Harmonie i harmoniści - ostatni rozdział?

Ostatnia aktualizacja: 23.01.2024 16:00
W tym odcinku Andrzej Bieńkowski pochyla się nad schyłkiem wielkiej popularności harmonii na polskiej wsi, kontynuując wątek rozpoczęty w poprzedniej audycji.
Audio
Władysław Gajda - harmonista z Radzanowa (radomskie), nagrania ok. 1980 roku.
Władysław Gajda - harmonista z Radzanowa (radomskie), nagrania ok. 1980 roku.Foto: Andrzej Bieńkowski | Muzyka Odnaleziona

II wojna światowa i jej następstwa zmieniły nieco muzyczny obraz – m.in. zniknęli żydowscy organmistrzowie, rozpowszechniły się akordeony, a gomułkowski zakaz działalności tzw. prywaciarzy uderzył także w warsztaty wytwórców instrumentów. Na zmiany wpływ miała także gwałtowna ekspansja miejskiej kultury – młodzi mężczyźni pracowali często w miejskich zakładach przemysłowych, skąd przywozili na wieś muzyczne nowości.

Ptasiński harmonia.jpg
Przeczytaj
Poprzednia część opowieści o harmoniach

- Im dalej od tego jądra Kajoków – czyli Przysuchy, Potworowa – tym ta muzyka była bardziej „zwyczajna”. Jeszcze po wojnie taką siłą imercji wieś utrzymała takie kanony weselne przedwojenne, ale to ulegało zmianom, bo ekspansja kultury miasta była niezwykle silna – tłumaczył Bieńkowski – I jednym z ważniejszych powodów była emigracja młodych mężczyzn do kopalń. Co tam takie oberki! Tango, fokstrot, rumba szybko wpłynęły na wesela.

W kapelach weselnych grali coraz młodsi ludzie i grali dla młodych:

- Nam się ciągle wydaje, że to zawsze dziadki były. Nie! To byli młodzi ludzie, nie zapraszano starszych. Ja nie miałbym szans zagrać! – mówił nas etnograf.

Zamieranie harmonii było widoczne – często reperowano stare instrumenty, ale nie zamawiano nowych. Zauważył to syn jednego ze starszych organmistrzów – Jędrysa z Dęblina, który opowiadał Andrzejowi Bieńkowskiemu o swoim ojcu. Stary mistrz Jędrys wyszkolił około czterdziestu organmistrzów. Gry lotnisko w Dęblinie przejęło radzieckie wojsko, żołnierze przywieźli ze sobą harmoszki i bajany.

W audycji zagrali (na harmoniach i akordeonach): Marian Piwowar, Józef Porczek, Kapela Braci Adamczyków, Diabubu, Kapela Czesława Kocemby, Kapela Piotra Bińkowskiego, Gnojnica Jazz Band, Wesoła Czwórka.  

***

Tytuł audycji: Źródła

Prowadził: Andrzej Bieńkowski

Data emisji: 23.01.2024

Godzina emisji: 15.15

reklama