Ekspozycja „Wielka gra. Opera Władysława IV” opowiada o powstaniu i rozkwicie teatru władysławowskiego, którego główna siedziba znajdowała się w skrzydle południowym Zamku Królewskiego w Warszawie.
Monarcha starannie budował swój teatr, sprowadzał fachowców na najwyższym poziomie, kupował w Europie dzieła, które miały stać się ozdobą teatru. Jego teatr zyskał rozgłos w ówczesnym świecie. Król interesował się też architekturą, wystrojem wnętrz i ogrodami. Miał zamiłowanie do sztuk pięknych.
W 1628 roku na Zamku wystawiono operę „Acys i Galatea” i w ten sposób zainaugurowano działalność teatru dworskiego.
Teatr królewski nie był jedynie rozrywką. Stanowił też swoiste narzędzie propagandy. Muzyka, poezja, scenografia, kostiumy i pomysłowe maszyny sceniczne współtworzyły widowiska oddziałujące na wszystkie zmysły. Pobudzając wyobraźnię widza, budowały autorytet monarchy. W świecie Władysława IV niemal każde wydarzenie publiczne miało teatralny charakter – od ceremonii dyplomatycznych po uroczyste wjazdy do miast czy pokazy fajerwerków. Cała Rzeczpospolita stawała się sceną wielkiego spektaklu.
- „Wielka gra” to opowieść o czasach, kiedy humaniści, artyści, chcąc zrekonstruować teatr starożytny, wykreowali nową jakość, nowy dramat operowy, który łączył wszystkie dziedziny aktywności artystycznej. To opowieść o czasach, kiedy teatr stawał się ważnym narzędziem władzy. Naświetlamy tę fascynującą kartę w dziejach Polski przez pryzmat naszej współczesności. Dlatego wystawa jest dynamiczna, angażująca i wielowymiarowa – powiedział dr Jacek Żukowski, kurator ekspozycji.
Ponad sto obiektów ze zbiorów polskich i europejskich instytucji – od dzieł malarstwa i grafiki po instrumenty muzyczne oraz dokumenty i druki z epoki –jest obecnie eksponowanych w efektownie zaaranżowanej przestrzeni wystawowej II piętra Zamku Królewskiego.
Scenografia zaprojektowana do „Wielkiej gry” to niemal samodzielna realizacja artystyczna. - Głównym założeniem aranżacyjnym wystawy było zbudowanie narracji w nawiązaniu do zabiegów przestrzennych wykorzystywanych w XVII-wiecznym teatrze, jednak za pomocą współczesnych środków wyrazu. Najważniejsze obiekty i wątki narracyjne podkreślono za pomocą iluzji perspektywicznych, warstwowości, gry światła, odbić, kolorów, a także projekcji czy dźwięku. W przestrzeni uwypuklono relacje, które wystawa – jako scena – nawiązuje z osobą króla, ale także ze zwiedzającymi i samym gmachem Zamku – mówił Wojciech Cichecki, scenograf wystawy.
Od strony wizualnej cała scenografia konsekwentnie nawiązuje do estetyki dawnych rycin i wykorzystuje m.in. motywy z rysunków Giulia Parigiego i Giovanniego Battisty Gisleniego – zauważa Marta Kuliga, autorka rekonstrukcji historycznej sceny teatralnej.
Obok eksponatów zabytkowych narrację uzupełniają: rekonstrukcje i makiety teatru w Zamku Królewskim, projekcje multimedialne oraz obiekty interaktywne przybliżające działanie sceny barokowej.
Przygotowano – jak zaznaczyła prof. Małgorzata Omilanowska, dyrektorka Zamku Królewskiego w Warszawie - bogaty program wydarzeń towarzyszących wystawie, m.in. spotkania z kuratorem i wspólne zwiedzanie, wieczorne oprowadzania, ścieżki autorskie, a także zajęcia międzypokoleniowe i animacje w specjalnie zaprojektowanej przestrzeni edukacyjnej. Zaplanowano też oprowadzania dla osób z niepełnosprawnościami słuchu i wzroku oraz zajęcia dla grup osób w kryzysie psychicznym – muzeoterapię.
Wystawie towarzyszy publikacja zawierająca eseje polskich i europejskich badaczy teatru Władysława IV.
Wystawa „Wielka Gra. Opera Władysława IV” będzie dostępna na zamku Królewskim w warszawie od 17 kwietnia do 19 lipca 2026 r.
IAR/PAP/pż
