Senat podkreślił, że "nie wyobraża sobie polskiej kultury bez dzieł i osoby tego wybitnego artysty". "W 2026 roku przypada 100. rocznica urodzin i 10. rocznica śmierci Andrzeja Wajdy - jednego z najwybitniejszych polskich reżyserów, współtwórcy polskiej szkoły filmowej oraz kina moralnego niepokoju, które zdefiniowały polską pamięć historyczną i współczesną tożsamość kulturową. Artysty zajmującego się też reżyserią teatralną, szczególnie związanego z krakowskim Teatrem Starym i warszawskim Teatrem Powszechnym" - przypomniano w uchwale.
2026 Rokiem Andrzeja Wajdy
"Andrzej Wajda - reżyser niezwykle płodny i wszechstronny - miał w swoim bogatym dorobku filmy psychologiczne, historyczne, polityczne oraz adaptacje dzieł literatury pięknej. W każdym z tych gatunków stworzył obrazy, które trwale zapisały się w historii polskiego kina. W dowód uznania wybitnych zasług został doktorem honoris causa kilku uniwersytetów, kawalerem m.in. Orderu Orła Białego i francuskiego Orderu Narodowego Legii Honorowej oraz otrzymał niezliczone prestiżowe nagrody i wyróżnienia polskie i zagraniczne, wśród których poczesne miejsce zajmuje canneńska Złota Palma dla filmu "Człowiek z żelaza". Cztery jego filmy otrzymały oscarowe nominacje, a kiedy w 2000 roku odbierał tę najważniejszą z nagród - Oscara za całokształt dokonań, filmowy świat oklaskiwał pięć dekad Jego wybitnych osiągnięć reżyserskich" - zwrócono uwagę.
Centrum Kultury Filmowej im. Wajdy zaprasza do wspólnego świętowania
Reżyser stawiał ważne pytania i pomagał rozumieć historię oraz współczesność. Program obchodów Roku Andrzeja Wajdy 2026 łączy działania edukacyjne oraz wydarzenia międzynarodowe. W centrum wszystkich wydarzeń znajdują się filmy Andrzeja Wajdy - traktowane nie tylko jako dzieła sztuki, ale jako żywy punkt odniesienia do rozmów o wspólnocie, odpowiedzialności, wolności, solidarności i cenie wyborów.
Jednym z filarów Roku Andrzeja Wajdy są działania edukacyjne. Ich celem jest trwałe włączenie twórczości reżysera do praktyki edukacyjnej oraz rozwijanie kompetencji kulturowych, obywatelskich i interpretacyjnych uczniów na różnych poziomach edukacji. Program bazuje na współpracy z uznanymi badaczami kina, filmoznawcami i pracownikami akademickimi, od lat zajmującymi się twórczością Andrzeja Wajdy i edukacją filmową.
Ogólnopolska konferencja dla nauczycieli w Muzeum Historii Polski
Jednym z wydarzeń jest zaplanowana ogólnopolska konferencja pt. "Andrzej Wajda. Uczeń, nauczyciel, twórca. Inspiracje edukacyjne". Spotkanie będzie okazją do poznania nauczycieli, edukatorów, filmoznawców i pracowników akademickich.
W programie przewidziano wykłady i panele prowadzone przez badaczy kina i kultury. W tym gronie znaleźli się m.in.: prof. Richard Pena (USA), prof. Anette Insdorf (USA), prof. Kōichi Kuyama (Japonia), prof. Tadeusz Lubelski, prof. Krzysztof Kornacki, dr Agnieszka Morstin, prof. Piotr Witek, dr Michał Mizera i dr Mikołaj Mirowski.
Paneliści skoncentrują się na potencjale edukacyjnym kina, odpowiedzialności kultury za kształtowanie postaw obywatelskich oraz roli nauczyciela jako przewodnika po świecie wartości i znaczeń.
Niezbędnik filmowy dla nauczycieli
W ramach Roku Andrzeja Wajdy realizowany jest także całoroczny ogólnopolski projekt pt. "Niezbędnik filmowy dla nauczycieli - Andrzej Wajda". To praktyczne zaplecze metodyczne dla pedagogów. Celem jest wyposażenie nauczycieli w zestaw narzędzi do pracy z filmami Andrzeja Wajdy w edukacji formalnej i nieformalnej. Projekt zapewnia bezpłatny dostęp do wybranych filmów i towarzyszących im materiałów edukacyjnych oraz publikacji uzupełniających, m.in. zestawów wykładów i komentarzy eksperckich przygotowanych.
