X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem

Lekcja litości

Ostatnia aktualizacja: 04.08.2017 18:39
Cóż można z kulą zrobić więcej niż tylko puścić ją kolejny raz, kolejny raz sobie ją rozkręcić i patrzeć, jak żyje dziś, na przykład – we wtorek, po 55 latach od dnia początku kuli?
Stanisław Ignacy Witkiewicz - Portret wielokrotny
Stanisław Ignacy Witkiewicz - "Portret wielokrotny"Foto: Wikimedia/domena publiczna

Otworzyłem drzwi, ustąpiły bez oporu. Nie zgaszono lampy. W jej nieubłaganym świetle rozpoznałem siebie. Rozciągnięty na wąskim żelaznym łóżku, dużo starszy, wychudzony i bardzo blady; to byłem ja, z oczyma błądzącymi po gipsowych gzymsach. Dobiegł mnie głos. – Jakie to dziwne – powiedział – jest nas dwóch i jesteśmy tym samym. Nic jednak nie dziwi w snach.

Jorge Luis Borges „Dwudziesty piąty sierpnia 1983”

Dlaczego klasycy?, pytał Zbigniew Herbert w tytule wiersza. Dlaczego stare opowieści? Żeby brać przykład i nie łkać, kiedy przyjdzie zdać sprawę ze swojej bezradności lub swojej mocy. Żeby nie zapomnieć, iż w chwili spowiedzi nie należy mysio skowytać łamiącym się głosem, wycierając lepki nos w rękaw, tylko mówić jasno, lodowato, z uniesioną głową i okiem suchym, niewzruszonym. Dlatego klasycy. Dlatego klasyka. Na przykład - „Osiem i pół”.

W środę byłem w kinie, tytuł nieistotny. Istotne, że we wtorek, z okazji 55. rocznicy dnia, w którym Federico Fellini zakończył kręcenie „Osiem i pół”, znów obejrzałem tę starą opowieść, bezlitośnie samowystarczalną, zupełnie zobojętniałą na czas. A w środę, przez dwie godziny patrząc na ekran wypchany czymś szalenie nowym, doskonale teraźniejszym, panicznie publicystycznym - osiem razy westchnąłem „Mój Boże...”. Może nawet dziewięć. Tak, dziewięć. I przez dwie godziny tyle samo razy okazało się jasne, że klasycy istnieją nie tylko po to, by uczyć niełkania, ale też, by przypominać o trudnej sztuce nieuchronnej litości, nieuchronnej, bo jakże miałem nie litować się w środę, skoro we wtorek znów widziałem sen Felliniego, sen, w którym śniący spotkał samego siebie.

Tak, we wtorek Guido Anselmi (Marcello Mastroianni), bohater „Osiem i pół”, ten biedny, rozsypany reżyser filmowy, znów próbował w secesyjnym uzdrowisku złożyć jakoś do kupy życie swoje i zarazem swój dokumentnie rozgrzebany film. Zadając szyku sławetnym czarnym kapelutkiem o lekko wywiniętym po bokach w górę rondzie, kapelutkiem, który na stu fotografiach zdobi głowę reżyserującego Felliniego – Guido w istocie znów był Fellinim, śnionym przez Felliniego, co jakby powtarza starą formułę Flauberta: „Pan Guido to ja”. Był tedy Guido Fellinim, który mocno, bardzo mocno wielbił napisane labirynty Jorge Luisa Borgesa. Wspominał o tym zauroczeniu. Mówił o hipnotycznym spokoju od urodzenia starych opowieści Borgesa, które muskają rzeczy nieusuwalnie nieuchwytne i zagadkowe jak czas, los, śmierć, mgła snów. Mówił o tajemnicach napisanych przez Borgesa obrazów, w których rzecz i jej znaczenie są jednym, a także o mocy detali, ułożonych w falujące, wiecznie migotliwe mozaiki. Mówił też: „Różnorodność jego twórczości wolę traktować nie jako mnogość wątków zachłannego, nienasyconego talentu, lecz jako tajemniczy znak niekończącej się przemiany”. W 1962 roku, kiedy kręcił „Osiem i pół”, Fellini nie mógł znać napisanego przez Borgesa grubo później drobiazgu „Dwudziesty piąty sierpnia 1983”, tego snu, gdzie Borges spotyka Borgesa w hotelowym pokoju. I nie znał też wcześniejszego, bliźniaczego snu, drobiazgu „Tamten”, kroniki rozmowy toczonej w dwóch czasach, rozmowy Borgesa z Borgesem na ławce nad brzegiem rzeki Charles w Cambridge, i zarazem w Genewie, na ławce parę kroków od Rodanu. Nie mógł tego znać Fellini, nie znał, lecz znał niepokojące moce innych snów Borgesa. Guido jest więc Fellinim, śnionym przez Felliniego, który w 1962 był rozsypany jak Guido, odwlekał początek zdjęć „Osiem i pół”, kłamał, zwodził, nie wiedział, jak zacząć, nie wiedział, jak skończyć, nie wiedział, dokąd iść, ani co uczynić z gruzem swych 43 lat życia, nie wiedział, jak te strzępy poukładać, w jaką całość, jeśli jakakolwiek całość w ogóle jest możliwa. Co robić? A cóż lepszego można zrobić ponad uciekanie w rojenia lub w pamięć? Nic. Ucieka więc tak, w rojenia i w pamięć ucieka biedny Guido Anselmi.

