Robert Makłowicz: Kraków swoją dzisiejszą formę zawdzięcza właśnie galicyjskości

Ostatnia aktualizacja: 20.11.2026 13:28
Historyczną Galicję osnuwa mgiełka legend i nostalgii. Z jednej strony, stereotyp "galicyjskiej nędzy", z drugiej – krainy intelektualistów, dobrej kuchni i zwyczajów zapożyczonych z Wiednia. Gdzie leży prawda? – Żyjemy w mitach. Fantasmagorią jest mówienie o wszechobecnej biedzie, niemożności, totalnej depresji – komentował w Dwójce Krakowianin Robert Makłowicz.
Robert Makłowicz, Krakowianin, znawca kuchni, autor książek, opowiadał w audycji O wszystkim z kulturą o swojej pasji do Galicji
Robert Makłowicz, Krakowianin, znawca kuchni, autor książek, opowiadał w audycji "O wszystkim z kulturą" o swojej pasji do GalicjiFoto: Piotr Podlewski / Polskie Radio

Posłuchaj audycji "O wszystkim z kulturą" >>>

O tym, jakie dziedzictwo pozostawiła po sobie Galicja, na antenie Dwójki dyskutowali dwaj związani z Krakowem znawcy historii i kultury regionu: prof. Andrzej Chwalba, historyk z Uniwersytetu Jagiellońskiego, oraz Robert Makłowicz, kucharz, podróżnik i autor książek, w tym m.in. publikacji "C.k. kuchnia", która poświęcona jest tradycjom kulinarnym na obszarze dawnych Austro-Wegier. W 110. rocznicę śmierci cesarza Franciszka Józefa goście wspólnie rozprawili się z galicyjską "mitologią".

Galicyjska bieda – jak było w rzeczywistości?

W rozmowie nieustannie powracał wątek szczególnie trudnych warunków ekonomicznych panujących na obszarze Galicji, których świadectwem są dzieła z epoki, takie jak "Nędza Galicji w cyfrach" (1888) autorstwa inżyniera i ekonomisty Stanisława Szczepanowskiego. Zdaniem gości, sytuacja w regionie nie była jednak gorsza niż w innych zaborach.

– To jest bardzo częsty argument ludzi, którzy nie są stąd, a zwłaszcza z dawnego zaboru rosyjskiego: «no tak, ale na wsi to była straszna nędza, bo przecież znamy dzieło Szczepanowskiego». Ale czy wieś w zaborze rosyjskim wyglądała lepiej? Nie, wyglądała gorzej, tylko o tym wtedy nie wolno było w zaborze rosyjskim pisać – zauważył Makłowicz.

Czytaj również:

Profesor Chwalba podkreślił natomiast, że opracowanie Szczepanowskiego było opowieścią opartą na faktach, ale obliczoną na uzyskanie konkretnego efektu. – Ona jest prawdziwa w pewnym stopniu, ale Szczepanowski też konfabulował. Dlaczego? Bo miał w tym cel. Chciał pobudzić sumienia polskich elit politycznych w Galicji, wywołać ruch intelektualny, spór i tak dalej. I to mu się udało. Polskie elity polityczne wreszcie zaczęły spoglądać na gospodarkę. I teraz, w 1914 roku, gdy porównam chłopa zaboru rosyjskiego i chłopa galicyjskiego, to ten drugi zdecydowanie jest lepiej intelektualnie rozwinięty. Częściej zna litery, potrafi nawet czytać i liczyć do stu, a w wypadku zaboru rosyjskiego to się rzadko zdarza – opowiadał badacz.

Wiedeń, ekspres do kawy i epoka rozwoju

Druga połowa XIX wieku, szczególnie od momentu uchwalenia tzw. Autonomii Galicyjskiej, okazała się dla Galicji czasem intensywnego rozwoju na polu architektonicznym, kulturowym i społecznym. To wtedy ogromną przemianę przeszedł m.in. Kraków.

– Musimy zdać sobie sprawę z tego, że swoją dzisiejszą formę Kraków zawdzięcza właśnie galicyjskości, erze autonomicznej i genialnym prezydentom tego miasta, do których dzisiaj wzdychamy często z tęsknotą, czyli do Dietla, Leo i Zyblikiewicza. Kraków do pierwszej połowy XIX wieku był historyczną dziurą. Po wielkim pożarze, który strawił to miasto, trzeba było go odbudować, ale też nadać mu nową formę. Te wspaniałe założenia architektoniczne i budowle pochodzą właśnie z tamtych czasów, zasypanie Starorzecza Wisły, kanalizacja, straż pożarna jako już nowocześnie działająca instytucja, pogotowie ratunkowe, szpitale – wyliczał Makłowicz.

Do Galicji napływały tez nowe prądy kulturowe, zwyczaje i domowe udogodnienia. Niektóre, jak mówił prof. Chwalba, przywieźli ze sobą powracający z Ameryki emigranci, inne zapożyczono ze stołecznego Wiednia.

– Rzeczywiście wzorowano się na Wiedniu. Szklanki, obrusy, filiżanki. Zaczyna się w ogóle czas kawiarni. Jak popatrzymy na ówczesne reklamy, to widzimy, że wszystko jest "wiedeńskie", aczkolwiek wiedeńskie najczęściej nie było, bo byłoby zbyt drogie. Meble wiedeńskie, posiłki i kulinaria wiedeńskie – które trwają zresztą w menu restauracji czy kawiarni do dzisiaj – opowiadał historyk w audycji "O wszystkim z kulturą".

– Jak popatrzymy na zabór rosyjski i zabór niemiecki, to wyraźnie widać, że Galicja jest czymś niezwykłym, niezwyczajnym i stąd ten mit. On się świetnie sprzedaje, ma swoją wartość promocyjną, ale wiadomo, że chwytu marketingowego restauratorów i tak dalej nie byłoby, gdyby nie tradycje, które są dzisiaj żywe i we Lwowie, i w Krakowie, i w innych miastach – dodał prof. Chwalba.

***

Tytuł audycji: O wszystkim z kulturą

Prowadzenie: Małgorzata Nieciecka-Mac

Goście: prof. Andrzej Chwalba (historyk), Robert Makłowicz (kucharz, autor książek)

Data emisji: 19.11.2026

Godz. emisji: 19.10

oprac. Kamila Snopek

Czytaj także

Polska sztuka poza schematami. Polish Freedom Weekend w Düsseldorfie

Ostatnia aktualizacja: 17.11.2026 14:04
Muzyka eksperymentalna, współczesne rzemiosło i literatura przekraczająca narodowe granice. W Düsseldorfie zakończył się Polish Freedom Weekend. Festiwal prezentuje współczesne oblicze polskiej kultury i przedstawia ją niemieckiej publiczności. Tegoroczna edycja zatytułowana "Zmysły wolności", zachęcała do odkrywania sztuki poprzez dźwięk, obraz i kontakt z materią.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Między pamięcią a przebaczeniem. O filmie "Dwa papierosy"

Ostatnia aktualizacja: 18.11.2026 09:38
- Kiedy dzisiaj myślę o powodach nakręcenia tego filmu, to była we mnie chęć zrozumienia tego człowieka, która miała mi pomóc poukładać sobie wszystko w głowie. Byłem też ciekaw Daniela jako człowieka. Przed realizacją tego filmu czułem, że mu wybaczam. Byłem ciekaw, czy on będzie w stanie to przebaczenie przyjąć - mówił na antenie Dwójki reżyser Rafał Łysak.
rozwiń zwiń