Czytaj także:
Edukacja: kino jako narzędzie do rozmowy o wartościach
Centralną osią działań edukacyjnych jest projekt "Filmy Andrzeja Wajdy jako narzędzie edukacji filmowej, kulturalnej i obywatelskiej", realizowany przez cały rok w Polsce. Zakłada on systematyczne wykorzystywanie filmów Andrzeja Wajdy jako punktu wyjścia do pracy dydaktycznej i refleksji nad historią, etyką i współczesnością. Filmy traktowane są nie tylko jako dzieła filmowe, lecz jako nośniki sensów społecznych i obywatelskich - opowieści o wolności, solidarności, odpowiedzialności, buncie, mechanizmach władzy oraz cenie kompromisu.
Wydarzenia kulturalne i międzynarodowa obecność Wajdy
Wśród kluczowych przedsięwzięć znajduje się dokumentacja projektu "Wajda. Man of Poland. Historia pewnego Oscara", której premierę zaplanowano na marzec 2026. Film opowiada o drodze Andrzeja Wajdy do Oscara honorowego i znaczeniu tego wyróżnienia dla polskiej kultury.
W 2026 roku zaplanowany jest także finał konkursu TVP "Ziemia obiecana", nawiązujący do jednego z najważniejszych filmów Andrzeja Wajdy. Konkurs angażuje młodych twórców i widzów w twórczy dialog z filmem, zachęcając do reinterpretacji i krytycznego namysłu nad współczesnymi "ziemiami obiecanymi".
"Wajda Generation"
Międzynarodowy wymiar Roku Andrzeja Wajdy 2026 podkreśla projekt promocji twórczości reżysera za granicą - "Wajda Generation", realizowany w marcu 2026 roku w Waszyngtonie, latem w Los Angeles oraz w listopadzie w Tokio. Program ma na celu prezentację kina Andrzeja Wajdy jako uniwersalnego języka opowieści o wolności, oporze i godności człowieka, kierowanego do międzynarodowej publiczności, w tym środowisk akademickich i filmowych.
W wymiarze popularyzatorskim zaplanowano także letni przegląd filmów Andrzeja Wajdy w kinie plenerowym na Żoliborzu - w lipcu i sierpniu w Warszawie - który w otwartej formule przybliży klasykę szerokiej publiczności.
"Uniwersum Wajdy"
Kulminacją i podsumowaniem Roku Andrzeja Wajdy 2026 będzie multimedialna wystawa "Uniwersum Wajdy", przygotowana na otwarcie Kina Tęcza jesienią 2026 roku na Żoliborzu. Połączy film, teatr, sztuki wizualne i archiwalia, prezentując Andrzeja Wajdę jako artystę totalnego oraz twórcę, którego dzieło pozostaje żywym punktem odniesienia dla współczesnej kultury i debaty publicznej.
***
Andrzej Wajda
- Reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta i scenograf. Jeden z najwybitniejszych twórców polskiego i światowego kina. Zdobywca Oscara przyznanego za całokształt twórczości i Złotej Palmy w Cannes za "Człowieka z żelaza".
- W latach 1946–1949 Andrzej Wajda studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, następnie (w latach 1949–1953) reżyserię w Łodzi, a pierwsze kroki w zawodzie stawiał u boku Aleksandra Forda przy realizacji filmu "Piątka z ulicy Barskiej".
- W latach 1972–1983 pełnił funkcję kierownika artystycznego Zespołu Filmowego X, a od 1978 do 1983 roku – prezesa Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Był również członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Europejskiej Akademii Filmowej i francuskiej Akademii Sztuk Pięknych.
- Jest autorem takich arcydzieł kina jak: "Kanał", "Popiół i diament", "Wesele", "Ziemia obiecana", "Człowiek z marmuru", "Danton", "Korczak", "Pan Tadeusz" czy "Katyń".
- Na jego filmach uczyliśmy się historii, a młode pokolenie także literatury. W trakcie swojej długiej, artystycznej drogi tworzył dzieła polityczne na zmianę z poetyckimi i lirycznymi. Zawsze jednak mówił o sprawach ważnych.
***
PAP/IAR/Senat/PolskieRadio/zch
