Choć bohaterowie jego komedii wywodzą się ze świata XIX-wiecznej szlachty, ich spory, słabości i ambicje pozostają zaskakująco aktualne. Aleksander Fredro z niezwykłą precyzją obserwował ludzkie charaktery, a do swoich utworów wprowadzał humor, błyskotliwy dialog i elementy komiki ludowej. Dzięki temu stworzył teatr, który nie tylko bawi, ale także skłania do refleksji nad ludzką naturą.
Czytaj także:
Żołnierz Napoleona, który został pisarzem
Aleksander Fredro urodził się 20 czerwca 1793 roku w Surochowie koło Jarosławia. Jako 16-latek wstąpił do armii Księstwa Warszawskiego, gdzie przez 6 lat służył w wojskach napoleońskich. Brał udział w kampanii moskiewskiej. Podczas odwrotu zachorował na tyfus, zdołał też uciec z rosyjskiej niewoli. Pełnił funkcję oficera ordynansowego sztabu generalnego, a za zasługi wojenne został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari i Legią Honorową.
Po opuszczeniu armii w 1815 roku osiadł w rodzinnym majątku w Bieńkowej Wiszni niedaleko Lwowa. Dwa lata później zadebiutował jako pisarz. Choć był niemal rówieśnikiem Adama Mickiewicza, obrał zupełnie inną drogę, nie wpisując się w nurt romantyzmu.
Śmiech jako sposób mówienia o człowieku
Siła komedii Fredry nigdy nie polegała wyłącznie na dowcipie. Badacze jego twórczości podkreślają, że komizm był narzędziem ukazywania ludzkich słabości i społecznych przywar. Jak podkreślają, rozbawienie widza miało prowadzić do refleksji, a nie być celem samym w sobie.
Bohaterowie Fredry nie są jedynie komicznymi figurami. Ich emocje, ambicje, małostkowość czy skłonność do konfliktów pozostają zaskakująco rozpoznawalne również dla współczesnego odbiorcy. Być może właśnie dlatego kolejne pokolenia widzów wciąż odnajdują w tych historiach coś z samych siebie. Sam Czesław Miłosz zwykł określać twórczość Fredry mianem "komedii temperamentów".
"Zemsta" - niezmienny klasyk polskiego teatru
Największym scenicznym fenomenem Fredry od dziesięcioleci pozostaje "Zemsta". Komedia powstała na początku lat 30. XIX wieku, a inspiracją do jej napisania był autentyczny dokument odnaleziony na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, który Fredro otrzymał w posagu swojej żony. Premiera sztuki odbyła się we Lwowie w 1834 roku i niemal od razu ugruntowała pozycję utworu jako klasyki teatru.
Nie tylko komediopisarz
Choć powszechnie Aleksander Fredro kojarzony jest przede wszystkim z komedią, pozostawił po sobie znacznie bogatszy dorobek. Jest autorem znakomitego pamiętnika zatytułowanego "Trzy po trzy". Dzieło zostało napisane w latach 1844–1846, a później było wielokrotnie uzupełniane przez autora. W swobodnej, gawędziarskiej formie Fredro wspomina dzieciństwo, wojskową młodość i ludzi, których spotkał na swojej drodze. Dzieło do dziś pozostaje cennym świadectwem epoki oraz jednym z najciekawszych autoportretów w polskiej literaturze.
Pod koniec życia stworzył "Zapiski starucha. Też trzy po trzy". To zbiór sentencji, aforyzmów i przypowieści, w których z dystansem, ale i goryczą ocenił ludzką naturę. Pisał również opowiadania, poematy i bajki, takie jak m.in. "Paweł i Gaweł", "Małpa w kąpieli" czy "Osiołkowi w żłoby dano".
Ostatnie lata życia Aleksander Fredro spędził we Lwowie, gdzie otrzymał honorowe obywatelstwo. Zmarł 15 lipca 1876 roku. Pozostawił po sobie kilkadziesiąt utworów scenicznych: komedii, fars, grotesek i wodewilów.
***
PolskieRadio/Z.Chowaniec/pg
