W sobotę, 11 lipca, na Bell Square w londyńskiej dzielnicy Hounslow prezentowana jest plenerowa wystawa fotograficzna „Free.Her”. Bezpłatną ekspozycję można oglądać od godziny 11.00 do 18.00. Projekt przygotowała pochodząca z Polski i mieszkająca w Londynie artystka, etnografka oraz badaczka Anna Jochymek.
Bohaterkami projektu jest 20 Polek mieszkających w Hounslow albo związanych z tą częścią zachodniego Londynu. Podczas spotkań z artystką kobiety opowiadały o swoich drogach migracyjnych, trudnościach związanych z budowaniem życia w Wielkiej Brytanii oraz doświadczeniach, które dały im poczucie niezależności i sprawczości.
Wystawa nie przedstawia migracji jedynie jako zmiany miejsca zamieszkania. Jej bohaterki mówią o rodzinie, pracy, rozwoju zawodowym, samotności, przynależności i próbach odnalezienia własnego miejsca między Polską a Wielką Brytanią. Portretom towarzyszą osobiste świadectwa, dzięki czemu każda fotografia staje się częścią większej historii polskiej społeczności w Londynie.
Czym jest wolność dla kobiet na emigracji?
Punktem wyjścia dla projektu było pytanie o znaczenie wolności we współczesnym życiu kobiet. Anna Jochymek nie próbuje jednak narzucać jednej definicji. Odpowiedzi wynikają z indywidualnych biografii uczestniczek – ich wieku, momentu emigracji, sytuacji rodzinnej, pracy oraz powodów, dla których zdecydowały się zamieszkać w Wielkiej Brytanii.
Dla jednych wolność oznacza możliwość podejmowania samodzielnych decyzji i budowania kariery. Dla innych wiąże się z bezpieczeństwem, prawem do zachowania własnej tożsamości albo odwagą do rozpoczęcia życia od nowa. Wspólnym elementem pozostaje doświadczenie migracji, która może dawać nowe możliwości, ale wymaga również mierzenia się z barierami językowymi, kulturowymi i społecznymi.
Powstałe w ten sposób fotografie i relacje tworzą zbiorowy portret lokalnej społeczności polonijnej. Dyrektorka organizacji Watermans Jan Lennox oceniła, że ekspozycja opowiada przekonującą historię migracji, pokazując ją poprzez doświadczenia konkretnych kobiet, a nie wyłącznie poprzez statystyki.
Sztuka spotyka się z antropologią
Anna Jochymek pracuje na pograniczu sztuk wizualnych, antropologii społecznej i działań angażujących lokalne społeczności. Jest związana z Centre for Global Diversities and Inequalities na London Metropolitan University, gdzie jako badaczka prowadzi pracę etnograficzną w ramach interdyscyplinarnego projektu finansowanego przez brytyjską Economic and Social Research Council.
Takie doświadczenie jest widoczne w „Free.Her”. Artystka nie ograniczyła się do wykonania portretów – poprzedziła je rozmowami, podczas których uczestniczki mogły samodzielnie zdecydować, jak chcą przedstawić swoje życie i doświadczenie emigracji. Dzięki temu kobiety nie są jedynie fotografowanymi bohaterkami, ale współtwórczyniami projektu.
Wystawa stanowi również przykład sztuki funkcjonującej poza tradycyjną galerią. Umieszczenie portretów w przestrzeni publicznej pozwala dotrzeć do osób, które niekoniecznie odwiedzają muzea i instytucje kultury. Historie Polek stają się w ten sposób częścią codziennego krajobrazu jednej z najbardziej wielokulturowych części Londynu.
Historie Polek trafią do lokalnego archiwum
Portrety powstały w 2025 roku. Pierwsze odsłony projektu zaprezentowano w przestrzeni Brentford Market oraz na Bell Square. Wystawa pojawiała się później również w kolejnych lokalizacjach zachodniego Londynu, między innymi w Turnham Green i Gunnersbury Park Museum.
Wybrane cyfrowe portrety i materiały mają zostać włączone do archiwum Gunnersbury Park Museum poświęconego historii Hounslow. Oznacza to, że osobiste opowieści współczesnych polskich migrantek staną się częścią oficjalnej dokumentacji dziejów dzielnicy.
To istotny element projektu. Polonia nie występuje tu jedynie jako grupa organizująca własne wydarzenia, szkoły czy spotkania, lecz jako społeczność współtworząca historię współczesnego Londynu. Zachowanie portretów w muzealnym archiwum pozwoli przyszłym badaczom i mieszkańcom spojrzeć na Hounslow także przez pryzmat doświadczeń mieszkających tam Polek.
Wolność – dawniej i dziś
„Free.Her” powstała jako część projektu „Our Freedom: Then and Now”, realizowanego przez sieć Future Arts Centres. Program został przygotowany w związku z 80. rocznicą zakończenia II wojny światowej i miał zachęcać lokalne społeczności do rozmowy o tym, jak zmieniało się rozumienie wolności.
Ogólnokrajowy program o wartości 2 mln funtów otrzymał wsparcie brytyjskiego rządu za pośrednictwem Arts Council England. Future Arts Centres skupia ponad 170 brytyjskich centrów kultury, które prowadzą projekty artystyczne i społeczne poza największymi instytucjami oraz docierają bezpośrednio do lokalnych społeczności.
W londyńskiej odsłonie rozmowa o wolności została połączona ze współczesnym doświadczeniem migracji. Projekt Anny Jochymek pokazuje, że historia Polonii nie jest wyłącznie opowieścią o opuszczeniu kraju, lecz również o budowaniu nowych relacji, wzmacnianiu własnego głosu oraz wpływaniu na miejsca, w których Polacy zdecydowali się zamieszkać.
Instytut Polski w Londynie/Watermans/Future Arts Centres, bs