We wtorek, w pierwszych taktach opowieści Felliniego, błąkając się po ogrodzie uzdrowiska, znów zsunął ciemne okulary na czubek nosa i ponad nimi spojrzał na idącą trawiastym zboczem bosą piękność (Claudia Cardinale), by znów nie wiedzieć, czy to jawa, czy tylko białe widmo; realność czy iluzja. I ta niewiedza zostanie z nim do olśniewającego finału, cyrkowego przemarszu widm, co przez dwie godziny z okładem zaludniały autoironiczną opowieść Felliniego. Ten finał, jak bez mała każdy obraz „Osiem i pół” - harem Guida, jego dzieciństwo, jego rozmowa z trupem jego ojca, jego rozpacz na seansie przeglądania zdjęć próbnych, albo jego w prologu sen, kiedy przez szparę w uchylonym oknie drzwi ulatuje ze stojącego w monstrualnym korku samochodu wprost do nieba - wymaga osobnych zdań, wielu stronic. Tak jak wielu stronic wymaga zawrotna, nieusuwalna, barokowa nieuchwytność, na tym polegająca, że nie wiadomo, co jest w tej opowieści snem, a co jawą, nie wiadomo, czy przeszłość mebluje teraźniejszość, czy też na odwrót, i nie wiadomo, co jest mgłą, a co kształtem ze świata tego i z tego czasu. Nie wiadomo. Lecz zostawmy to. Zostawmy mozół szukania sensów, przesłań oraz innych tez. Jest rzecz istotniejsza. Nietykalność. Niewzruszoność.

Fellini kręci swój o sobie sen. Fellini każe Guido być wielkim demiurgiem marionetkowego teatru – bo tym właśnie, cudownymi marionetkami, są wszystkie figury „Osiem i pół”. Fellini parafrazuje klasyka i oznajmia: „Jedynym tematem mego filmu jestem ja sam”, i przez dwie godziny z okładem jest skrajnie subiektywny, doskonale pojedynczy, uporczywie odwrócony plecami do wszystkich palących problemów globu całego, do stadnych ideologii i plemiennych niepokojów. Słowem, rozmawia wyłącznie z samym sobą, przez siebie samego śnionym, i tylko o swoich intymnościach – a w efekcie tworzy opowieść o sednie rzeczywistości. O losie, o Parkach, o tym, że nic nie da się zrobić, że wszystko, co można, to pogodzić się. Po premierze powie, że „Osiem i pół” przynosi pewną odpowiedź, coś jakby ciemne pocieszenie. Powie, że trzeba „zaprzyjaźnić się z samym sobą w sposób zupełny, bez ulegania rozterkom, bez fałszywej skromności, bez obaw i bez wielu nadziei”. Ta jego odpowiedź – całe „Osiem i pół” - jest nietykalna, niewzruszona, gdyż posiada naturę kuli doskonale twardej. Cóż można ująć takiej sferze? Co i po co jej doklejać? Cóż można z kulą zrobić więcej niż tylko puścić ją kolejny raz, kolejny raz sobie ją rozkręcić i patrzeć, jak żyje dziś, na przykład – we wtorek, po 55 latach od dnia początku kuli?

