Polskie Radio
Section05
Andrzej Bieńkowski

O gusłach i guślarzach

U niejednego skrzypce zawieszone na ścianie grały same. Instrumenty innych zdawały się być przeklęte – choć (w rękach pierwotnego właściciela) brzmiały pięknie, nikt nie chciał ich tknąć. A zaginiony rulon, na którym zapisane były tajemnicze zaklęcia pozwalające posiadaczowi zwoju pięknie grać? Muzykanci, chcąc zyskać sławę i grać wyjątkowo, uciekali się niekiedy do konszachtów z pozaziemskimi, nieczystymi mocami. Praktyki takie zwano ogólnie „gusłami”, a władające nimi osobami „guślarzami”.
Zobacz więcej na temat:  folk folklor kultura ludowa muzyka ludowa muzyka tradycyjna Andrzej Bieńkowski

Dawniej

Czytając głośną książkę „Ludowa historia Polski” Adama Leszczyńskiego, można zobaczyć jak dalece nasze wyobrażenie o życiu w dawnych czasach odbiega od rzeczywistości, jak karmi się mitami, polityczną manipulacją, a nade wszystko – lukrowanymi obrazkami z filmu i telewizji. Wbrew pozorom bieda na zdjęciach jest o wiele bardziej malownicza, niż dostatek (co tak wspaniale utrwaliła na swych fotografiach Zofia Rydet!), a przecież to wszystko było tak niedawno…
Zobacz więcej na temat:  folklor folk kultura ludowa felieton wieś Andrzej Bieńkowski

Pora wyjść poza opłotki! Muzyka Odnaleziona u naszych sąsiadów

Andrzej Bieńkowski kojarzony jest głównie z badaniem i dokumentowaniem tradycyjnej muzyki polskiej. Jednak w kręgu jego zainteresowań znajduje się również muzyka krajów Europy Środkowej, Wschodniej i Południowej, do których wielokrotnie podróżował. A wojaże te, oczywiście, zaowocowały bogatym zbiorem nagrań!
Zobacz więcej na temat:  folk folklor kultura ludowa muzyka ludowa muzyka tradycyjna Andrzej Bieńkowski Jugosławia Europa Wschodnia

Czym było dziecko? Historia zawarta w ludowych kołysankach

Andrzej Bieńkowski, analizując treści ludowych kołysanek, ukazuje ponurą rzeczywistość wsi sprzed stu lat i dawniejszej - śmiertelność dzieci była bardzo wysoka, a te, które przeżyły, od najwcześniejszych lat musiały uczestniczyć w ciężkiej, gospodarskiej pracy, nieadekwatnej w swym trudzie do ich wieku i sił. Audycja była swego rodzaju “odczarowaniem” niewłaściwie najczęściej postrzeganego, wiejskiego repertuaru kołysankowego. Ilustrację stanowić będą utwory z płyty z serii Muzyka Źródeł “Wokół dziecka”.
Zobacz więcej na temat:  folk folklor kultura ludowa muzyka ludowa muzyka tradycyjna Andrzej Bieńkowski dziecko

O tajemnicy śpiewów

Zdaniem Andrzeja Bieńkowskiego, o ile muzyka instrumentalna in crudo znajduje świetnych kontynuatorów, o tyle odłogiem leży sprawa gwary w śpiewie. A przecież śpiewamy! Mazurki można tańczyć, ale należy pamiętać, że melodie bardzo często wywodzą się ze śpiewu. Tymczasem obszar wymowy (ale i akcentacji) w śpiewie jest przez gros osób traktowany po macoszemu.
Zobacz więcej na temat:  folk folklor kultura ludowa muzyka ludowa muzyka tradycyjna Andrzej Bieńkowski

Cztery strony Rawy

Andrzej Bieńkowski interesował się swego czasu zagadnieniem, jak daleko z miejsca swego zamieszkania wybierali się grać muzykanci. W tym celu wynajął nawet furmankę z wozem nie na gumowych, lecz drewnianych, okuwanych stalą kołach (czyli starego typu)! Chciał sprawdzić, ile taki pojazd, będący podstawowym środkiem transportu muzykantów, jest w stanie przejechać w ciągu godziny…
Zobacz więcej na temat:  folk folklor kultura ludowa muzyka ludowa muzyka tradycyjna Andrzej Bieńkowski

Dziady

Pierwszy raz usłyszałem o Dziadach od ojca. Pojechał zaraz po pierwszej wojnie z całą rodziną na koronację obrazu Matki Boskiej Gidelskiej. Było to wielkie wydarzenie, z dziesiątkami tysięcy pielgrzymów! Opowiada ojciec: „Już na kilometr przed kościołem obie strony drogi obstawiały Dziady, w trzech rzędach: jedni leżeli, drudzy klęczeli, trzeci stali. Śpiewali nabożne pieśni, modlili się w intencji”. Po mszy i ceremonii koronacji, rodzina Bieńkowskich z Kujaw zbierała się z powrotem. Wszyscy się rozjeżdżali. Panował zgiełk, hałas, kurz, wiatr porywał papiery. Ale uwagę ojca przykuli dziadowie, którzy ładowali do worków pieniądze i upychali je kolanem! To były czasy wielkiej hiperinflacji, chleb kosztował miliardy marek!
Zobacz więcej na temat:  folklor folk kultura ludowa felieton Andrzej Bieńkowski