Odkrycie w podziemiach Warszawy. Odnaleziono renesansowy ołtarz sprzed 450 lat

Przez dziesięciolecia pozostawały ukryte w podziemiach kościoła na warszawskim Nowym Mieście. Badacze odnaleźli fragmenty XVI-wiecznego ołtarza autorstwa Jana Michałowicza z Urzędowa. Wśród wydobytych z gruzów elementów znalazła się m.in. rzeźba przedstawiająca twarz Chrystusa. Archeolodzy szacują, że udało się odnaleźć około 20 procent renesansowego dzieła.

Prezentacja odnalezionych fragmentów renesansowego ołtarza z połowy XVI w. w podziemiach kościoła Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Warszawie.

Foto: PAP/Radek Pietruszka

W sierpniu pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków prowadzili oględziny podziemi kościoła pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Zwrócili wtedy uwagę na przechowywane tam pozostałości dawnego wyposażenia świątyni.

Do prac włączyli się dr Piotr Jamski i dr Marcin Zgliński z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. – Gdy kolega zszedł do krypty, okazało się, że są tutaj różne rzeczy. Sukcesywnie odgruzowując części podziemi, odsłanialiśmy kolejne i nagle popatrzyła na nas rzeźba z twarzą Pana Jezusa. To była wielka niespodzianka. Odgruzowywaliśmy dalej tę przestrzeń, odkrywając kolejne rzeźby – opowiadał dr Marcin Zgliński w rozmowie dla PAP.

Pozostałości renesansowego ołtarza w Warszawie

Prace prowadzone na przełomie sierpnia i września przyniosły kolejne znaleziska. Badacze ustalili, że wydobyte elementy są pozostałościami renesansowego ołtarza wykonanego z wapienia pińczowskiego. Datują go na lata około 1565–1580, a jego autorstwo przypisują Janowi Michałowiczowi z Urzędowa.

Łącznie udało się odnaleźć około jednej piątej pierwotnego dzieła. – To bardzo ważny dzień dla świata konserwatorskiego. Po 82 latach, od czasu zakończenia Powstania Warszawskiego, wciąż odkrywamy w podziemiach nowe znaleziska. Dzięki żmudnej, ale niezwykle interesującej pracy naukowo-badawczej odkryto w tym kościele niezwykłe znalezisko – mówiła podczas prezentacji Bożena Żelazowska, wiceministra kultury i generalna konserwator zabytków.

Gdzie ołtarz znajdował się przed wojną?

Odnalezienie fragmentów ołtarza było dopiero początkiem prac. Historycy sztuki zaczęli odtwarzać wcześniejsze losy dzieła i szukać odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób XVI-wieczne dzieło znalazło się w świątyni wzniesionej ponad sto lat wcześniej.

Badacze przypuszczają, że ołtarz trafił do kościoła Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny dopiero pod koniec XVIII lub w XIX wieku. Wiadomo też, gdzie znajdował się przed II wojną światową. W dwudziestoleciu międzywojennym stał w bocznej nawie świątyni. Jego ówczesną lokalizację i wygląd naukowcom udało się ustalić dzięki zachowanym fotografiom znajdującym się w archiwum Polskiej Akademii Nauk.

Kościół dwukrotnie podnoszony z ruin

Historia kościoła sięga początku XV wieku. Świątynia została ufundowana przez księżną Annę Mazowiecką. W kolejnych stuleciach budynek dwukrotnie ulegał zniszczeniu: podczas potopu szwedzkiego oraz Powstania Warszawskiego. Po wojnie rozpoczęła się kolejna odbudowa. W 1956 roku kościół był gotowy w stanie surowym, a prace nad jego wnętrzem trwały jeszcze do lat 70. 

***

MKZ/PAP/zchowaniec