Klasycy dlatego są, by uczyć się od nich niełkania i aby na ich kanwie wciąż od początku odrabiać trudną lekcję litości dla całej monstrualnej reszty dziełek sztuki, reszty, która dzień po dniu pęcznieje. Ta litość nie jest malownicza, nie jest napastliwa ani troskliwa. Nie ma w sobie nic ze sklerotycznej operetkowości, nie nadaje się też do mocarnej opery. Nie wyrywa włosów z głowy, nie karci ułomnych, nie pragnie ulżyć garbatym. Nie poucza, nie reperuje, nie chce pomagać. I, Boże uchowaj, nie stawia współczesności cenzurek przez żałosne i łatwe porównywanie współczesności z przeszłością. Nie. I nie jest na pokaz. Ta litość jest krańcowo dyskretna, taktowna, z dobrego domu, bezustannie uważająca, by nie urazić żadnej estetycznej ułomności. Zawsze z pokornie opuszczonym wzrokiem i z palcem na ustach pozwala sobie w takiej lub innej świątyni sztuki jedynie na najcichszy szept: „Mój Boże...”. I nic na to nie da się zaradzić: litość ta jest nieuchronna. Wystarczy tylko od czasu do czasu powtarzać sobie klasyków, a litość ożywa, pozwala ci odzyskać odwieczną orientację w przestrzeni smaku, więc na powrót wiesz, gdzie Rzym, a gdzie Krym. Oglądasz opowieści Kantora lub Swinarskiego, a dzień później idziesz do teatru... Mój Boże... Powtarzasz sobie Szekspira, Becketta lub Nabokova, po czym jesteś w księgarni... Mój Boże... Dzień po wirowaniu kuli „Osiem i pół” siedzisz w kinie... Mój Boże... Podobnie z malarstwem, muzyką, piosenką. I pewnie ze wszystkim właśnie tak. Wpierw klasycy, a później nieuchronne, ciche „Mój Boże...”, „Mój Boże...”, „Mój Boże...”. Nic więcej. Tylko tyle.

Zobacz więcej na temat: Federico Fellini
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Ostatnia wyprzedaż

Ostatnia aktualizacja: 30.06.2017 15:00
A co najdotkliwsze w odbiorze, frazy godne znudzonego księgowego nie-aktorzy wymrukiwali – z najgłębszych głębin serc swoich. Zapomnieli, że odkąd teatr istnieje, szczytem fałszu na scenie jest lita, wprost z życia za włosy przywleczona, goła prawda.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szlafrok mistrza

Ostatnia aktualizacja: 07.07.2017 15:00
Jest trochę tak, jakby w środku Roku Awangardy uczyli nas chodzić zwyczajnie, po ludzku. Na nogach, przodem do przodu i nie za nerwowo. Słowem - jak Pan Bóg przykazał.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Nie ma kota

Ostatnia aktualizacja: 14.07.2017 16:26
Nie ma Wolanda. Smolisty jego kocur nie siedzi na stosie ani rękopisów, diabelskim cudem ocalałych, ani zadrukowanych kartek. Nie siedzi Behemot, bo Behemota nie ma, a nie ma Behemota, gdyż nie ma kto Behemota przeczytać.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ocelot

Ostatnia aktualizacja: 21.07.2017 17:39
Oto Hamlet wchodzi na scenę z „Błyskami” Julii Hartwig w dłoni. Poloniusz stawia odwieczne pytanie i słyszy w odpowiedzi legendarny rytm, tyle że zwielokrotniony, powtórzony czterysta, może pięćset razy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Naftowa lampa w Nymburku

Ostatnia aktualizacja: 28.07.2017 16:31
Z początkiem roku 1966 wszystko jest jeszcze w miarę w porządku, a nawet ponad miarę, bo przecież wszyscy jeszcze żyją. Nic jeszcze nie pozwala myśleć o pustce. Owszem, nic.
rozwiń zwiń