała w oderwaniu od sztuk plastycznych. Z kolei rozwiązania estetyczne musiały odpowiadać konkretnym potrzebom użytkowników.
Co istotne, Zakłady Artystyczno-Badawcze były nie tylko miejscem realizacji zamówień i prowadzenia eksperymentów. Stały się ważną częścią systemu kształcenia warszawskiej ASP. Ich pracownie mieściły się przy ulicy Myśliwieckiej 8, gdzie obecnie znajdują się Wydział Wzornictwa i Wydział Architektury Wnętrz. – Studenci mieli w zasadzie wolny dostęp do tych pracowni. Mogli się nie tylko przyglądać, bo bardzo często byli włączani do tych prac – usłyszeliśmy w Dwójce.
Elementem metody Jerzego Sołtana była nowiem otwartość na dyskusję. Pomysły zgłaszane przez młodych projektantów traktowano jako pełnoprawną część procesu twórczego. – To też jest metoda pracy włączającej, integracyjnej, gdzie nie ma złych pomysłów i każdy z nich był dyskutowany – podkreślono podczas rozmowy.
***
Wystawa "Zespołowość jest koniecznością naszych czasów" przypomina rozwiązania, które dziś uznajemy za oczywiste: interdyscyplinarną współpracę, wspólne poszukiwanie pomysłów i łączenie sztuki z techniką. Ekspozycja wpisuje się w dwa ważne jubileusze: stulecie Spółdzielni Artystów ŁAD oraz 50-lecie Wydziału Wzornictwa warszawskiej ASP.
***
Tytuł audycji: Rozmowy po zmroku
Prowadzenie: Aleksandra Łapkiewicz
Goście: Jacqueline Horodyńska (kuratorka wystawy), Jolanta Gola (dyrektorka Muzeum ASP), Joanna Kania (badaczka m.in. dziedzictwa spółdzielni ŁAD)
Data emisji: 8.11.2026
Godz. emisji: 21.30
oprac. zchowaniec
